хх аср бошларида араб мамлакатларидаги тил вазияти

DOC 61,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402827746_43056.doc www.arxiv.uz хх аср бошларида араб мамлакатларидаги тил вазияти режа: 1) араб мамлакатларидаги тил вазиятини аниқлаб берувчи омиллар 2) араб тилининг араб халифалигида давлат тили деб эълон қилиниши 1. араб мамлакатларидаги тил вазиятини аниқлаб берувчи омиллар ҳар бир миллат тилининг шаклланиш жараёнида ўзига хос хусусиятлар пайдо бўлади, аммо муайян ҳудудда ва табиий иқлим шароитида узоқ давр бирга яшаб келган халқлар кўп асрлик иқтисодий ва маданий муносабатлар туфайли хўжалиги ва маданиятига хос умумий белгиларини ҳам шакллантириб келади. бу ҳақиқатни араб тилининг шаклланишига ҳам йўйиш мумкин, чунки араб шарқида яшаб келган турли миллат ва элатлар миллий ўзига хослиги араб тилининг бетакрор хусусиятларининг мавжудлигида кўринади. тил вазияти деганда – муайян тилнинг мавқеи, ҳолати тушунилади. бирор мамлакатдаги тил вазияти деганда, муайян тилнинг пайдо бўлган давридан бери ривожланиш жараёни, унга кириб келган янги сўзларнинг ўзлашиши ҳамда унинг ҳозирги ривожланиши давридаги ҳолатини тушунамиз. 22 та араб давлатининг ҳар биридаги тил вазияти ўзига xос xусусиятга эга. араб …

араб тили, араб адабий тили ва кўпдан-кўп шева ва лаҳжалар қўлланилади. масалан, араб тилшунос олимлари ва диний арбоблар фаол равишда мумтоз араб тилидан фойдаланадилар. аммо, араб давлатларининг аксарият аҳолисининг саводи паст бўлганлиги (баьзи мамлакатларда то 80% гача, баъзиларида эса 50 % гача) сабабли у ерда минтақавий ва маҳаллий шева ва лаҳжалардан кенг кўламда фойдаланилади. бундан ташқари араб зиёлилари ҳам кундалик «асл» тилларини қўллайдилар. барча араб мамлакатларида араб тили давлат тили деб эълон қилинган. лекин ҳар бир регионда араб адабий тилининг ўзига хос вариантлари мавжуд бўлиши араб дунёси тил вазиятининг ривожланишидаги қонуният ҳисобланади. баъзи араб мамлакатларида мустақилликка эришганларига кўп вақт ўтишига қарамай европа тиллари таълим ва маданият соҳаларида катта ўрин тутади. араб дунёсидаги тил вазияти узоқ қадимдан – “жоҳилия” давридан бошланади. у пайтда араб ярим оролида барча арабларга тушунарли ҳисобланган араб тилидан ташқари яна қабилаларнинг ҳам тиллари мавжуд эди ва улар бир-биридан катта фарқланарди. ана шу “жоҳилия” даврида араб тили ўзининг …

, араб тили нафақат диний тил ва мусулмончилик фанининг тили, балки дипломатик алоқалар, ҳатто хусусий номалар тили ҳам бўлиб хизмат қилган. (1- 207) араб тили истилочилар тили сифатида араб ярим оролидан токи ўрта ер денгизигача, узоқ шарқгача тарқалди. пайғамбар муҳаммад (с.а.в)нинг ўлимларидан 100 йилча ўтгандан кейин араб тили расмий, асосий (агар у ягона давлат тили бўлиб қолмаган бўлса) тил сифатида таҳа қирғоқларидан амударёгача чўзилган катта ҳудудга тарқалди. шундай қилиб, дамашқда ҳам, куфада ҳам, марвда ва бухорода ҳам шеърлар ўша ягона араб тилида, қадимги араб кўчманчи шоирлари усулида, уларнинг шеър ёзиш ўлчови анъаналарига риоя қилган ҳолда ижод қилинар эди. бу даврда араб тилининг кучли таъсири остида юнон, сурёна, оромий ва паҳлавий тиллари жонли тил сифатида барҳам топди. аббосийларнинг теократик ва миллатчилик империяси ўрнига араб миллий давлати келганидан кейин араб тили ҳукмрон мавқеъда турди ва араб тилини ҳаттоки, арабларнинг маданий устунлигига қарши курашганлар ҳам ишлата бошладилар. (1-16) қоҳира, искандария, бухоро, ҳиндистон, туркистон, …

ътиборлиси шундаки, ўша даврнинг энг буюк олим ва шоирларидан ибн сино, рўдакий, абулқосим фирдавсий кабилар ўз асарларининг бир қисмини ана шу тилда ёздилар. бундан келиб чиқиб, х асрда сомонийлар ҳукмронлик қилган ерларда форс-тожик тили билан бир қаторда араб тили ҳам кучли таъсирга эга бўлган деб ҳисоблаш мумкин. ваҳоланки, ўзлари араб бўлмаган бир қанча маҳаллий шоирлар ўз шеърларини араб тилида ёзганлар. ўрта осиёда араб тилида ёзилган ас-саолибийнинг “йатимат ад - даҳр” (“замонасининг ягона дурдонаси”) номли тазкираси машҳурдир. бу асар тўрт қисмдан иборат бўлиб, х-хi асрларни, тахминан 912-1010 йилларни ўз ичига олади. (6-3) асарда келтирилишича, бухоро сомонийлар даврида шон-шуҳрат макони, салтанат каъбаси ва замонанинг илғор кишилари тўпланган жой эди. (абу мансур саолибий “йатимат ад - даҳр фи маҳосин аҳл ал-аср” 4 том, қоҳира 1956 йил, 101- бет) хусусан, бу даврда бухорода 30 га яқин арабийнавис шоирлар ижод қилишган. (6-3) ўрта аср араб манбаларининг тасдиқлашига кўра, араб классик тили билан араб адабий тили …

мпериясининг араб мамлакатларини фатҳ этиши таъсир этди. бу пайт турк босқинчиларининг зулми оқибатида араб тили вазифасининг торайиши ҳамда турк тили вазифасининг кенгайиши билан характерланади. xix асрнинг 30-йилларидан араб мамлакатларини европа колонизаторлари томонидан босиб олиниши бошланди. жазоирдан кейин франция тунисни (1881) ва марокашни (1912) босиб олди. англия эса 1882 йили мисрни, хiх асрнинг охирида эса суданни ўз таъсирига олди. 1912 йили италия ливияни босиб олди. биринчи жаҳон уруши натижасида сурия, ливан, ироқ, фаластин, иордания, англия ва францияга қарам бўлиб қолдилар. 3. араб мамлакатларида бир тиллик ҳолати узоқ йиллик истибдод натижасида араб мамлакатлари токи ўз мустақилликларига эришгунларича ўзларининг сиёсий тараққиёти даражасига кўра қолоқ мамлакатлар қаторига кирар эдилар. бу ҳол араб тили ривожланишига ўзининг таъсирини кўрсатмай қўймади. мана шу узоқ давом этган босқинчилик сиёсати оқибатида кўп араб мамлакатларида ҳозирги кунгача ишчи тил сифатида олий таълимда араб тили эмас, балки чет тили ишлатилишига сабаб бўлди. замонавий сиёсий вазият, чуқур ижтимоий- сиёсий жараёнларга жавоб бера …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "хх аср бошларида араб мамлакатларидаги тил вазияти"

1402827746_43056.doc www.arxiv.uz хх аср бошларида араб мамлакатларидаги тил вазияти режа: 1) араб мамлакатларидаги тил вазиятини аниқлаб берувчи омиллар 2) араб тилининг араб халифалигида давлат тили деб эълон қилиниши 1. араб мамлакатларидаги тил вазиятини аниқлаб берувчи омиллар ҳар бир миллат тилининг шаклланиш жараёнида ўзига хос хусусиятлар пайдо бўлади, аммо муайян ҳудудда ва табиий иқлим шароитида узоқ давр бирга яшаб келган халқлар кўп асрлик иқтисодий ва маданий муносабатлар туфайли хўжалиги ва маданиятига хос умумий белгиларини ҳам шакллантириб келади. бу ҳақиқатни араб тилининг шаклланишига ҳам йўйиш мумкин, чунки араб шарқида яшаб келган турли миллат ва элатлар миллий ўзига хослиги араб тилининг бетакрор хусусиятларининг мавжудлигида кўринади. тил вазияти деганда – муайян тилн...

Формат DOC, 61,5 КБ. Чтобы скачать "хх аср бошларида араб мамлакатларидаги тил вазияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: хх аср бошларида араб мамлакатл… DOC Бесплатная загрузка Telegram