o‘zbek tilshunosligida fonetik jarayonlar talqini

DOCX 35 стр. 60,1 КБ Бесплатная загрузка

35 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 60,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 35

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 35

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida fonetik jarayonlar talqini mundarija kirish…………………………………………………………………3 i bob.fonetika haqida umumiy maʼlumot 1.1 tovush – nutqning eng kichik birligi sifatida…………………………5 ii bob. fonetik hodisalarning semantik ,segmatik xususiyatlari 2.2 fonetik oʻzgarishlarning hodisaviy koʻrinishlari…………………….12 2.3 pozitsion omillar taʼsirida sodir boʻladigan hodisalar…………….16 2.1 turkiy soʻzlarning anʼanaviy tarkibga moslashishi……………….17 xulosa……………………………………………………………….....31 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………..33 kirish kurs ishining dolzarbligi va vazifalari, o‘rganilish obyekti: tovush, nutq birligi, tildagi harflarni fonetik uyushtirishni ta’minlovchi halqa zanjiri bo‘lib, bugungi kunda o‘rganilish jihatdan fanda dolzarb bo‘lgan katta ijtimoiy hodisadir. o‘rganilish obyekti fan, nutq, tovush va til, tahlil va taqqoslash. vazifasi bugungi kundagi fonetik o‘zgarishlarning ahamiyatini ommaga tatbiq etish. kurs ishining maqsadi: ro‘y beradigan fonetik hodisalarning tilda mavjudligini his qilish, uyushgan fonetik zanjirni tahlil qilish. bizning kurs ishimizdagi asosiy maqsadimiz oldingi o‘rgangan olim, professor, dotsentlarning ishini ko‘rib chiqqan holatda kurs ishimizga yangicha yondashish hamda yangilik kiritish. kurs ishining predmeti va o‘rganilish obyekti: fan, qiyoslash, taqqoslash metodi, o‘rganilgan ilmiy maqolalar, ma’ruzalar …

2 / 35

nishtirish; d) adabiy tilning fonetik-fonologik tizimiga oid munozarali masalalami aniqlash, ularga munosabat bildirish; e) talabalarda fonetik tahlil ko‘nikmalarini shakllantirish; talabalarga shu sohada ishlagan fonetist-fonologlar haqida qisqacha ma'lumot berish. har qanday tilning fonetik birliklari dastlab ikki guruhga - segment va supersegment birliklarga bo‘linadi: a) segment birliklarga nutq tovushlari va bo‘g‘in kiradi. bunday birliklar so‘z yoki morfemalar tarkibida birin-ketin keladi, yotiq (gorizontal) yo‘nalishda bir-biriga ulanib, zanjirsimon tarzda joylashadi.[footnoteref:1] masalan: kitob so‘zidagi 5 ta tovush (k, i, t, o, b) va ikkita bokgkin (ki-tob) segment birliklar, demak, shu sokz tarkibidagi qismlar sanaladi; b) supersegment birliklarga urg‘u, ohang, melodika, pauzalar kiradi. bunday birliklar so‘zga, frazaga, gapga yoki nutqqa yaxlit aloqador bo‘lib, ularni so‘z, gap yoki nutqdan ajratilgan holda tasavvur qilib bo‘lmaydi. shuning uchun ularni ustama hodisa (m. mirtojiyev) deb nomlash hollari ham uchraydi. fonetik birliklarning tildagi vazifalari quyidagilardan iborat: 1) shakllantiruvchi vazifa: bunda fonetik birliklarning so‘z yoki morfemalar tarkibida yoxud gap va nutq tuzilishida …

3 / 35

tiladi: so‘z va uning ma’nosi (yoxud morfema va uning ma’nosi) shu so‘zning (yoki morfemaning) fonetik qobig‘i tufayligina inson xotirasida doimiyyashaydi.masalan, inson paxta so‘zini (fonetik so‘zni) eshitganda yoki o‘qiganda, uning xotirasida «g‘o‘za o‘simligining oq tolali yumshoq mahsuli», taxta so‘zini eshitganda yoki okqiganda esa «g‘o‘ladan uzunasiga tilib olingan yassi yog‘och bo‘lagi» esga keladi, bu hol har bir so‘zning fonetik qobig‘i bilan shu sokzning mazmun planidagi ma’nolar okrtasida doimiy aloqa borligidan (shakl va mazmun birligidan) dalolat beradi. ko‘pchilik so‘zlarning fonetik tarkibi o‘zaro farqli bo‘lishini hisobga olsak, bunday farqlar so‘z ma’nolarini tafovutlash uchun xizmat qilishi ham ma’lum bo‘ladi: «qishloq»ni «pishloq»dan, «g‘o‘za»ni «ko‘za»dan, «uu»ni «kuy»dan farqlash imkoni yaratiladi. demak, so‘z va grammatik formalar o‘zining tovush materiyasi tufayligina nutqda ma’lum ahamiyat kasb etadi. tovushgina so‘z yoki so‘z shaklini eshituvchi uchun borliq tusiga kiritadi. (bu haqda darslikning «fonologiya» bo‘limida to‘laroq ma’lumot beriladi.) [1: http://www.hozir.org/mavzu-tilshunoslik-va-fonetika.html?page=2] umumiy fonetika. fonetikaning bu turi barcha tillarning tovush tomoni uchun umumiy bo‘lgan qonuniyatlar …

4 / 35

asarlarda berilgan. (2. xususiy fonetika. fonetikaning bu turi konkret bir tilning fonetik tizimi haqida ma'lumot beradi: o‘zbek tili fonetikasi, rus tili fonetikasi,ingliz tili fonetikasi kabi. xususiy fonetika ayrim olingan bir tilning fonetik tizimini o‘rganishda umumiy fonetika xulosalariga. shuningdek, fonetikaning boshqa turlarida to‘plangan tajribalarga tayanadi. uning quyidagi ikki turi bor: tavsifiy fonetika. bunda ayrim olingan bir tilning fonetik tizimi, undagi fonetik hodisalar va faktlar statik holatda (shu tilning oldingi tarixiy taraqqiyoti bilan bog‘lanmay) o‘rganiladi. xususan. «hozirgi o‘zbek adabiy tili fonetikasi» ham aslida tavsifiy fonetikadir, chunki unda o‘zbek tilining fonetik tizimi, bu tizimda mavjud bo‘lgan fonetik faktlar (unli va undosh tovushlarning miqdor va sifat belgilari, tasnifi, urg‘u, bo‘g‘in va hokazolar) hozirgi o‘zbek tilida qanday bo‘lsa, shundayligicha (tarixiy jarayon va faktlarga bog‘lanmay) o‘rganiladi. hozirgi o‘zbek adabiy tilining tavsifiy fonetikasi «hozirgi o‘zbek adabiy tili» kursi bo‘yicha nashr etilgan ko‘pchilik darsliklarda, shuningdek, «uzbekskiyyazik» (v.v.reshetov, 1959), «osnovifonetikiigrammatikiuzbekskogoyazika» (v.v. reshetov , 1965), «obshayaxarakteristikaosobennosteyuzbekskogovokalizma» (v.v.reshetov, 1949), «foneticheskayasistemauzbekskogoliteraturnogoyazika», add …

5 / 35

matov, 1985) kabi maqolalarda bayon etilgan; sb) tarixiy fonetika. bunda ayrim olingan bir tilning fonetik tizimi, undagi fonetik hodisalar va faktlar shu tilning uzoq tarixiy taraqqiyoti bilan bog‘lab o‘rganiladi, shu asosda muayyan tilning fonetik- fonologik tizimida yuz bergan tarixiy o‘zgarishlar (diveigensiya, konvergensiya faktlari, fonologik tizimdagi eskirish va yangilanish jarayonlari) aniqlanadi. shunga ko‘ra u diaxron fonetika deb ham yuritiladi.o‘zbek tilshunosligida o‘zbek tilining tarixiy fonetikasiga oid ma’lumotlar v.v. reshetov, f. abdullayev, g‘.abdurahmonov, a. rustamov, e.fozilov, sh. shiikurov, q. mahmudov, s. ashirboyev, h. ne’matov, q. sodiqov, b. to‘ychiboyev kabi tilshunoslaming ishlarida berilgan: «qadimgi turkiy til» (abdurahmonov g‘., rustamov a., 1982), «fonetikomorfologicheskie osobennosti yazika alishera navai», add (rustamov a., 1966), «nekotorievoprosiistoricheskoyfonetikiuzbekskogoyazika» (a.rustamov, 1985), «kistoriiutratisingarmonizmavuzbekskomyazike» (f. abdullayev, 1985), «foneticheskieimorfologicheskieosobennostiyazika «xibatulxakaik», akd (k.maxmudov, 1964), «ahmad yugnakiyning «hibatul haqoyiq» asari haqida» (mahmudov q., 1972), «qadimgi obidalar va alisher navoiy tili» (fozilov e., 1969), «xiv asrxorazm yodnomalari» (fozilov e., 1973.), «qutbning «xusrav va shirin» dostoni va o‘zbek adabiy …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 35 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek tilshunosligida fonetik jarayonlar talqini"

kurs ishi mavzu: o‘zbek tilshunosligida fonetik jarayonlar talqini mundarija kirish…………………………………………………………………3 i bob.fonetika haqida umumiy maʼlumot 1.1 tovush – nutqning eng kichik birligi sifatida…………………………5 ii bob. fonetik hodisalarning semantik ,segmatik xususiyatlari 2.2 fonetik oʻzgarishlarning hodisaviy koʻrinishlari…………………….12 2.3 pozitsion omillar taʼsirida sodir boʻladigan hodisalar…………….16 2.1 turkiy soʻzlarning anʼanaviy tarkibga moslashishi……………….17 xulosa……………………………………………………………….....31 foydalanilgan adabiyotlar…………………………………..33 kirish kurs ishining dolzarbligi va vazifalari, o‘rganilish obyekti: tovush, nutq birligi, tildagi harflarni fonetik uyushtirishni ta’minlovchi halqa zanjiri bo‘lib, bugungi kunda o‘rganilish jihatdan fanda dolzarb bo‘lgan katta ijtimoiy hodisadir. o‘rg...

Этот файл содержит 35 стр. в формате DOCX (60,1 КБ). Чтобы скачать "o‘zbek tilshunosligida fonetik jarayonlar talqini", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek tilshunosligida fonetik … DOCX 35 стр. Бесплатная загрузка Telegram