so’z shakllarida morfemalar tartibi. pleonazm va tejamkorlik

ZIP 17 pages 23.2 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 23.2 KB

File type ZIP

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

1405762517_56592.doc so’z shakllarida morfemalar tartibi. pleonazm va tejamkorlik reja: 1. grammatik kategoriyalar. 2. otda grammatik shaklar tartibi. 3. fe'lda grammatik shaklar tartibi. 4. grammatik shakllarda pleonazm va tejamkorlik. leksemaning nutqda voqelangan ko'rinishi so'zshakl atamasi bilan yuritiladi. bundan shunday xulosa chiqadi: so'zning grammatik shakli bir leksemaning nutqdagi har xil tusli o'zgarishlari bo'lib, ular bir sememanining o'zini ifodalab, yo qo'shimcha ma'no ottenkasi bilan farqlanadi yoxud bir leksemaning boshqa leksemaga nutqdagi sintaktik munosabatini ko'rsatadi. shu sababli so'z yasovchilardan boshqa qo'shimchalarning barchasi grammatik shakl deb yuritiladi. bir leksemaning bir sistemaga kiruvchi grammatik shakllari bir butun holda paradigmani tashkil qiladi. masalan, olma, olmaning, olmani, olmaga, olmada, olmadan so'zshakllan olma leksemasining kelishik paradigmasidir. morfologik paradigma (grammatik shakllar sistemasi) har bir so'z turkumi uchun alohida (son, daraja, nisbat, o'zgalovchi) bo'lishi ham, barcha so'z turkum-lari uchun umumiy bo'lishi ham (kelishik, egalik, kesimlik) mumkin. o'zbek tilida so'z bir grammatik ko'rsatkichli yoki bir necha grammatik ko'rsatkichli bo'lishi mumkin. masalan, yuqorida …

2 / 17

ham affiks, ham nomustaqil so'z yordamida ifoalangan shakl (sintetik-analitik yoki aralash shak); g) so'zlarnmg takroridan hosil bo'lgan shakl yoki takroriy shakl). sintetik shakl affiksning tabiatiga qarab ikki ko'rinishga ega: a) affiksi moddiy shaklga ega bo'lmagan (nol shaklli) so'zshakl (shoir she 'g o'qiydi gapidagi shoir so'zi bosh kelishikda va birlik sonda bo'lib, bu ma'noni ifodalovchi shakl nol shakl deyiladi); b) affiksi moddiy shaklga ega bo'lgan so'zshakl (keltirilgan gapdagi o'qiydi so'zshaklining hozirgi-kelasi zamon, iii shaxs birlik ma'nolari moddiy shaklli vosita bilan ifodalangan). she v o'qidi birikuvidagi she'r so'zi belgisiz tushum kelishigida bo'lib, u nol shakl sifatida qaralmaydi. «o'zbek tilining, boshqa turkiy tillarda bo'lgani kabi, asosiy belgilaridan biri bo'lgan nol shakl masalasi hali etarlicha o'rganilmagan va uning o'ziga xos xususiyatlarini ochish tilshunosligimiz oldida turgan dolzarb muammolardan biri sanaladi.» (h.ne'matov.) analitik so'zshakllar nomustaqil ma'noli (asosan,yordamchi) so'zlar yordamida hosil qilinadi: maktab uchun, kelajak sari. sintetik-analitik shakl ham affiks, ham yordamchi so'z yoki uordamchi so'z vazifasidagi …

3 / 17

fodalashmng quyidagi vositalari mavjud: 1 .affiksal vositalar. 2.sof nomustaqil va nomustaqil vazifadagi so'zlar. 3.so'z tartibi. 4.takror. s.ohang. 6.sintaktik qoliplar. affiksatsiya tilimizda grammatik ma'no ifodalashning eng keng tarqalgan turi bo'lib, u orqali deyarli aksariyat grammatik ma'nolar ifodalanadi. ifodalaydigan grammatik ma'noning xarakteriga va o'z mohiyatlariga ko'ra affikslar ikkiga bo'linadi: so 'z yasovchi affikslar va shakl yasovchi affikslar. so z yasovchi affikslar so'zga qo'shilib yangi lug'aviy ma'no hosil qiladi va so'zning grammatik tabiatiga ham ta'sir etadi. masalan, ish so'ziga qo'shilgan -la so'z yasovchi qo'shimchasi yangi lug'aviy ma'no vujudga keltirish bilan birga, yangi grammatik ma'no ham hosil qiladi. qiyoslang: ish (gram.ma'no: predmetlik, ot) ~ ishla (grammatik ma'no: jarayon, fe'l. ko'rinadiki, hosila leksemadagi jarayon vafe'l grammatik ma'nolari so'z yasovchi vosita yordamida vujudga kelgan. so'z yasovchi vositalar orqali har xil grammatik ma'nolar ifodalanishi mumkin. masalan, -kash yasovchisi hosilasi sifat ham, ot ham bo'ladi (mehnatkash - ot, dilkash - sifat). demak, so'z yasovchi vositalar nafaqat yangi so'z …

4 / 17

ovchi vositalar sirasida muhim o'rin tutadi. yordamchi so'zlar mustaqil so'zlar va gaplarda grammatik ma'no ifodalashning alohida turini tashkil etadi. ko'makchilar mustaqil so'zlar bilan birga kelib, oldin turgan so'zni keyingi so'z bilan grammatik aloqaga kiritadi. bu bilan kelishiklarga o'xshaydi. biz kelajakka ishonch bilan qaraymiz gapida ko'makchi yordamida «holat» grammatik ma'nosi ifodalangan. telefon orqali gaplashdim gapida «vosita», do 'stlik biz uchun hamisha ilhom va kuch-quvvat manbai bo 'lib kelgan gapida «atalganlik» ma'nosi ifodalangan. bu ma'nolar grammatik ma'noning bir tomoni bo'lib, ikkinchi tomoni oldingi so'zlarni keyingi so'zlarga bog'lash, sintaktik aloqaga kiritishdir. bog'lovchilar teng munosabatli sintaktik birliklarni bog'lashdan iborat sintaktik, ular orasida har xil tenglashtirish, zidlash, ayirish kabi morfologik ma'nolarni ifodalash uchun xizmat qiladi: olma va anor, o 'qidi lekin yozmadi. ko'makchilarning morfologik ma'no ifodalash imkoniyatlari uning sintaktik imkoniyatlaridan kengroqdir. chunki ular mustaqil so'zlar va gaplarga qo'shimcha ma'no yuklashi bilan ahamiyatlidir. o'zbek tilida yordamchi so'zlar juda katta guruhni tashkil etib, ko'makchi, bog'lovchi, yuklamalaning yarim …

5 / 17

so'z tartibi grammatik ma'no ifodalashning maxsus vositasi bo'lib, tartib o'zgarishi so'z grammatik ma'nosining o'zgarishiga olib keladi. masalan, dalalar yam-yashil birikuvi gap bo'lsa, yam-yashil dalalar birikuvi so'z birikmasidir. «gap» va «so'z birikmasi» grammatik ma'noning sintaktik turidir. grammatik ma'no ifodalashda so'z tartibiga ohang hamrohlik qiladi. yuqoridagi gap va so'z birikmasida tartib o'zgarishi bilan ularning ohangi ham o'zgarib ketgan (so'z birikmasida tugallanmagan, gapda esa tugallangan ohang mavjud). ohang grammatik ma'no ifodalashning fonetik vositasidir. bu vosita yordamida gapning turlarini, gap bo'laklarini ajratish, farqlash mumkin. gulnora, singlim keldi. gulnora, singlim keldi. gulnora singlim keldi gaplarining birinchisida gulnora va singlim so'zlari uyushiq bo'laklar vazifasida, ikkinchi gapda gulnora so'zi undalma, singlim so'zi ega, uchinchi gulnora so'zi aniqlovchi, singlim so'zi izohlanmish-ega vazifasida kelgan. gaplarni tashkil etuvchilardagi bunday farqlar so'zlovchining maqsadiga muvofiq tarzdagi ohang yordamida yuzaga chiqmoqda. grammatik shakl va uning turlari. grammatik ma'no ifodalovchi morfologik ko'rsatkich grammatik shakl deyiladi. boshqa nofonologik birliklar kabi grammatik shakl uch tomon -shakl, …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so’z shakllarida morfemalar tartibi. pleonazm va tejamkorlik"

1405762517_56592.doc so’z shakllarida morfemalar tartibi. pleonazm va tejamkorlik reja: 1. grammatik kategoriyalar. 2. otda grammatik shaklar tartibi. 3. fe'lda grammatik shaklar tartibi. 4. grammatik shakllarda pleonazm va tejamkorlik. leksemaning nutqda voqelangan ko'rinishi so'zshakl atamasi bilan yuritiladi. bundan shunday xulosa chiqadi: so'zning grammatik shakli bir leksemaning nutqdagi har xil tusli o'zgarishlari bo'lib, ular bir sememanining o'zini ifodalab, yo qo'shimcha ma'no ottenkasi bilan farqlanadi yoxud bir leksemaning boshqa leksemaga nutqdagi sintaktik munosabatini ko'rsatadi. shu sababli so'z yasovchilardan boshqa qo'shimchalarning barchasi grammatik shakl deb yuritiladi. bir leksemaning bir sistemaga kiruvchi grammatik shakllari bir butun holda paradigmani tashkil qila...

This file contains 17 pages in ZIP format (23.2 KB). To download "so’z shakllarida morfemalar tartibi. pleonazm va tejamkorlik", click the Telegram button on the left.

Tags: so’z shakllarida morfemalar tar… ZIP 17 pages Free download Telegram