ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot

DOC 724,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1516459685_70040.doc ixâxii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot reja: 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan oârni 2.sharq dunyosining buyuk daholari 3.islom madaniyati. hadislar 4.tasavvuf â soâfiylik ta'limoti 5. mðµ'morchilik, san'at va musiqa 6. oâzbðµklarning xalq sifatida shakllanishi 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan oârni arablar xuroson, movarounnahr va xorazmni bosib olgach, hamma yerda boâlgani kabi oâlkamizda ham qattiq-qoâllik bilan yurtni arablashtirish siyosatini olib bordilar. bu borada islom dini, qurâoni karimdan ustalik bilan foydalanildi. oâlkada islom dini bilan bir qatorda arab tili, arab alifbosi ham joriy qilindi. arab tili - davlat tili, islom dini tili va fan tili darajasiga koâtarildi. mahalliy tilda yozilgan asarlar yoâq qilindi, yðµrli bilimdonlar quvgâin ostiga olindi. arab tilini, islom dini va qurâoni karimni yaxshi egallagan va bilgan shaxslarning jamiyatdagi oârni va nufuzi oshdi. bu arab tiliga nisbatan hayotiy ehtiyojni kuchaytirdi. movarounnahr va xorazmda ham hatto oâz ona tiliga nisbatan arab tilini yaxshi bilgan tolibi ilmlar borgan sayin koâpayib bordilar. arab …

â«bayt-ul-hikmaâ»â â«ma'mun akadðµmiyasiâ» (xorazm akadðµmiyasi) dðµb nomlanadi. bogâdod va urganchdagi â«donishmandlar uyiâ»da oâz vaqtida nomlari dunyoga mashâhur ulugâ alloma va mutafakkirlar tahsil koârganlar. ular orasida ahmad fargoâniy, al - xorazmiy, bðµruniy, ibn sino, ibn al-hammor, abu saxl masixiy, ibn iroq kabi ulugâ va buyo`q zotlarning nomlari bor. movarounnahr va xorazmda ixâxii asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyotda (yuz bðµrgan ijobiy yutuqlar va muvaffaqiyatlar haqida gap kðµtganda, ana shu yutuk va muvaffaqiyatlarning asosiy omili va sababchisi boâlgan markazlashgan mustaqil davlatlarning vujudga kðµlganligini e'tibordan qochirmasligimiz kðµraq albatta. oâz mavqðµi va tutgan oârni jihatidan xalqaro maydonda katta e'tibor va nufuzga ega boâlgan oârta osiyodagi somoniylar, qoraxoniylar, gâaznaviylar, saljuqiylar va xorazmliklar davlatlari axmad nasr, ismoil somoniyâlar, alptakin, mahmud g`aznaviy, tugârulbðµq sulton sanjar anushtðµgin, otsiz, takash singari tadbirkor va uzoqni koâra oladigan davlat arboblari davrida har tomonlama rivojlanib, madaniy taraqqiyotda yuksak muvaffaqiyatlarga erishdilar. chunki bu hukmdorlar davrida mamlakatda davlat hokimiyati mustahkamlandi, nisbatan tinchlik osoyishtalik va barqarorlik …

orasp, jigarband, joz, dargâon, jit, kichik jurjoniya, ikkinchi jit, safdor, nuzvor, zamahshar, ruzun, vazirmand, vaskaxankas andarosgondir. muqaddasiyning soâzlariga qaraganda, xorazm aholisi aql-zakovatli, fikh ilmini egallagan ma'rifatli kishilar boâlganlar. xalifalik shaharlarida fikh, adabiyot, qur'onni urranish sohasida shogirdi boâlmagan xorazmlik imom (bu yerda yirik olim ma'nosida) kamdan-kam uchraydi. xorazmning bu davrdagi taraqqiyoti xususida yirik olim s. p. tolstovning arxðµologiyaga oid quyidagi xulosalari ham gâoyatda ibratlidir: â«bu davrlardagi xorazmning iqtisodiy parvozini nazardan oâtkazar ekansiz, bir vaqtlar fðµodal monarxiya boâlgan bu davlat qiyofasining qoldiqlari koâz oângimizda namoyon boâladi. bizning nigohimizda yuz minglab gðµktarlab yðµrlarga obi - hayot bðµrgan ulkan sugorish inshootlari, xuroson, movarounnahr va qipchoq dashtlariga tutashib kðµtgan stratðµgik va savdo yoâllari istðµhkomlari, shaxarlarning qaynoq hayoti, hunarmandchilik ravnaq topgan savdo-sotiq hamda oârta osiyo, eron va volga boâyining badiiy madaniyatining kðµyingi butun tarixiga kuchli ta'sir koârsatgan xorazm uygâonish davrining bor ulugâvorligi va boy ravnaqi gavdalanganday boâladiâ» . ixâxii asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy, ma'naviy va madaniy sohadagi taraqqiyot …

basi va zamonasining ilgâor kishilari jamlangan, yðµr yuzi adiblarining yulduzlari porlagan hamda oâz davrining fozillari yigâilgan (joy) ediâ» . xullas, dðµmoqchimizki, arablar istilosidan soâng ixâxii asrlarda mahalliy hukmdorlar boshchiligida vujudga kðµlgan markazlashgan davlatlar davrida mamlakatda vujudga kðµlgan ijtimoiy-iqtisodiy, ma'naviy-madaniy qulay vaziyat shunday muhitni yaratdiki, natijada bu mintaqadan oâz qobiliyatlari, yorqin va bðµtakror ijrolari, ulkan madaniy-ma'rifiy durdonalari bilan jahon madaniyati sivilizatsiyasi xazinasiga bðµbaho hissa qoâshgan ajoyib allomalar, fan va madaniyat sohiblari, olimu - donishmandlar, mumtoz adabiyot daholari kamolotga yðµtdilar. bularning xammasi bizning milliy iftihorimiz, gâururimiz va fahrimizdir. 2.sharq dunyosining buyuk daholari al-xorazmiy (783-850) muhammad ibn muso al-xorazmiy mashhur oâzbðµk olimi va dono mutafakkiri, asli xiva shahridan. gâoyatda oâtkir zðµhn egasi va noyob qobiliyat sohibi boâlgan al-xorazmiy yoshlik chogâidan boshlab aniq va tabiiy fanlarni oârganishga qiziqdi, arab, fors, hind va yunon tillarini egalladi, bu tillarda yozilgan kitoblarni qunt bilan oâqib mutolaa qildi. u dastlabki ta'limni xususiy muallimdan oldi va soângra oâsha davrning …

â» (â«tarix kitobiâ»), â«kitob al-amal bil usturlabatâ» . (â«usturlobâ» bilan ishlash xahida kitobâ») kabi asarlari ilm-fanda olimga jahonshumul shuhrat kðµltirdi. al-xorazmiy oâz ijodiy ilmiy ishlarida birinchi oâringa xalq manfaatlarini qoâydi va e'tiborini uning amaliy hayotiy ahamiyatiga qaratdi. u â«tðµnglamalar va qarshilantirishâ» kitobida bu haqda shunday dðµgan edi: âmðµn arifmðµtikaning sodda va murakkab masalalarini oâz ichiga oluvchi al-jabr va al-muqobala hisobi xaqida qisqacha kitob yozdim. chunki, u odamlarga mðµros taqsimlash, vasiyatnoma yozish, boylik boâlish va adliya ishlari, savdo-sotiq, kanal qazish, gðµomðµtrik hisoblashlar, shuningdðµq boshqa turli munosabatlarda juda ham zarurâ . xorazmiy â«al-jabrâ», â«al-muqobalaâ» asari bilan matðµmatika tarixida birinchi bo`lib algðµbra faniga asos soldi. â«algðµbraâ» atamasining o`zi ham ushbu kitobning qisqacha â«aljabrâ» dðµb ataluvchi qisqartirilgan nomining aynan ifodasi hisoblanadi. xorazmiyning bu asari butun dunyoga, shu jumladan ðvropada ham kðµng tarqalgan. mazkur kitobni lotin tiliga tarjima qilinganda g`arbiy ðvropada â«aljabrâ» so`zi â«algðµbraâ» tarzida qabul qilingan. ana shu tariqa al-xorazmiy nomidan dastlab lotincha yozuvda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot"

1516459685_70040.doc ixâxii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot reja: 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan oârni 2.sharq dunyosining buyuk daholari 3.islom madaniyati. hadislar 4.tasavvuf â soâfiylik ta'limoti 5. mðµ'morchilik, san'at va musiqa 6. oâzbðµklarning xalq sifatida shakllanishi 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan oârni arablar xuroson, movarounnahr va xorazmni bosib olgach, hamma yerda boâlgani kabi oâlkamizda ham qattiq-qoâllik bilan yurtni arablashtirish siyosatini olib bordilar. bu borada islom dini, qurâoni karimdan ustalik bilan foydalanildi. oâlkada islom dini bilan bir qatorda arab tili, arab alifbosi ham joriy qilindi. arab tili - davlat tili, islom dini tili va fan tili darajasiga koâtarildi. mahalliy tilda yozi...

Формат DOC, 724,0 КБ. Чтобы скачать "ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix—xii asrlarda movarounnahr va… DOC Бесплатная загрузка Telegram