fonetika

DOCX 6 стр. 14,1 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 14,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

120-guruh :nazirova xonzoda 1. fonetika nima? (yun. phonetikos — tovushga, tovush chiqarishga oid; tovushli, ovozli) — 1) tilshunoslikning nutq tovushlarining hosil boʻlish usullarini va akustik xususiyatlarini; boʻgʻin, nutqning pauza bilan ajraluvchi qismlarini oʻrganuvchi boʻlimi. 2. fonologiya nima? (fono... va ...logiya) — tilshunoslikning til tovush qurilishining strukturaviy (tuzilmaviy) va funksional (vazifaviy) krnuniyatlarini, tilning eng mayda, maʼno bildirmaydigan birliklari — boʻgʻinlar, fonemalarning tuzilishi va amalda qoʻllanishini oʻrganuvchi boʻlimi. 3. fonetik qonuniyatlar haqida nimalarni bilasiz? til taraqqiyotidagi fonetik o’zgarishlarni tahlil etuvchi fonetik-fonologik qonuniyatlar quyidagilar: 1. umumiy fonetik qonuniyatlar barcha tillarga xos umumiy holdagi tartib va qoidalarni tilning boshqa qonuniyatlari bilan bog’liqlikda aks ettiradi. masalan, singarmonizm(tovushlarning uyg’unlashuvi) turkiy tillarga xos umumiy fonetik qonuniyatdir. 2. xususiy fonetik qonuniyatlar muayyan til uchun xos bo’lgan qonuniyatlarni ifodalaydi.masalan, turkiy tillarga mansub o’zbek tilining keyingi taraqqiyotidagi ichki o’zgarishlar hamda yondosh tillar ta’sirida yuzaga kelgan hodisalar shu tilning o’ziga xos rivojlanish omillari bilan bog’liqdir. fonetik qonuniyatlar davriy nuqtayi nazardan ikkiga …

2 / 6

gensiya deyiladi. o’zbek tili tarixida ma’lum bo’lgan til oldi va til orqa, qisqa va cho’ziq fonemalar keyinchalik birlashib, o’rta cho’ziqlikka ega bo’lgan 6 ta unli fonemani hosil qilgan. 2.bir fonemaning ikki mustaqil fonemaga ajralishi divergensiya deyiladi. masalan, qadimgi turkiy tilda bitta a fonemasi keyinchalik ikki fonemaga ajralgan: a va o. fonetik qonuniyatlarga tovushlarning kombinator va pozitsion o’zgarishlari ham kiradi. umuman, fonetik qonuniyatlarni boshqa yondosh hodisalar ta’sirida o’rganish tilshunoslik fani uchun ilmiy qiymatga ega. 4. konversiya haqida gapirib bering. inson o’z ona tilida gapirar ekan konversiyaga duch kelad, konversiya bu so’zlar almashinuvi boshqa tildagi 5. reduksiyaga ta’rif bering. (tilshunoslikda) — tovush choʻzikligining qisqarishi yoki talaffuzning kuchsizlanishiga bogʻliq holda uning artikulyasion va akustik sifatlarining oʻzgarishi 6. fonema haqida gapiring. (yun. phonema — tovush) — til tovush qurilishining maʼnoli birliklar — morfemalarth tanib olish va farklash uchun xizmat qiladigan birligi; oʻz navbatida, morfemalarning eng kichik tarkibiy kismi sifatida soʻzlarni ham oʻzaro ajratadi va …

3 / 6

gapirib bering. nutq apparati — odam organizmining nutq tovushlari hosil boʻlishida qatnashadigan turli qismlari. til, lab, yumshoq tanglay, hiqildoq muskullari va nafas muskulaturasidan tashkil topgan pe-riferik nutq apparati faoliyatini bosh miya poʻstlogʻi boshqaradi. aktiv nutq aʼzolariga til, lab, yumshoq tanglay, passiv nutq aʼzolariga esa tishlar, qattiq tanglay, burun boʻshligʻi kiradi. nutq aʼzolari 3 qismdan iborat: 1) nafas yoʻli — nutq apparatining quyi qismi; 2) hiqildoq — nutq apparatining oʻrta qismi; 3) tomoq, ogʻiz va burun boʻshliqlari — nutq apparatining yuqori qismi. nutq apparatining quyi qismi (nafas yoʻli) tovush chiqarish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. nutq apparatining yuqori qismi — boʻgʻiz va tomoq, ogʻiz va burun boʻshlikdari muhim nutq aʼzolari boʻlib, nutq tovushlarining rang-barang turlarini hosil qiladi. 9. singarmonizm nima? (yun. syn birga va harmonia — ohangdoshlik, uygʻunlik), unlilar garmoniyasi (ohangdoshligi) — asosan, turkiy tillarda, qisman moʻgʻul, tungusmanjur, fin-ugor, paleoosiyo tillarida uchraydigan fonetik hodisa; bunda muayyan soʻz shaklining (ham asos, ham …

4 / 6

ida unlilar ham til oldilik va til orqalik, ham lablashish nuqtai nazaridan moslashadi. bunday moslashishni hozirgi qirgʻiz tilida uchratish mumkin: qollor, kbldor, brdbktbr kabi. lab garmoniyasi oʻzbek tilida deyarli uchramaydi. umuman, hozirgi oʻzbek adabiy tili s. kridalariga boʻysunmaydi. eski oʻzbek adabiy tilida esa s. qonuni ancha izchil va ayrim hollarda toʻligʻicha amal qilgan. 10. unli va undosh tovushlar haqida gapiring. ogʻiz va bugʻiz bushligʻida hech qanday toʻsiqqa uchramay hosil boʻladigan, tarkibi ovozdan iborat (shovqin deyarli ishtirok etmaydigan) tovushlar. har bir til oʻziga xos unlilar tizimiga ega. tildagi unlilar tizimi vokalizm (lot. vocalis — unli tovush) deyiladi. unli tovushlar soni turli tillarda turlichadir. mas, hozirgi oʻzbek adabiy tilida unli tovushlar 6 ta bulsa, boshqa turkiy tillarda 8 ta, 10 ta va undan ham ortiqdir. bu miqdor rus tilida 5 tani, fransuz tilida esa 18 tani tashkil etadi. unli tovushlar bir necha jihatdan tasnif etiladi. bu tasniflarning oʻzbek tilidagi 6 ta unli …

5 / 6

qning tarkibiy qismlari haqida gapiring? 2-topshiriq. quyidagi so’zlarni fonetik jihatdan tahlil qiling. tup-tub; quy-qo‘y; sut-sud;- paronimlar fonemaga misol go’sht-go’sh; g’isht-g’ish; toshkent-toshken yog’och-og’och; bilim-ilm. ;talaffuzda undoshlar tushib qolyapti diareza stakan-istakan; stolovoy-istolovoy; prateza sodir bolgan daryo-dayro; yomg’ir-yog’mir; metateza 3-topshiriq. test 1. til tizimini tashkil etuvchi asosiy sathlar qaysilar? a) tipologik, qiyosiy-tipologik fonetika, fonologiya; b) fonologiya, morfemika, grammatika; c) fonetik-fonologik, lug‘at, grammatika; d) sintaktika, leksika, etimologiya. 2. fonetik qonuniyatlar davriy nuqtai nazardan nechaga bo‘linadi? a) uchga; b) ikkiga; c) to‘rtga; d) beshga. 3. ikki fonemaning yaxlit bir fonema sifatida birlashishi nima deb yuritiladi? a) divergensiya; b) konvergensiya; c) assonans; d) alliteratsiya. 4. bir fonemaning ikki mustaqil fonemaga ajralishi qanday nomlanadi? a) assonans; b) divergensiya; c) alliteratsiya; d) konvergensiya. 5. ovoz paychalaridan pastki qismda joylashgan nutq a’zolari to`liq va to’g’ri ko’rsatilgan qatorni belgilang. a) o’pka, nafas olish yo’llari, kekirdak, bo’g’iz qopqog’i; b) o’pka, nafas olish yo’llari, bo’g’iz qopqog’i, yumshoq tanglay; c) nafas olish yo’llari, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "fonetika"

120-guruh :nazirova xonzoda 1. fonetika nima? (yun. phonetikos — tovushga, tovush chiqarishga oid; tovushli, ovozli) — 1) tilshunoslikning nutq tovushlarining hosil boʻlish usullarini va akustik xususiyatlarini; boʻgʻin, nutqning pauza bilan ajraluvchi qismlarini oʻrganuvchi boʻlimi. 2. fonologiya nima? (fono... va ...logiya) — tilshunoslikning til tovush qurilishining strukturaviy (tuzilmaviy) va funksional (vazifaviy) krnuniyatlarini, tilning eng mayda, maʼno bildirmaydigan birliklari — boʻgʻinlar, fonemalarning tuzilishi va amalda qoʻllanishini oʻrganuvchi boʻlimi. 3. fonetik qonuniyatlar haqida nimalarni bilasiz? til taraqqiyotidagi fonetik o’zgarishlarni tahlil etuvchi fonetik-fonologik qonuniyatlar quyidagilar: 1. umumiy fonetik qonuniyatlar barcha tillarga xos umumiy holdagi tartib ...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOCX (14,1 КБ). Чтобы скачать "fonetika", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: fonetika DOCX 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram