harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari

DOCX 24 pages 68.3 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.3 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

kurs ishi mavzu: harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari mundarija kirish.……………………....................................................................... felning vazifa shakliga xos xususiyatlari…………………………………………….. asosiy ma’lumot……………………………………………………………………….. i.bob. o’zbek tilshunosligida harakat nomi o’ramli gaplarning o’rganilishi .. 1.1.harakat nomi shakli va turlari va ular haqida umumiy malumotlar……………………………………………………….. 1.2. harakat nomi o’ramli gaplarning adabiyotlarda yoritilishi… 1.3. harakat nomi o’ramli gaplarning yasalishi.harakat tarzi kategoriyasi…………………………………………………………………….. 1.4.eski o’zbek tilida harakat nomi o’ramli gaplarning formalari …………. iii.bob.xulosa. harakat nomi o’ramli gaplarning o’zbek tilshunosligidagi ahamiyati. kirish felning vazifa shakliga xos xususiyatlari fe'lning vazifadosh shakllari deganda fe'lning gapda ma'lum sintaktik vazifani bajarishga xoslangan shakllari tushuniladi. fe'lning vazifadosh shakllari 3 xil. fe'lning vazifadosh shakllari deganda fe'lning gapda ma'lum sintaktik vazifani bajarishga xoslangan shakllari tushuniladi. fe'lning vazifadosh shakllari 3 xil: · sifatdosh. · ravishdosh. · harakat nomi. · bu shakllarning mavjudligi uchun fe'llar gapda ega, to’ldiruvchi, aniqlovchi bo’lib kela oladi. bulardan harakat nomiga kelib to’xtaladigan bo’lsak: ish-harakat yoki holatning nomini bildiruvchi so’zlar harakat nomi deyiladi. harakat nomlari otga xosgrammatik …

2 / 24

e'l negiziga — (u) v qo’shimchasini qo’shish bilan: o’quv, uchrashuv, kelishuv. ma'lumki, o'zgalovchi, garchi bunga o'zbek tili qurilishida etarli asos va ehtiyoj bo'lishiga qaramay, alohida kategoriya sifatida ajratilmagan. biroq ularning tarkibiy qismlari, ichki shakllari bo'lgan ravishdosh, sifatdosh, harakat nomi ayrim manbalarda kategoriya sifatida qaraladi. shuning uchun turkiyshunoslikda «harakat nomi kategoriyasi», «sifatdosh kategoriyasi», «ravishdosh kategoriyasi» kabi atamani uchratish mumkin. haqiqatan ham, o'zgalovchining turlari bo'lgan bu «kategoriya»lar ma'lum bir umumiy ma'no (ravishdoshda «fe'lni fe'lga bog'lash va unga ravishlik xususiyatini berish», sifatdoshda «fe'lni otga bog'lash va unga sifatlik xususiyatini berish», harakat nomida «fe'lga otlik sintaktik va semantik xususiyatlarini berish») va ularning parchalanishini ko'ramiz. chunki an'anada grammatik kategoriya «ikki yoki undan ortiq, o'zaro zidlanuvchi, bir-birini taqozo va, o'z o'rnida, inkor qiluvchi, bir grammatik ma'no tagida birlashadigan grammatik shakllar tizimi» sifatida ta'riflab kelindi. bu ta'rifga muvofiq, boshqa kategoriyalar shakllari kabi harakat nomining kamida uchta ([-moq], [-ish], [-uv]), sifatdoshning ba'zan uch, ba'zan besh ([-gan], [- ayotgan], …

3 / 24

ma bo'lmasa, shu bilan birgalikda, o'z mohiyatiga xos xususiyat bilan emas, balki boshqa, kategoriya ma'nolari tajallisi asosida bir-biridan farqlansa, unda ularning alohida kategoriya ekanligi xususida so'z yuritish maqbul emas. chunonchi, sifatdosh shakllari bir-biridan zamon kategoriyasi ma'nosi asosida farqlansa, demak, qayd qilingan shakllar uning alohida shakli emas, balki bir sifatdoshning zamon kategoriyasi ma'nolari asosida farqlanuvchi ko'rinishi – varianti. bunday holni ravishdosh shakllarida ham kuzatish mumkin. chunki ravishdosh shakllarining bir-biridan zamon, tasdiq/inkor, payt, maqsad kabi qator ma'no bilan farqlanishi zamon, tasdiq/inkor, mayl kategoriyalari ma'nosining tajallilanishi evaziga sodir bo'ladi. bunday holni boshqa kategoriyalarda ham ko'rish mumkin. masalan, (yozay), (yozgin), (yozsin) kabi so'zshakllardagi grammatik ko'rsatkich buyruq-istak maylining turli shakllarimi yoki bir shaklning shaxs/son kategoriyasi ma'nosi bilan farqlanuvchi variantlarimi, degan savolga javob aniq. demak, ayonki, garchi buyruq-istak mayli shakllari qatorida olti va undan ko'p shakl, aniqrog'i, ko'rinish mavjud bo'lsa ham, ularning har biri mayl umumiy ma'nosini xususiylashtirishga emas, balki uni shaxs-son kategoriyasi ma'nosi bilan murakkablashtirgan …

4 / 24

kategoriyalari emas, balki turli ko'rinishlarga ega bo'lgan uch shakldan iborat bitta o'zgalovchi kategoriyasigina mavjud. i.bob. o’zbek tilshunosligida harakat nomi o’ramli gaplarning o’rganilishi 1.1.harakat nomi shakli va turlari va ular haqida umumiy malumotlar o‘zbek tili birliklarini (jumladan, barcha so‘z turkumlariga oid lug’aviy birliklarni) fonetik, fonologik, morfologik, leksik, semantik, stilistik, pragmatik jihatdan o‘rganish keng ko‘lamda amalga oshirilmoqda. binobarin, bu borada hal etilishi va chuqur o‘rganilishi lozim bo‘lgan muammolar anchagina. bugungi kunda bo‘layotgan jamiyatdagi o‘zgarishlar, taraqqiyot tilimizda ham o‘z aksini topmoqda. tilning muhim elementi hisoblanadigan so‘zning lingvistik tabiati, shakl va ma’no xususiyatlari, uning nutqiy jarayonda tutgan o‘rni qadimdan tadqiqotchilarning diqqatini tortib kelmoqda. so‘zlarning inson, narsa-hodisa, belgi-xususiyat, harakat- holat singarilarni ifodalashdagi o‘ziga xos jihatlarini belgilash maqsadida ularni muayyan guruhlar va turkumlarga ajratgan holda tahlil etish borasida tilshunoslar yakdildirlar. o‘zbek tili birliklarini (jumladan, barcha so‘z turkumlariga oid lug’aviy birliklarni) fonetik, fonologik, morfologik, leksik, semantik, stilistik, pragmatik jihatdan o‘rganish keng ko‘lamda amalga oshirilmoqda. binobarin, bu borada …

5 / 24

ayl kabi maʼnolarga ega boʻlmaydigan funksional shakli. feʼlning bu shakli -(i)sh, -(u)v, moq affikslari yordamida hosil boʻladi; oʻqish, yozuv, aytmoq kabi. harakat nomi shakllari ishharakatning baja-rilishi yoki bajarilmasligini va ular bilan bogʻliq maʼnolarni bildirmaydi, balki harakat-holatning oʻzini ataydi, yaʼni harakat-holatning atamasi hisoblanadi. shuning uchun ham ular otga xos grammatik koʻrsatkichlarni qabul qila oladi, gapda otning sintaktik vazifalarini bajaradi. u rus tilidagi feʼlning noaniq shakli va gʻarb tillaridagi infinitiv shakliga ekvivalentdir. -sh/ish va moq koʻrsatkichlari bilan hosil qilinuvchi shakllar baʼzan lik affiksi bilan qoʻllanishi mumkin: borishlik, bormoqlik. biroq bu adabiy til uchun meʼyoriy holat emas. -v /-uv affiksi bilan yasaluvchi shakl nisbatan kam qoʻllanadi. u qoʻshilganda, feʼl oʻzagi muayyan oʻzgarishlarga uchraydi: oʻqi— oʻquv, ishla — ishlov. bu shakldagi koʻplab feʼllar otga koʻchgan: saylov, qistov, tanlov, oʻquv. harakat nomining har uch shakli ham feʼllarning boʻlishsizlik koʻrsatkichi ma affiksini qabul qilmaydi. harakat nomining boʻlishsiz shakli -maslik affiksi yordamida hosil qilinadi: bormaslik, kelmaslik, aytmaslik. …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari"

kurs ishi mavzu: harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari mundarija kirish.……………………....................................................................... felning vazifa shakliga xos xususiyatlari…………………………………………….. asosiy ma’lumot……………………………………………………………………….. i.bob. o’zbek tilshunosligida harakat nomi o’ramli gaplarning o’rganilishi .. 1.1.harakat nomi shakli va turlari va ular haqida umumiy malumotlar……………………………………………………….. 1.2. harakat nomi o’ramli gaplarning adabiyotlarda yoritilishi… 1.3. harakat nomi o’ramli gaplarning yasalishi.harakat tarzi kategoriyasi…………………………………………………………………….. 1.4.eski o’zbek tilida harakat nomi o’ramli gaplarning formalari …………. iii.bob.xulosa. harakat nomi o’ramli gaplarning o’zbek tilshunosligidagi ahamiyati. kirish felning vazifa sha...

This file contains 24 pages in DOCX format (68.3 KB). To download "harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: harakat nomi o’ramli gaplarning… DOCX 24 pages Free download Telegram

harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "harakat nomi o’ramli gaplarning sintaktik-semantik xususiyatlari"

Similar files