туркистон фани ва маданиятининг жахоншумул ахамияти

DOC 148,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1353500831_40069.doc ўзбекистон республикаси www.arxiv.uz режа: 1. илк уйғониш - ислом ренессанси даври ва унинг арафасидаги тарихий вазият. 2. уйғониш - ренессанс тушунчаси ва унинг илмий-амалий истеъмолга киритилиши. 3. илм-фан ва адабиёт ривожи. маъмун академияси. ватанимиз ўзбекистонда маданият қадим-қадимдан равнақ топганига жахон тарихи гувох. инсоният тарихидаги маданий-тамаддуний (цивилизацион) тараққиёт хамиша тарихий вазият ва шарт-шароитга боғлиқ бўлган. мана шу нуқтаи назардан фикр юритсак, ватан тарихида юз берган илк уйғониш - ислом ренессанси даври бевосита марказий осиёга ислом дини кириб келиши билан боғлиқ бўлди. ислом илк бор арабистон ярим оролида vii асрда тўла қарор топади. дастлабки диний давлатнинг бошқарув тизими халифалик бўлди. бу халифалик хулофаи рошидин деб аталиб, уни тўрт халифа: абу бакр сиддиқ умар ибин хаттоб, хазрати усмон, хазрати алилар бошқарган. ислом динини марказий осиёга кириб келиши ва ривож топиши қутайба ибн муслум билан боғлиқ бўлган (705-715 йиллар). унинг бошчилигида марказий осиё араблар томонидан босиб олиниб, ислом халифатига бўйсиндирилади. албатта, марказий осиёнинг …

ий осиё ва хуросонда ривож топган исломий маданиятнинг мазмун ва мохияти хамда ахамияти юксак даражада бўлганлигидан далолатдир. хулоса қилиб, шуни хам айтиш керакки, бу ўтган даврдаги тарихий мухит ва шарт-шароит ислом дунёсида илк уйғониш-ислом ренессанси даври пайдо бўлишига имкон берди. бу хол қуйидаги кўринишга эга бўлди. 821 йилда хуросон ва мовароуннахрнинг ноиби этиб тайинланган тохир ибн хусайн халифалик манфаатига қарши сиёсат юргизади. у халифа номини хутба номозидан чиқариб ташлашга кўрсатма беради. тохирийлар шундай қилиб, сўзда ўзларини халифаликнинг ноибидек кўрсатсаларда, амалда мустақил иш юрита бошладилар. 873 йилда тохирийлар хукмронлиги ўрнига саффорийлар хукмронлиги ўрнатилади. бу ўз навбатида мовароуннахрни хуросондан ажралиб, ўз мустақиллигини тиклаб олиши учун асос бўлди. ix асрнинг охириги чорагида мовароуннахр сомонийлар қўл остига ўтиши билан исмоил сомоний кучли давлат тузишга муваффақ бўлади. марказий осиёдаги илк маданий-маърифий уйғониш - ислом ренессансининг ўзига хос кўринишларидан яна бири, бу даврда ислом маданиятининг юксак даражага кўтарилиши бўлди. шуни хам айтиш жоизки, жахон тарихида «ислом …

а асосланган ислом, аввало, илм-фан дастурига таянади». ислом инсонни ижтимоий фаолликка, маърифатли бўлишга даъват қилади. шу боис, ислом илм-маърифатли кишиларгагина ўз «сир»ини очади: «аввалу ми холақо-ллоху-л-оқла» - оллох яратган илк нарса онгдир» . олим ўз фикрини давом эттириб айтадики, оллох таоло одамни яратишдан олдин унинг рухини яратган ва унинг ахд ваъдасини олган. «бу ахдлашув ислом маданиятининг марказий воқеаси хисобланади». демак, шуни англамоқ керакки, оллох таоло инсонга нимаики яхшилик ва юксак ахлоқ-одоб, маънавият, онг ва тафаккурни раво кўрган бўлса, буларнинг хаммаси маданият ва маданиятлиликнинг белгисидир. бошқача қилиб айтсак, оллох ўзининг инсон рухи билан ахдлашувидан бошлаб, уни нимага даъват этган, қуръони каримда нималарники фарз қилган бўлса, булар аввало, одам ва ундан сўнг жамият юксак даражада маданият ривож топиши кераклигидан далолатдир. 1.илк уйғониш - ислом ренессанси даври ва унинг арафасидаги тарихий вазият. мовароуннахрда мустақил давлатларнинг ташкил топиши сиёсий барқарорлик, иқтисодий ривожланиш ва маданий хаётнинг равнақ топишига катта таъсир кўрсатди. бухоро, самарқанд, урганч ва …

арининг юлдузлари порлаган хамда ўз даврининг фозиллари йиғилган (жой) эди» ўрта осиё хукмдорлари илм ахли билан яқинлашдилар. мамлакатни бошқаришда, уларнинг билими ва маслахатларидан фойдаландилар. хукмдорларнинг аксарияти бу даврда ўз саройларида олим, шоир ва уста санъаткорлар, турли сохалар бўйича қимматбахо китобларни тўплашга одатландилар. саройга жалб этилган олим ва шоирлар, кутубхоналардаги нодир қўлёзма асарлар билан мағрурланардилар. хуллас, бу тарихий шарт-шароит туфайли илк уйғониш-ислом ренессанси даври пайдо бўлди. 2. уйғониш - ренессанс тушунчаси ва унинг илмий-амалий истеъмолга киритилиши. энди ўз-ўзидан, уйғониш-ренессанс тушунчаси нимани англатади? деган савол туғилиши хам табиий холдир. хозирги замон илм-фанида «уйғониш-ренессанс даври» деган тушунча мавжуд бўлиб, у инсониятнинг тамоддуний-цивилизацион тараққиёт даврларига нисбатан ишлатилади. «уйғониш» атамаси илк бор xvi асрда италиялик рассом ва тарихчи ж.вазарий (1511-1574) асарларида ишлатилган бўлса-да, у фан оламига xviii асрдан бошлаб истеъмолга киритилди. бу атама дунё тарихидаги биринчи маданий юксалиш (милоддан аввалги iii минг йилликдаги) «қадимги шарқ цивилизацияси (тамаддуни)» ва греция ва римда эрадан аввалги бир минг …

а дажла, нил ва хинд дарёлари хавзасида юз берган «қадимги шарқ цивилизацияси» бўлди. иккинчиси, милоддан аввалги 1-минг йиллик ўрталарида греция ва римда юз берган европа «антик даври цивилизациясидир. учинчи жахон цивилизациясининг маркази ix-xiii асрлар бошларида моварауннахр ва хуросонда юз беради. тўртинчи цивилтзация xiv-xv асрларда европа ва осиёда ва нихоят бешинчи цивилизация хх асрда бўлиб ўтади. бу даврлар албатта бутун жахон миқёсида туб бурулиш ясаган даврлардир. агар бу даврларни ўз она тарихимизга таққосласак, ўтмишимизда хақиқатан хам буюк маданий уйғони - ренессанс даврлари бўлиб ўтганлигининг гувохи бўламиз. масалан, биз хозир фикр юритаётган ix-xii асрларда ватанимиз тарихида юз берган илк уйғониш давридан сўнг яна иккита уйғониш даври бўлиб ўтган. буларнинг бири xiv-xv асрларда амир темур ва темурийлар даврида юз берган бўлса, иккинчиси хх аср бўлган бошларида жадидчилик харакати самараси ила пайдо бўлган миллий уйғониш давридир. шуни алохида таъкидлаш керакки, европадаги илк уйғониш биздаги биринчи уйғониш таъсирида юз бериб, узлуксиз равишда олға кетди. бунинг …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"туркистон фани ва маданиятининг жахоншумул ахамияти" haqida

1353500831_40069.doc ўзбекистон республикаси www.arxiv.uz режа: 1. илк уйғониш - ислом ренессанси даври ва унинг арафасидаги тарихий вазият. 2. уйғониш - ренессанс тушунчаси ва унинг илмий-амалий истеъмолга киритилиши. 3. илм-фан ва адабиёт ривожи. маъмун академияси. ватанимиз ўзбекистонда маданият қадим-қадимдан равнақ топганига жахон тарихи гувох. инсоният тарихидаги маданий-тамаддуний (цивилизацион) тараққиёт хамиша тарихий вазият ва шарт-шароитга боғлиқ бўлган. мана шу нуқтаи назардан фикр юритсак, ватан тарихида юз берган илк уйғониш - ислом ренессанси даври бевосита марказий осиёга ислом дини кириб келиши билан боғлиқ бўлди. ислом илк бор арабистон ярим оролида vii асрда тўла қарор топади. дастлабки диний давлатнинг бошқарув тизими халифалик бўлди. бу халифалик хулофаи рошидин деб ат...

DOC format, 148,5 KB. "туркистон фани ва маданиятининг жахоншумул ахамияти"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: туркистон фани ва маданиятининг… DOC Bepul yuklash Telegram