harakat tarzi kategoriyasi. o'zgalovchi kategoriyasi

DOC 75,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405658226_56051.doc harakat tarzi kategoriyasi. o'zgalovchi kategoriyasi reja: 1. harakat tarzi kategoriyasi. 2. harakat tarzi kategoriyasining ichki bo'linishlari. 3.o'zgalovchi kategoriyasi. 4. ravishdosh shakli va uning variantlari. an’anaviy o'zbek tilshunosligida harakat tarzi shakllari morfologik kategoriya sifatida qaralmas edi va bu hodisaga nisbatan ko 'makchi fe’lli so'z qo'shilmasi, k’omakchi fe’l atamalari ishlatilar edi. xo’sh, harakat tarzi shakllari, harakat tarzi kategoriyasi atamalarining qabul qilinishiga sabab mma? birinchidan, harakatning tarzi faqat ko'makchi fe'l bilangina emas, [ravishdosh shakli ko'makchi fe'l] morfologik qolip asosida yuzaga chiqadi. ko'makchi fe'l ushbu shaklning bir qismidir, xolos. shu boisdan ilmiy tadqiqotlar hamda darslik va grammatikalarda ko'makchi fe'l ma'nosi haqida so'z ketganda uning ravishdosh shakli yordamida yuzaga chiqishi ta'kidlanadi. ikkinchidan, ko 'makchi fe 'hi so 'z qo 'shilmasi atamasidagj qo'shilma unsuri so'z birikmasidan teng munosabatlilik belgisj asosida farqlanuvchi so'z qo'shilmasi (olma va anor, kitob va daftar, gulu lola) sintaktik hodisasi bilan insbiy omonimlik kasb etadi. holbuki, harakat tarzi sintaktik emas, balki morfologik …

umumiylik xususiyatiga ega bo'lgan harakat tarzi shakli qolipi ham lisoniy morfologik qolip sifatida ajratilishi mumkin. masalan, o'qiy oladi, borib ko'r va topa qol misollandagi farqlar e'tibordan soqit qilinganda, lisoniy morfologik umumiylik sifatida [ravishdosh shakli+ko'makchi fe'l] qolipi tiklanadi. bunda lisoniy morfologik qolip o'zining shaklry va mazmumy tomonlariga ham ega bo'lib, [ravishdosh shakli +ko'makchi fe'l]=harakat tarzi qolipining chap qismi uning shakliy tomonini tashkil etsa, o'ng qismi esa uning mazmuniy tomoniga tegishli bo'ladi. [ravishdosh shakli+ko'makchi fe'l] qolipi barcha harakat i shakllari uchun yagona lisoniy morfologik qolip bo'lsa-da, ichki bo'linishlarda esa kichik qoliplarga ajraladi: l.birikish doirasi tor harakat tarzi shakllari: -a/y+bor, -(i)b+bit (bitir), -(i)b+et, -a/y+ket, -(i)b+o'l, -a/y+ko'r, ~(i)b+boq, -(i)b+boshla, -(i)b+ur, -a/y+tur, -(i)b+tuga. 2.birikish doirasi keng harakat tarzi shakllari: -a/y+boshla, .(i)b+yot, -(i)b+tur, -(i)b+yur, -(i)b+o'tir, -(i)b+bor, -(i)b+kel, -(i)b+bo'l,-(i)b+chiq, -(i)b+o% -a/y+ol, -(i)b+ol, -(i)b+ber, -(i)b+qol, -a/y+qol, -(i)b+qo'y, -(i)b+ket, -(i)b+yubor, -(i)b+tashla, -(i)b+sol, -a/y+sol, -(i)b+tush, -(i)b+ko'r, -(i)b+qara, -a/y+bil, -a+yoz, -a/y+ber. endi esa o'zi birikuvchi fe'l leksemalarga qo'shilib, soddalashish holatidagi harakat …

asosan, ikki holat ko'zga tashlanadi: a)umumiy grammatik ma'noni tiklash; b)tilning yaxlit tizim sifatida namoyon bo'lishi. grammatik shakllar haqida fikr yuritilganda, odatda, qoshimchalar, harakat tarzi shakllari, shuningdek, ko'makchilar kabi yordamchi so'zlar tushuniladi. holbuki, ular gm (grammatik ma’no) ifodalashning asosiy, ammo mutlaq yagona bo'lmagan shakllaridir. ayni bitta ma'noni turli: lug'aviy, sintaktik, morfologik... birliklar ham ifodalashi mumkin. harakat tarzi kategoriyasining ichki bo'linishlari. harakat tarzi shakllarming ugmsini ochishda, kategorial usryatlari va naradipmatik mnnnsahatiarini ovdinlashtirishea ularning tarkibli, ya'ni [qo'shimcha+fe'l leksema] tuzilishga ega ekanligi ham ma'lum darajada monelik qilishi tabiiy. chunki bunda masalani murakkablashtiruvchi bir necha holal mavjud: l)shaklda uni o'ziga biriktirayotgan leksemaning ham, ravishdosh shaklining ham, shuningdek, ko'makchi fe'lning ma'nolari ham qorishgan holda voqelanib, umumiy tarz ma'no-sining ko'rinishini murakkablashtinshi; 2)harakat tarzi shaklini hosil qilishda ishtirok etayotgan ko'makchi fe'llar ma'nolarining mustaqil qo'llanishidagi lug'aviy ma'nolari bilan aloqasining mavjudligi va bu aloqaning turli daraja va ko'rinishlarda ekanligi; 3)ravishdosh ko'rsatkichlarining ham, ko'makchi fe'llar-ning ham ma'noviy murakkabligi, serqirra mohiyatliligi harakat …

ladi. harakat tarzi shakllarining xgmiari ham bevosita nutq bilan bog'liq bo'lib, ular faqat nutqiy hosilalardagina o'zining xgmlarini yuzaga chiqaradi. harakat tarzi shakllarining ugmsi esa bevosita kuzatishda berilmagan bo'lib, tayyorlik, umumiy, majburiylik, barqarorlik kabi xususiyatlarga ega. harakat tarzi shakllarining ugmsi xususiyliklarning umumiy xossalari sifatida mazkur xususiyliklarda yashaydi va ular orqaligina nutqda realla-shadi. harakat tarzi shakllarining xususiylashuvi umumiy gram-matik ma'noning muayyan xossalari asosida shakllanadi-har qanday hodisa ko'plab mohiyatlar zarralaridan iborat bo'lganligi sababli, nutqda qo'llanilgan muayyan so'zshaklda turli ugmlar-ning xgmiari sifatida yuzaga chiqqan zarralar mavjud bo'lib, ular nutqiy alohidalik so'zshakllarda shunday zich birlashganki, ko'p hollarda ularni bir-biridan ajratish qiyin bo'lib qoladi. miqdoran ellikdan ortiq shakini o'z ichiga qamrab olgan harakat tarzi shakllari, aytilganidek, "tarz" umumiy grammatik tna'nosi ostida birlashadi. bu umumiylik muayyan nutqiy qo'llanishlargacha bir necha oraliq bosqichlarni bosib o'tadi. birinchi bo'linishi ikki a'zoli bo'ladi: "jarayonlilik" va "qobiliyat". ikkinchi bo'linish - oraliqlanishda "jarayonlilik" oraliq ma'nosi "ish-harakatning boshlanishi", "ish-harakatning davomiyligi", "ish-harakatning tugallanganligi" quyi oraliqlanishlariga …

u kategoriyaga munosabati doimiy emas. aniq-r°g'i, barcha fe'llarda tarz ma'nolaridan biri voqelanishi shart emas. o'zgalovchi kategoriyasi o'zgalovchi kategoriyasi haqida umumiy ma'lumot. iga xos shunday grammatik shakllar borki, ular fe'lni kesimlik-n boshqa turkumlarga ( -(a)y, -(i)b, -gach, -guncha, -gancha, -sanaa, -gani, -may/masdan shakllari ravishga, -gan, -ayotgan, -lgan/ydigan sifatga, -moq, -ish, -uv otga) xos vazifalarga xoslaydi. shunga ko'ra, ular uch guruh - ravishdosh, sifatdosh va harakat nomi shakllariga ajratiladi. bu shakllar fe'lga nutqda o'zga turkum xossalarini «yopishtirganligi» uchun bir butun holda o’zgalovchi kategoriyasi atamasi bilan nomlanadi. ma'lumki, o'zgalovchi, garchi bunga o'zbek tili qurilishida etarli asos va ehtiyoj bo'lishiga qaramay, alohida kategoriya sifatida ajratilmagan. biroq ularning tarkibiy qismlari, ichki shakllari , bo’lgan ravishdosh, sifatdosh, harakat nomi ayrim manbalarda , kategoriya sifatida qaraladi. shuning uchun turkiyshunoslikda “harakat nomi kategoriyasi”, “sifatdosh kategoriyasi”, “ravishdosh kategoriyasi” kabi atamalarni uchratish mumkin. haqiqatan ham, o'zgalovchining turlari bo'lgan bu «kategoriya»lar ma'lum bir umumiy ma'no (ravishdoshda «fe'lni fe'lga bog'lash va unga …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "harakat tarzi kategoriyasi. o'zgalovchi kategoriyasi"

1405658226_56051.doc harakat tarzi kategoriyasi. o'zgalovchi kategoriyasi reja: 1. harakat tarzi kategoriyasi. 2. harakat tarzi kategoriyasining ichki bo'linishlari. 3.o'zgalovchi kategoriyasi. 4. ravishdosh shakli va uning variantlari. an’anaviy o'zbek tilshunosligida harakat tarzi shakllari morfologik kategoriya sifatida qaralmas edi va bu hodisaga nisbatan ko 'makchi fe’lli so'z qo'shilmasi, k’omakchi fe’l atamalari ishlatilar edi. xo’sh, harakat tarzi shakllari, harakat tarzi kategoriyasi atamalarining qabul qilinishiga sabab mma? birinchidan, harakatning tarzi faqat ko'makchi fe'l bilangina emas, [ravishdosh shakli ko'makchi fe'l] morfologik qolip asosida yuzaga chiqadi. ko'makchi fe'l ushbu shaklning bir qismidir, xolos. shu boisdan ilmiy tadqiqotlar hamda darslik va grammatikalarda ...

Формат DOC, 75,0 КБ. Чтобы скачать "harakat tarzi kategoriyasi. o'zgalovchi kategoriyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: harakat tarzi kategoriyasi. o'z… DOC Бесплатная загрузка Telegram