фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар

DOC 58,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1402833054_43099.doc фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар www.arxiv.uz фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар режа: 1. фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар 2. фонологик оппозицияларнинг классификацияси фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар мфм лфм с.и.бернштейн назарияси прага фонология назарияси фонеманинг вариацияси фонеманинг варианти 1-даражали фонеманинг альтернанти фонеманинг варианти фонеманинг варианти фонема фонема фонема 1-даражали фонема 1-1-даражали фонема архифонема фонема фонема фонема фонемалар алмашуви («фонемное чередование») 2-даражали фонема морфема гиперфонема фонемалар алмашуви фонемалар алмашуви 3-даражали фонема; фонемалар алмашуви архифонема(?) фонемалар алмашуви мфм, лфм, с.и.бернштейн ва прага фонология мактаби (н.с.трубецкой) назарияларида ишлатилган термин ва тушунчаларнинг асосий фарклари ва баъзи ухшашликларини юкоридаги таблицада куриш мумкин. таблицадан куринадики, фонема тушунчаси туртала назарияда тугри кела олади. фонемалар алмашинувида катнашган хар бир фонема мфм буйича фонема, прага назарияси буйича морфонема терминига тугри келувчи тушунча кисман прага назариясидаги архифонемага бир томонлама (жарангли ундошларнинг жарангсизлашуви борасида) тугри келади. мфм нинг гиперфонемаси анча кенг маънода кулланилади. фонологик оппозицияларнинг классификацияси тилдаги фонемалар системаси фонологик …
2
и оппозицияларда хар икки аъзосига тегишли булган белгилар йигиндиси (яъни фаркланиш элементлари) факат шу оппозициянинг икки аъзосига хос булиб, шу системадаги бошка аъзосига тегишли эмас. узбек тилида (т-д) оппозицияси бир улчовли, чунки улардаги белгилар йигиндиси (тил олди-портловчи) факат шу фонемаларга тегишли булиб, узбек тили фонологик системасидаги хеч бир бошка фонемага хос эмас. бошкача айтганда (т-д) оппозициясида учинчи аъзо йук. бошка белгилар асосида бир улчовли фонологик оппозициялар куйидагилар: (п-б), (к-г), (б-м),(д-и), (г-нг), (ф-в), (с-з),(с-ш), (з-ж), (т-ч), (д-дж), (р-л), (к-х), (г-г), (к-х) ва бошкалар. юкоридагига аксинча, куп улчовли оппозициялар аъзоларига тегишли булган уша белгилар уша системадаги бошка фонемага хам тегишли булиши мумкин. узбек тилида (б-д) оппозицияси асосидаги белгилар йигиндиси (портловчи-жарангли) бошка фонема (г) да бор (б-д-г). шунга ухшаш куп улчовли оппозицияга (п-т-к) (портловчи-жарангсиз) мисол була олади. бу оппозицияларни латин алфавитидаги харфларнинг шакли ёрдамида тушуниш осонрокдир. е-/ харфлари киёсланса, бундай шакллардаги чизиклар йигиндиси бошка харфларда куринмайди. демак, е-/ уртасидаги карама-каршилик бир улчовли, р- …
3
ларига нисбатан классификация уч турли булади: а) агар оппозициянинг бир аъзосида булган белги иккинчи аъзосида булмаса, «приватив» оппозиция дейилади. бунда белгиларнинг кариндошлиги хисобга олинади: жарангли-жарангсиз (б-п, т-ц, к-г) каби, лабланган-лабланмаган (и-у, (э-у), (а-о) оппозициялари привативдир. бу оппозициянинг биринчи аъзоси «маркирли», иккинчиси -«маркирсиз» деб аталади; б) агар оппозициянинг аъзолари уртасига яна бошка фонемаларни куйиш мумкин булса, «погонали» (ёки «градуаль») оппозиция дейилади. масалан, узбек тилида (и-а), (у-о) оппозициялари уртасига (е) ва (у) фонемаларини тилнинг кутарилиши ва огизнинг очилиш даражасига кура куйиш мумкин (и-е-а),(у-у-о); в) оппозициянинг аъзолари логик жихатдан тенг булиб, улардаги белгилар погонали булмаса ва белгиларнинг бор ёки йуклигини тасдик ёки инкор этмаса, «тенг хукукли» (ёки «эквивалент», «равнозначнуй») оппозиция дейилади. узбек тилида (п-т),(т-к),(к-х).(б-д),(д-г) оппозициялари тенг хукуклидир. 3. оппозициялар маъно ажратиш кучи ва унинг хар хил холатлардаги (позиция) хизматига кура доимий ва нейтрализация килинувчиларга булинади. доимий оппозициянинг аъзолари хеч бир холатда уз фаркланиш белгиларини йукотмайдилар. узбек тилида суз бошида келган ундошлар (б-д, п-т, …
4
фонемалар коррелятив жуфтлар ва уларни фаркловчи белги жарангсиз-жарангли) коррелятив белги деб аталади. н.с.трубецкой назариясида бир оппозиция хар хил классификация килиниши туфайли бир неча номлар билан аталади. масалан, (т-д) оппозицияси бир улчовли пропорционал, (р-л) эса бир улчовли яккаланган оппозиция деб хисобланади. бирок бу классификациянинг приватив, погонали ва эквиполент оппозицияларини фарклашдаги баъзи чалкашликларини хисобга олиб, а.а.реформатский унга узгартишлар киритишни таклиф этган. куйида н.с.трубецкой ва а.а.реформатскийнинг фонологик оппозициялар классификациялари киёсий равишда берилди. адабиётлар 1. аванесов р.и. фонетика современного русского литературного языка. изд. мгу, 1956. 2. ахманова о.с. фонология. морфонология. морфология. изд. мгу, 1966. 3. баскаков н.а. введение в изучение тюркских языков. м., 1969. 4. зиндер л.р. обшая фонетика. изд. лгу, 1960. 5. реформатский а.а. введение в языковедение. м., 1967. 6. трубецкой н.с. основы фонологии. м., 1960. 7. шерба л.в. языковая система и речевая деятельность. л., 1974. 8. шербак а.м. сравнительная фонетика тюркских языков. л., 1970. 9. якобсон р. и халле м. фонология и …
5
фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар"

1402833054_43099.doc фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар www.arxiv.uz фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар режа: 1. фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар 2. фонологик оппозицияларнинг классификацияси фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар мфм лфм с.и.бернштейн назарияси прага фонология назарияси фонеманинг вариацияси фонеманинг варианти 1-даражали фонеманинг альтернанти фонеманинг варианти фонеманинг варианти фонема фонема фонема 1-даражали фонема 1-1-даражали фонема архифонема фонема фонема фонема фонемалар алмашуви («фонемное чередование») 2-даражали фонема морфема гиперфонема фонемалар алмашуви фонемалар алмашуви 3-даражали фонема; фонемалар алмашуви архифонема(?) фонемалар алмашуви мфм, лфм, с.и.б...

Формат DOC, 58,5 КБ. Чтобы скачать "фонологик бирликлар терминологиясидаги тахминий ухшашликлар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: фонологик бирликлар терминологи… DOC Бесплатная загрузка Telegram