шарк кулёзмаларининг пайдо булиши ва умумий хусусиятлари

DOC 91,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402826472_43038.doc шарқ қўлёзмаларининг пайдо бўлиши ва умумий хусусиятлари www.arxiv.uz шарқ қўлёзмаларининг пайдо бўлиши ва умумий хусусиятлари режа: 1. шарқ қўлёзмаларининг умумий хусусиятлари 2. араб оламидаги биринчи қўлёзма китоб (қуръоннинг биринчи таҳрири). 3. қуръоннинг иккинчи таҳрири 4. араб ёзувининг кириб келиши сабаблари 5. араб тилида йўқ бўлган товушларнинг араб ёзувида ифодаланиши 6. араб ёзуви асосидаги форс ва эски ўзбек ёзувининг шаклланиш этаплари 7. хуросон ва моварауннахрда маънавий тараққиётнинг юксалишида араб ёзувининг тутган ўрни. шарқ ва шу жумладан ўрта осиё халқлари қўлёзмаларининг асосий хусусияти шуки, бу халқлар ислом дини шаклланган даврдан бошлаб 14 аср давомида илмий ва бадиий асарларини на фақат ўзларининг она тилларида, балки араб ва форс тилларида ҳам яратганлар. тарихда ўрта осиё билан эрон ўртасида, шунингдек араб мамлакатлари ўртасида чегара бўлмаган. шунинг учун араб тилидаги қўлёзмаларнинг бир қисми ўрта осиё ҳудудида яратилган бўлса, қолган қисми араб мамлакатларидан ёки эрондан олиб келинган бўлиши мумкин. худди шундай гапни форс тилида қўлёзмаларга нисбатан …

жтимой – сиёсий ва маданий - маънавий ўзгаришга сабаб бўлди. ислом дини ўзининг дастлабки босқичи пайғамбарамиз муҳаммад с.а. в. нинг якка ҳолда олиб борган даъват ва ташвиқотларидан иборат бўлган. ҳазрати пайғамбаримиз с.а.в. янги ислом динини оллоҳ томонидан фаришта жаброи (жибрил) орқали нозил этилган ваҳийларни одамларга оғзаки етказиш йўли билан даъват қилганлар. бу тўғрида пайғамбаримиз ўзлари ҳам бир неча бор таъкидлаб марҳамат қилганларки, қуръони карим ал-лавҳу-л-маҳфузга дунё яратилмасдан илгариёқ битиб қўйилган ва у етти қават осмоннинг устида сақланиб келинмоқда, ҳамда бу қуръон оятма-оят энди ер юзига ҳазрати жаброил орқали нозил этилмоқда. лекин пайғамбаримиз с.а.в. нинг ҳаётликлари даврида нозил бўлган бу оятлар ёзиб битик шаклига келтирилмаган эди. ўша даврда қуръонни деярли барча мусулмонлар ёддан билар эдилар. ҳатто айрим саводли одамлар унинг айрим сураларини тахтачаларга, териларга ёзиб қўйган ҳам эдилар. пайғамбаримиз вафотларидан кейин у зотга тушган оғзаки ваҳийларни тўплаш, уларни тартибга солиш ва уни ёзиб бир китоб ҳолига келтириш зарурати туғилган. қуръоннинг мукаммал …

ҳукмронлигининг иккинчи асри ўрталарида (х аср бошларида) эрон ҳудудида амалда қўлланиб турган паҳлавий ёзувини ва ўрта осиёдаги ёзувларни бутунлай истеъмолдан сиқиб чиқарган. араб ёзувининг бунчалик тез тарқалишига сабаб, биринчидан, муқаддас китоб ҳисобланган қуръони карим шу ёзувда ёзлган бўлса, иккинчидан, араб ёзуви мавжуд маҳаллий ёзувларга қараганда соддароқ ва ўрганиш қулай ёзув бўлган. хуросон ва ўрта осиёнинг маҳаллий аҳолиси араб ёзувини ҳеч бир ўзгаришсиз қабул қилган, лекин бу янги ёзувга ўтиш жараёни анча узоқ давом этган. шуни таъкидлаш лозимки, араб тилида бор бўлиб, маҳаллий тилларда йўқ бўлган товушларни билдирувчи ҳарфлар ҳам маҳаллий аҳоли томонидан қабул қилинган. (се, зол, хойи ҳуттий, айн, итки, изги, сод, зод ҳарфлари). бу ҳарфлар ифодаланган товушлар форс ва туркий тиллар фонетикасига ёт товушлардир. лекин бу ҳарфлар қабул қилиниб, улар форс ва туркий тиллардаги ўша товушга энг яқин товуш сифатида талаффуз қилинган. мас., се, сод ҳарфлари син ҳарфи каби, зол, зод, изги ҳарфлари зе ҳарфи каби, итқи ҳарфи те …

ч. бу ёзувнинг шаклланиши ва тараққиётининг бошланиш босқичи. араб ёзуви форс ва туркий тиллар учун қўллана бошлаган дастлабки пайтда айрим муаммолар юзага чиққан, чунки бир тилнинг ҳарфлари иккинчи бир тил учун ишлатилганда бундай муаммонинг юзага келиши табиий эди. мас., араб тилида мавжуд бўлган «ал-» аниқлик артикли ёки сўз охирида учрайдиган та марбута ҳарфига зарурат йўқ эди. чунки бу нарсаларнинг ўзи форс тилида та марбута устидаги икки нуқта олиб ташланиб, хойи ҳаввазга айлантирилган ва у-э товушини билдира бошлаган. ёки араб тилида мавжуд бўлган ҳамза белгиси айрим бирикмаларда изофаликни билдириш учун ишлатила бошлаган. араб ёзувининг форс тилига мослаштириб олиш ix асрда амалга ошган. 2-босқич. бу босқич араб ҳарфлари асосидаги форс ва туркий алифбонинг шаклланиши ва бу билан боғлиқ ҳолда араб ёзувида содир бўлган айрим сифат ўзгаришлари билан характерланади. бу босқичда маҳаллий филолог олимлар маҳаллий тилларда мавжуд бўлиб, араб тилида йўқ бўлган товушларни ёзувда акс эттириш учун тўртта ҳарф ижод этадилар ва бу …

кинчи ярмидан бошлаб, юқоридаги етти ёзув турини янада ривожлантирганлар ва уларнинг базасида яна янги тўрт ёзув турини ижод этганлар (таълик, шикастайи таълик, насталик, шикастайи настаълик). булар ичида кейинчалик энг кенг тарқалган ёзув настаълик ёзувидир. араб ёзувининг ҳарфларидаги эгри ва тўғри чизиқли элементларнинг ўзаро уйғунлиги, ҳарфларнинг бир-бирига ҳажман мутаносиблиги, бу ҳарфлар билан аниқ ва чиройли қилиб ёзишга бўлагн интилиш маҳаллий хаттотларга ижодий изланиш ва ўзларидаги эстетик талабни қондиришлари учун улкан ва туганмас имкониятлар эшигини очиб берган. ўрта асрларда хуросон ва мовароуннахрда маънавий ва руҳий маданият жуда кўп аспект ва шаклларда намоён бўлган. шу шакллардан бири шубҳасиз, хаттотлик санъати эди. санъатнинг бу тури аҳоли ўртасида жуда юқори баҳоланагн. у юксак заковат ва иқтидорнинг мезони ҳисобланган. шунинг учун бу санъат тури эъзозланагн ва юқори қўйилган. «______________-ёзув ярим олимликдир» деган ҳадиси шариф ислом оламида кенг тарқалган. барча мусулмон ўлкаларида бўлгани каби, хуросон ва мовароуннахрда ҳам ислом дини тасвирий санъатни чеклаган эди. шунинг учун хаттотликдаги …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "шарк кулёзмаларининг пайдо булиши ва умумий хусусиятлари"

1402826472_43038.doc шарқ қўлёзмаларининг пайдо бўлиши ва умумий хусусиятлари www.arxiv.uz шарқ қўлёзмаларининг пайдо бўлиши ва умумий хусусиятлари режа: 1. шарқ қўлёзмаларининг умумий хусусиятлари 2. араб оламидаги биринчи қўлёзма китоб (қуръоннинг биринчи таҳрири). 3. қуръоннинг иккинчи таҳрири 4. араб ёзувининг кириб келиши сабаблари 5. араб тилида йўқ бўлган товушларнинг араб ёзувида ифодаланиши 6. араб ёзуви асосидаги форс ва эски ўзбек ёзувининг шаклланиш этаплари 7. хуросон ва моварауннахрда маънавий тараққиётнинг юксалишида араб ёзувининг тутган ўрни. шарқ ва шу жумладан ўрта осиё халқлари қўлёзмаларининг асосий хусусияти шуки, бу халқлар ислом дини шаклланган даврдан бошлаб 14 аср давомида илмий ва бадиий асарларини на фақат ўзларининг она тилларида, балки араб ва форс тилларида ҳ...

Формат DOC, 91,5 КБ. Чтобы скачать "шарк кулёзмаларининг пайдо булиши ва умумий хусусиятлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: шарк кулёзмаларининг пайдо були… DOC Бесплатная загрузка Telegram