o‘zbek tilshunosligida leksema va so‘z munosabati talqini

DOCX 28 pages 201.8 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 201.8 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi avazmatova gulnurning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: aforizmlarda qo‘shma gap shakllarning qo‘llanishi topshirdi: avazmatova gulnur qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida leksema va so‘z munosabati talqini mundarija: kirish .3 i bob. leksema va so‘z tushunchasining nazariy asoslari .8 1.1. so‘z va leksema tushunchasining mohiyati hamda ularning o‘zaro farqi .8 1.2. o‘zbek tilshunosligida leksema nazariyasining shakllanishi 12 ii bob. leksema va so‘z munosabatining amaliy talqinlari 16 2.1. leksema va so‘zning semantik, morfologik va sintaktik xususiyatlari 16 2.2. hozirgi o‘zbek tilida leksemalarning qo‘llanilishi va rivojlanish tendensiyalari 20 xulosa 25 foydalanilgan adabiyotlar 28 kirish kurs ishining dolzarbligi: til insoniyat madaniyatining eng muhim ijtimoiy hodisalaridan biridir. u fikrni ifoda etish, axborot almashish, madaniy merosni saqlash va avloddan-avlodga yetkazish vositasi bo‘lib xizmat qiladi. har bir tilning …

2 / 28

u masala xx asrning boshlaridayoq shakllanib, ferdinand de sossyur, bloomfield, lyons, apresyan, zvegintsev kabi olimlar asarlarida chuqur tahlil qilingan. ularning qarashlariga ko‘ra, leksema — bu tildagi so‘zning lisoniy modeli, ya’ni lug‘at birligi bo‘lib, u real nutqda turli shakllarda namoyon bo‘ladi. shu bilan birga, har bir so‘z leksemaga nisbatan nutqdagi ko‘rinish, ya’ni so‘z shakli sifatida qaraladi. o‘zbek tilshunosligida esa bu masala xx asrning ikkinchi yarmidan boshlab faol o‘rganila boshlandi. ayniqsa, a. g‘ulomov, m. mirtojiyev, g‘. abdurahmonov, m. hakimov, sh. rahmatullayev kabi olimlarning ilmiy izlanishlari bu sohada muhim ahamiyat kasb etga[footnoteref:1]n. [1: g‘ulomov a. hozirgi o‘zbek tili. leksikologiya. – toshkent: o‘zbekiston milliy universiteti nashriyoti, 1979.] o‘zbek tili leksik tizimida so‘z va leksema o‘rtasidagi munosabatning to‘g‘ri talqin qilinishi tilshunoslikning ko‘plab sohalarida — morfologiya, semantika, leksikografiya, hamda til o‘qitish metodikasida — muhim ahamiyatga ega. chunki leksema tushunchasi tilning lisoniy asosini, ya’ni nutqdan mustaqil turgan til tizimini ifodalaydi. so‘z esa shu leksemaning nutqdagi moddiy ko‘rinishi …

3 / 28

ida qayta talqin qilinmoqda. shu sababli, o‘zbek tilshunosligida ham bu masalaga yangicha, tizimli yondashuv talab etiladi. so‘zning leksema sifatidagi mohiyatini aniqlash, uning semantik va grammatik chegaralarini belgilash nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham muhimdir. chunki bu tilshunoslikning boshqa tarmoqlari — leksikografiya, tarjimashunoslik, avtomatik tarjima, korpus tuzish va tilni kompyuter modellashtirish sohalari uchun zarur ilmiy asos yaratadi. o‘zbek tilshunosligida “leksema” tushunchasi dastlab xx asr o‘rtalarida shakllanib, 1960–1980-yillarda faol muhokama qilina boshlandi. a. g‘ulomov “hozirgi o‘zbek tili leksikologiyasi” asarida leksemani lug‘aviy birlik sifatida, ya’ni so‘zning umumiy lisoniy modeli sifatida izohlaydi. m. mirtojiyev “so‘z va ma’no masalalari” nomli tadqiqotida so‘z va leksema o‘rtasidagi farqni aniq belgilab, so‘z nutqdagi ko‘rinish, leksema esa lisoniy tizimdagi birlik ekanini ta’kidlaydi. shuningdek, g‘. abdurahmonov “o‘zbek tili semantikasi” asarida leksemani semantik tizimning markaziy elementi sifatida talqin qilib, u orqali tildagi ma’no turlarini tizimlashtiradi. keyingi yillarda m. hakimov va o. yusupovlar ham bu masalaga zamonaviy lingvistik nuqtai nazardan yondashgan holda, …

4 / 28

ma’no jihatidan yagona, shakl jihatidan esa turlicha bo‘lishi mumkin. shu xususiyat uning tildagi o‘rnini yanada muhim qiladi[footnoteref:2]. [2: mirtojiyev m. so‘z va ma’no masalalari. – toshkent: fan nashriyoti, 1985.] bugungi kunda o‘zbek tili leksik tizimining rivojlanishi, yangi leksemalarning paydo bo‘lishi, xorijiy so‘zlarning kirib kelishi va ma’nodoshlik jarayonlari bu masalaning dolzarbligini yanada kuchaytirmoqda. tilning doimiy harakatda bo‘lishi, yangi ijtimoiy hodisalar va texnologik yutuqlar natijasida lug‘at tarkibining kengayishi, ma’nolarning o‘zgarishi va so‘z yasalish tizimining faollashuvi leksemalarning yangilanish jarayonini tezlashtirmoqda. shu sababli, o‘zbek tili leksik tizimida leksema va so‘z o‘rtasidagi munosabatni tahlil qilish, ularning semantik, morfologik va sintaktik jihatlarini aniqlash zamonaviy tilshunoslik uchun nihoyatda muhim ilmiy yo‘nalish hisoblanadi. kurs ishining maqsadi — o‘zbek tilshunosligida leksema va so‘z munosabatining nazariy va amaliy talqinlarini tahlil qilish, bu tushunchalarning o‘zaro bog‘liqligi va farqlarini ilmiy asosda yoritishdir. kurs ishining vazifalari esa quyidagilardan iborat: – so‘z va leksema tushunchalarining mohiyatini aniqlash; – o‘zbek tilshunosligida leksema haqidagi ilmiy qarashlarni …

5 / 28

am muhim ahamiyatga ega. ilmiy yangilik shundan iboratki, ishda o‘zbek tilshunosligidagi mavjud nazariy qarashlar qayta tahlil qilinib, leksema va so‘z munosabatining zamonaviy lingvistik yondashuv asosidagi yangi talqini beriladi. leksema va so‘z munosabati masalasi o‘zbek tilshunosligida nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham dolzarb mavzulardan biridir. tilning rivojlanishi, yangi leksemalarning shakllanishi, mavjud so‘zlarning ma’nodoshlik, ko‘pma’nolilik va antonimiya jarayonlari orqali boyib borishi bu mavzuning chuqur o‘rganilishini talab etadi. shuningdek, leksema va so‘z o‘rtasidagi farqni aniq belgilash til tizimini yanada mukammal tahlil qilish, so‘zlarning semantik tarmog‘ini to‘g‘ri tuzish va o‘zbek tili lug‘atlarini mukammal yaratish uchun zarur ilmiy asos yaratadi. shu jihatdan, mazkur kurs ishi o‘zbek tilining lisoniy tizimini chuqurroq anglashga, uning leksik qatlamidagi ichki qonuniyatlarni ochib berishga xizmat qiladi. kurs ishining tuzilishi kirish, ikki bob, har bobda ikki bo‘lim, xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. har bir bobda mavzuga oid nazariy qarashlar, tahliliy misollar, o‘zbek tilidan dalillar asosida yoritilgan. i bob. leksema va so‘z …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida leksema va so‘z munosabati talqini"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi urganch innovatsion universiteti filolgiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili (sirtqi) ta’lim yo‘nalishi: 23/02-guruh talabasi avazmatova gulnurning “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanidan kurs ishi mavzu: aforizmlarda qo‘shma gap shakllarning qo‘llanishi topshirdi: avazmatova gulnur qabul qildi: gulumov maqsud urganch – 2025 mavzu: o‘zbek tilshunosligida leksema va so‘z munosabati talqini mundarija: kirish .3 i bob. leksema va so‘z tushunchasining nazariy asoslari .8 1.1. so‘z va leksema tushunchasining mohiyati hamda ularning o‘zaro farqi .8 1.2. o‘zbek tilshunosligida leksema nazariyasining shakllanishi 12 ii bob. leksema va so‘z munosabatining amaliy talqinlari 16 2.1. leksema va so‘zning semantik, morfologik va sintakti...

This file contains 28 pages in DOCX format (201.8 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida leksema va so‘z munosabati talqini", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida leksema … DOCX 28 pages Free download Telegram