kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi

DOCX 51 pages 102.5 KB Free download

51 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 102.5 KB

File type DOCX

Pages 51

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 51

o`zbekiston respublikasi o‘zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) yo‘nalishi 317-guruh (kechki) talabasi ____________________ fan: hozirgi o‘zbek tili kurs ishi mavzu: kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi rahbari: _____________________ toshkent – 2024 mundarija: kirish....................................................................................................................3 i bob. gapda kesimning mavqeyi…..………………..............……..7 1.1 kesimning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi…………...…….....................7 1.2 kesimlik mustaqil grammatik shakl sifatida…………... …..…….…….......13 i bob bo‘yicha xulosalar......................................................................................21 ii bob o‘zbek tilshunosligida grammatik shakl valentligi, kesimlik shakllari tizimida va sodda gaplarning substansial talqini…..............................................22 2.1 grammatik shakl valentligi va kesimlik shakllari tizimi...............................22 2.2 [wpm]=sg qolipining variantlari.................................................................38 ii bob bo‘yicha xulosalar..…………..………………………..……………….44 umumiy xulosa………………………………………………..…...........46 foydalanilgan adabiyotlar................................................................................48 kirish o‘zbekiston respublikasining ta‘lim to‘g‘risidagi qonunida "davlat ta‘lim standartlari umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta‘lim mazmuniga hamda sifatiga qo‘yiladigan talablarni belgilaydi" – deyilgan [footnoteref:1] . [1: o‘zbekiston respublikasi qonuni ―ta‘lim to‘g‘risida‖ toshkent, 1997-yil. ] o‘quvchining bilim saviyasiga qo‘yiladigan talab esa, …

2 / 51

lari ham ta‘lim jarayoni oldiga qo‘yilgan ijtimoiy talablardan kelib chiqqan holda belgilab berildi. ona tili ta‘limi oldiga qo‘yilgan ijtimoiy buyurtma o‘quvchi shaxsini fikrlashga, o‘zgalar fikrini anglashga va shu fikr mahsulini og‘zaki va yozma shaklda savodli bayon qila olishga, ya‘ni kommunikativ savodxonlikni rivojlantirishga o‘rgatishdan iborat. shundan kelib chiqqan holda, ona tili ta‘limi oldiga ijtimoiy jihatdan mukammal shakllangan, mustaqil fikrlay oladigan, nutq va muloqot madaniyati rivojlangan, savodxon shaxsni kamol toptirish maqsadi qo‘yiladi. shu maqsaddan kelib chiqqan holda, ona tili ta‘limining mazmuni: · o‘quvchining fikrlash faoliyatini, aqliy rivojlanishini, mantiqiy tafakkurini o‘stirish; · o‘quvchilarni o‘z-o‘zini, moddiy borliqni tilning ifoda vositalari yordamida anglashga hamda o‘z fikri va his-tuyg‘ularini ona tilining keng imkoniyatlari doirasida bayon eta olishini ta‘minlash vazifalarini hal etishga yo‘naltiriladi. · davlat tili haqidagi qonun milliy ma‘naviyat va qadriyatlarimizning ulkan xazinasi bo‘lmish ona tilimizning nufuzini baland ko‘tarishda juda katta ahamiyatga ega. mavzuning dolzarbligi. dunyodagi fanlarning eng qadimiylaridan bo‘lmish tilshunoslik necha o‘n asrlardiki, til deyiladigan …

3 / 51

qichdagi tahlili natijasida to‘plangan ilk ilmiy dalillar o‘z ifodasini topgan. jumladan, sodda gap qurilishi va gap bo‘laklarining ifodalanishi (va shu kabi boshqa qator xususiyatlar) to‘g‘risidagi dalillar yig‘ilib, mazkur sintaktik hodisani bilishning empirik (hissiy, sensual), ya'ni fahm bosqichida sodda gaplarning formalgrammatik asoslari shakllangan sintaktik ta'limotni vujudga keltirdi. sodda gap bo‘laklarini, belgi-xususiyatlarini aniqlash, izchillashtirish va tasvirlash hali tom ma'noda ilmiy tahlil emas, lekin ilmiy o‘rganishning zaruriy tarkibiy qismidir. bu bosqishdagi vazifa amalga oshirilgach, mazkur til hodisasining ichki qurilishi va boshqa hodisalarga aloqadorligini o‘rganishni, shu munosabatlar asosida har bir dalilning mohiyatini aniqlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan ikkinchi bosqich kurtaklari shakllandi. o‘tgan asrning 70-yillarida yuzaga kelib, xxi asrning dastlabki yillaridayoq o‘zbek tilshunosligi kelajagining nazariy poydevoriga aylangan formal-funksional (substansial) tahlil yo‘nalishi sodda gaplarning empirik talqini natijalariga tayangan holda yangi ilmiy g‘oyalarni ilgari surdi. bugungi kunda o‘zbek substansial tilshunosligi til tizimi va uning birliklarini o‘rganish jarayonida bilishning ratsional (idrok) bosqichiga ko‘tarilib, bir butun nazariy ta'limotni …

4 / 51

ri belgilangan bo‘lsa ham, sodda gaplarning qurilish qoliplari paradigmalari ajratilmagan. shu bilan birga, kesimlik shakllarining sodda gaplarning lisoniy-sintaktik qurilishiga ta'siri va sodda gap qurilish qoliplarini belgilashi masalasi alohida tadqiq etilmagan. sodda gap sintaksisini formal-funksional nuqtayi nazardan talqin etgan ilmiy, o‘quv-usuliy adabiyotlarda sodda gaplarning lisoniy qurilishi, ularning eng kichik qurilish qolipi to‘g‘risida ma'lumot berilgan bo‘lsa ham, sodda gaplarning lisoniy qurilishini tizim qonuniyati asosida tadqiq etish zaruratini tug‘diradi. bu esa sodda gap umumiy lisoniy-sintaktik qurilish qolipi va variantlarini ushbu qolip umumiy va xususiy shakllarini belgilashda kesimlik kategoriyasi shakllarining vazifasini, ayni choqda, sodda gap lisoniy-sintaktik qurilishiga kesimlik shakllarining ta'sirini tahlil etish orqali o‘rganish imkoniyatini beradi. shunday ekan, mazkur masalani tadqiq etish zarurati va mavjud imkoniyat malakaviybitiruv ishining shakllanishi uchun yetarlicha asos bo‘la oladi. mavzuning vazifalari: · kesimlik shakllari tizimi va uni tashkil etuvchi grammatik shakllarning sintaktik mohiyatini aniqlashtirish; · kesimlik shakllariga xos valentlik xususiyatlarini izohlash va uning sodda gap qurilishini belgilashdagi vazifasini ko‘rsatish; …

5 / 51

adigmatik hamda sintagmatik munosabatlaridan foydalanildi. substansial tilshunoslikning til birligini lison-nutq ziddiyati asosida izchil farqlaydigan, umumiylik-xususiylik, mohiyat-hodisa, imkoniyat-voqeilik, sabab-oqibat ixtiloflaridan iborat tadqiq usullariga tayanib, sodda gaplarning lisoniy-sintaktik qurilishi tahlil etildi. sodda gap lsqi va uning variantlarini belgilashda struktural tahlil usuli qo‘llandi. mavzuning nazariy va amaliy ahamiyati. mazkur kurs ishida kun tartibiga qo‘yilgan masalaning nazariy ahamiyati o‘zbek tili sintaksisining substansial talqinida sodda gap umumiy lisoniy-sintaktik qurilish qolipi va variantlarini, kesimlik kategoriyasi shakllarining ushbu qolip umumiy va xususiy shakllarini belgilashdagi vazifasi hamda sodda gap lisoniy-sintaktik qurilishiga kesimlik shakllarining ta'sirini tahlil etish asosida o‘rganish muammosini yechishga qaratilganligi bilan belgilanadi. shuningdek, sodda gap lisoniy-sintaktik qurilish qolipi – [wpm]=sg va uning variantlari xususiyatlarini tavsiflash, asosiysi, morfologik va sintaktik sathlararo aloqadorlikni lisoniy tizim yaxlitligida o‘rganish masalasini yechish nuqtayi nazaridan ahamiyatlidir. kurs ishining amaliy ahamiyati shundaki, oliy ta'lim tizimida “hozirgi o‘zbek adabiy tili” fanining “morfologiya” bo‘limida kesimlik kategoriyasi va kesimlik shakllarini tizim sifatida tahlili qilish hamda “sintaksis” bo‘limida …

Want to read more?

Download all 51 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi"

o`zbekiston respublikasi o‘zbekiston respublikasi oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti filologiya va tillarni o‘qitish (o‘zbek tili) yo‘nalishi 317-guruh (kechki) talabasi ____________________ fan: hozirgi o‘zbek tili kurs ishi mavzu: kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi kurs ishi rahbari: _____________________ toshkent – 2024 mundarija: kirish....................................................................................................................3 i bob. gapda kesimning mavqeyi…..………………..............……..7 1.1 kesimning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilishi…………...…….....................7 1.2 kesimlik mustaqil grammatik shakl sifatida…………... …..…….…….......13 i bob bo‘yicha xulo...

This file contains 51 pages in DOCX format (102.5 KB). To download "kesim va uning oʻzbek tilshunosligidagi tadqiqi", click the Telegram button on the left.

Tags: kesim va uning oʻzbek tilshunos… DOCX 51 pages Free download Telegram