фонетика. нутк товушлари. унли ва ундош товушлар

DOC 72.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1402833787_43116.doc фонетика www.arxiv.uz фонетика. нутк товушлари. унли ва ундош товушлар режа 1. нутқ товушлари ҳақида маълумот. 2. унли ва ундош товушлар таснифи. 3. товуш ўзгаришлари. 4. бўғин ва урғу. фонетика сўзи фоне – «товуш» деган маънони билдириб, бу бўлимда тилнинг товуш томони ўрганилади. биз гапирганимизда товушларни талаффуз қиламиз. инсон талаффуз қиладиган товушлар нутқ товушлари дейилади. нутк товушлари нутқ аъзолари иштирокида ҳосил бўлади. буларга қуйидагилар киради: 1. ўпка. 2. кекирдак. 3. товуш пайчалари. 4. оғиз бўшлиғи. 5. катта ва кичик тил. 6. юмшоқ ва қаттиқ танглай. 7. юқори ва пастки лаблар. 8. юқори ва пастки тишлар. 9. бурун бўшлиғи. 10. бўғиз бўшлиғи. нутқ товушлари икки хил – унли товушлар, ундош товушлар. унли товушлар ҳосил бўлишида ўпкадан чиқаётган ҳаво оғиз бўшлиғида ҳеч қандай тўсиққа учрамасдан ўтади. ундош товушларни ҳосил қилишда эса ўпкадан чиқаётган ҳаво оғиз бўшлиғида турли тўсиқларга учрайди ва бунинг натижасида шовқин ҳосил бўлади. шунинг учун ҳам ундош товушларнинг ҳаммасида шовқин …

ф билан ифодаланади: а, о, у, ў, э; е, ё, ю, я. унли товушлар қуйидаги гуруҳларга ажратилади: тилнинг горизонтал ҳаракатига кўра тилнинг вертикал ҳаракатига кўра лабларнинг иштирокига кўра олд қатор орқа қатор юқори тор унлилар ўрта кенг унлилар қуйи кенг унлилар лабланган лаблан- маган и, э, а у, ў, о и, у э, ў а, о у, ў, о и, э, а нутқ товушлари талаффуз пайтида баъзи ўзгаришларга учрайди. булар асосан икки хил бўлади: ўзгариш тури товуш тури товушлар мисоллар товуш алмашиши унлилар о-а а-о и-у сон-сана, онг-англа сайла-сайлов, қайна-қайноқ ўқи-ўқув, сови-совуқ ундошлар қ-ғ к-г г-к ғ-қ ютуқ- ютуғи, сочиқ-сочиғи курак-кураги, билак-билаги туг-туккан, тег-теккан боғ-боқка, йиғ-йиққан товуш тушиши унлилар а и у шаҳар-шаҳри қорин-қорни, икки-икков бурун-бурни ундошлар н т мен-менинг, сен-сенинг паст-пасай, сус-сусай булардан ташқари товуш ўзгаришларининг қуйидаги кўринишлари мавжуд: 1. сингармонизм – унли товушларнинг мослашуви, оҳангдошлиги, уйғунлиги демакдир. бу ҳодиса фақат туркий тилларда учайди. бунга кўра сўзларнинг олдинги бўғинида …

лиши сўз бошида, сўз ўртасида ва сўз охирида юз бериши мумкин: рўза – ўраза, фикр – фикир, танк – танка. ўпкадан чиқаётган ҳаво тўлқинига бир зарб бериш билан айтиладиган товуш ёки товушлар йиғиндиси бўғин дейилади: ки-тоб-лар, о-и-ла унли товуш билан тугаган бўғин очиқ, ундош билан тугаган бўғин ёпиқ бўғин дейилади. ёпиқ бўғин: даф-тар, гул-дон. очиқ бўғин: о-и-ла, то-ла ҳар бир бўғин таркибида унли товуш бўлиши шарт, демак, сўз таркибида нечта унли товуш бўлса, шунча бўғин бўлади. бўғин таркибида ундошлар қатнашмаслиги ҳам мумкин: у-ка, о-на. бўғиннинг амалий аҳамияти қуйидагиларда намаён бўлади: 1) ёзувда бир сатрга сиғмай қолган сўз кейинги қаторга бўғин асосида кўчирилади; 2) биринчи синф ўқувчиларини ўқиш ва ёзишга ўргатиш бўғин асосида амалга оширилади; 3) шеърий мисраларда бўғинлар сони тенг бўлади. сўз бўғинлардаги унли товушлардан бирининг ёки гап таркибидаги айрим сўзнинг бошқаларига нисбатан кучлироқ овоз билан айтилиши урғу дейилади. урғу ёзувда (`) белгиси билан ифодаланади: бола ́, пахта ́, юмшо …

до ́ктор каби сўзларда сўз охиридаги урғусиз о унлиси и унлисига яқин талаффуз қилинади урғу сўз маъноларини фарқлаш учун хизмат қилади: олма ́ (мева) - о ́лма (ҳаракат), янги ́ (сифат) – я ́нги (равиш), қишлоқча ́ (от) – қишло ́қча (равиш). адабиётлаr: 1. f. абдураҳмонов, а. сулаймонов, х.халиёров, ж.омонтурдиев. ҳозирги ўзбек адабий тили. ўқитувчи. т., 1979 синтаксис. 2. э. бегматов, а.бобоева, м. асомиддинова, б. умиркулов. ўзбек нутқ маданияти очерклари. т., «фан» нашриёти, 1988. 3. ш.раҳматуллаев. ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати» т., ўқитувчи. 1978 й 4. у. турсунов, ж.мухторов, ш.рахматуллаев. хозирги узбек адабий тили. ўқитувчи. т., 1979. 5. ш.шоабдураҳмонов. м.аскарова, а.хожиев. и.расулов, х.дониёров. ҳозирги ўзбек адабий тили, 1 – қисм, ўқитувчи. т., 1980. 6. а.шомақсудов, и.расулов, р.қўнғиров, х.рустамов. ўзбек тили стилистикаси ўқитувчи. т., 1980. 7. ўзбек тилининг имло луғати. т., «фан» нашриёти, 1976 й. 8. www.ziyonet.uz

фонетика. нутк товушлари. унли ва ундош товушлар - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "фонетика. нутк товушлари. унли ва ундош товушлар"

1402833787_43116.doc фонетика www.arxiv.uz фонетика. нутк товушлари. унли ва ундош товушлар режа 1. нутқ товушлари ҳақида маълумот. 2. унли ва ундош товушлар таснифи. 3. товуш ўзгаришлари. 4. бўғин ва урғу. фонетика сўзи фоне – «товуш» деган маънони билдириб, бу бўлимда тилнинг товуш томони ўрганилади. биз гапирганимизда товушларни талаффуз қиламиз. инсон талаффуз қиладиган товушлар нутқ товушлари дейилади. нутк товушлари нутқ аъзолари иштирокида ҳосил бўлади. буларга қуйидагилар киради: 1. ўпка. 2. кекирдак. 3. товуш пайчалари. 4. оғиз бўшлиғи. 5. катта ва кичик тил. 6. юмшоқ ва қаттиқ танглай. 7. юқори ва пастки лаблар. 8. юқори ва пастки тишлар. 9. бурун бўшлиғи. 10. бўғиз бўшлиғи. нутқ товушлари икки хил – унли товушлар, ундош товушлар. унли товушлар ҳосил бўлишида ўпкадан чиқаётган ҳа...

DOC format, 72.5 KB. To download "фонетика. нутк товушлари. унли ва ундош товушлар", click the Telegram button on the left.

Tags: фонетика. нутк товушлари. унли … DOC Free download Telegram