ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot

PPTX 45 sahifa 8,1 MB Bepul yuklash

45 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 8,1 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 45

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 45

ix-xii asrlar ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dots., a.xudayorov ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги. тоҳирийлар (ix аср) сомонийлар (ix-xi аср бошлари) қорахонийлар (x-xii асрлар) ғазнавийлар (x-xi асрлар) хоразмшоҳлар (1097-1231) (x-аср охири xii аср бошлари) салжуқийлар (x-xii асрлар) араблар амударёдан (жайхун) шимолда жойлашган ерларга «мовароуннаҳр» яъни, "дарёнинг нариги томонидаги ерлар" деб ном беришади. ҳозирги афғонистоннинг шимоли, эроннинг шимоли-шарқий қисми ҳамда жанубий туркманистондан то амударёгача бўлган ҳудудлар эса хуросон (форс. — кун чиқиш,шарқ))деб юритилган. аввал бошда хуросоннинг марказий шаҳри марв кейинчалик ҳирот шаҳри бўлган. xorun ar-rashid (786-809) shahzoda amin shahzoda ma’mun xalifa xorun ar-rashid vafotidan so'ng taxtni egallash uchun o'g'illari - amin va ma’mun o'rtasida kurash boshlandi. bir necha yilga cho'zilgan bu mojaro nafaqat xalifalik markazini tang ahvolga solib qolmasdan, balki tobe bo'lgan hududlardagi voqealar rivojiga ham sezilarli ta’sir ko'rsatdi. ma’mun qo'shin tuzib, xurosonlik tohir ibn husaynni boshliq etib tayinladi. …

2 / 45

onning nishopur shahri edi. marv nishopur tohir ibn husayn o'z davlatining mustaqilligini tiklash maqsadida 822-yilda xalifa nomini xutba namozidan chiqarib tashlashga amr qiladi. biroq tez orada uning sirli o'limi bu borada katta ishlar qilinishiga imkon bermaydi. tohiriylar davlatining islohatlari suv resurslaridan foydalanishni yaxshilash, suv inshootlari barpo etish. fuqarolardan olinadigan soliqlarni mo'tadillashtirish poytaxt marvdan nishopurga ko'chiriladi. ibn tohir “dehqonlarni ranjitmaslik”, buningsiz xazinaga soliq tushmasligini qayd etgan. biroq tohiriy hukmdorlar amalda yirik mulkdorlar, savdogarlarni himoya qildi. 844- yilda ulardaji olingan soliq miqdori 48 mln. dirhamni tashkil etgan. ix asrda xalifa ma’mun sodiqlik bilan xizmat qilgan balxlik mahalliy hukmdorlardan somonxudot avlodlari (nabiralari)ga movarounnahrni boshqarish huquqini topshiradi. nuh ahmad yahyo xurosonda toxiriylar ag'darilgach (873), tarkibiga kirgan buxoro ham somoniylarga o'tadi. nasr ukasi ismoilni buxoroga noib etib tayinlaydi (874) va somoniylar movarounnahrning barcha hududlariga yoyiladi. ismoil ix asrda ahmad va o'g'li nasr movarounnahrni birlashtirdi. nasr davrida movarounnahr mavqeyi kuchaydi. poytaxt samarqand edi. ko'p o'tmay, ismoil …

3 / 45

at beradi. bundan cho`chigan bag'dod xalifasi mu’tazid (892-902) xurosondagi safforiylar hukmdori amir ibn laysga (879-900) xuroson bilan birga movarounnahr ustidan hukm yuritish huquqi berilgani haqida farmon chiqaradi va uni ismoilga qarshi gij-gijlaydi. bu esa 900-yilda ikkala davlat o'rtasida katta urushga sabab bo'ladi. urush natijasi esa somoniylar foydasiga hal bo'lib, buning oqibatida xuroson yerlari somoniylar qo'l ostiga o'tadi. ismoil somoniy urushdan so`ng xalq xalifalik istibdodidan xalos bo'ldi. ismoil somoniy bu hududda kechgan uzoq yillik milliy davlatchilik tajribasiga tayanib, markaziy davlat boshqaruvi tizimini va shunga muvofiq keladigan mahalliy idora organlarini vujudga keltiradi. bu tizim ahmad ibn ismoil, nasr ibn ahmad, nuh ibn nasr davrida ham takomillashib boradi. amir oliy dargoh devon shayxulislom davlat xazinasi vazirlik devoni davlat ishlari nazorati davlatlararo munosabat harbiy ishlar qozilik devoni pochta aloqalari xizmati bozor, savo-sotiq ishlari davlat mulklari devoni vaqf devoni shaharlarda hunarmandchilik korxonalari, karvonsaroy, bozorlar doimiy ishlab turgan. shahar maqomiga ega bo'lish uchun kamida 32 xil …

4 / 45

lar, elatlarning birikuvi natijasida qoraxoniylar davlati tashkil topdi. mazkur davlatga asos solgan shaxs abdulkarim sotuq bug‘roxon (859-955) yag'molar qavmiga mansub bo'lgan. bu davlat hukmdorlari «arslonxon» yoki «qoraxon» unvonlari bilan yuritilgan. qoraxon so'zining lug'aviy ma'nosi esa turkiy qabilalarda «ulug`», «buyuk» degan tushunchalarni anglatgan. qoraxon «tamg'achxon» ham deb yuritilgan. bu davrda somoniylar davlati ichki ziddiyatlar, sinfiy ixtiloflar natijasida tang holatiga tushib qolgan edi. bundan foydalangan qoraxoniylar hukmdorlari - hasan va nasr bug'roxonlar qo'shini somoniylar qarshiligini qiyinchiliksiz yengib, (992-996 va 999-yillarda) buxoroni egallaydi. somoniylar sulolasining so'nggi vakili ismoil al-muntasir (1000-1005) hukmronligi barham topdi. oqibatda butun movarounnahr hududlari qoraxoniylar tasarrufiga o‘tadi. hasan va nasr bug'roxon xoqon bosh vazir devoni eloqxonlar devonu mushrifiy devoni mustavfiy devoni barid devoni amid devoni ushrot devoni vaqf voley bek ulug` hojib munshiy bitikchi qushchi oshchi og`ichi tavochi 1001-йилда, султон маҳмуд қорахонийлар хони наср билан шартнома тузиб, амударёни икки ўртадаги чегара қилиб белгилади. сомонийлар давлати ўрнида икки улкан давлат ташкил …

5 / 45

сирдар этагида пойтахти янгикент бўлган ўғизлар давлати ташкил топади xi аср ўрталарига келиб бу давлат шарқдан бостириб келган қипчоқлар зарбасига учрайди натижада ўғиз уруғларининг бир қисми шимолга – рус даштларига бир қисми олд осиё мамлакатларига чекинади яна бир қисми эса ҳозирги туркманистон ҳудудига ўтиб, ерли аҳоли билан қўшилишиб, туркманлар номи билан аталиб кетади saljuqiylarning so'nggi podshohi sulton sanjar qoraxoniylarning movarounnahrdagi hukmdori arslonxonning zaiflashib qolganligidan va mahalliy ruhoniylar fitnasidan foydalanib, samarqand va uning atroflarini bosib oladi. shundan so'ng, qoraxoniylar sulolasiga mansub mahalliy xonlar amalda sulton sanjarga tobe bo'lib qoladilar. faqatgina 1211-yilga kelib, ya’ni so'nggi xorazmshoh alouddin muhammad (1200-1220) davrida qoraxoniylarning movarounnahrdagi rasmiy boshqaruviga butunlay barham beriladi. xorazmshohlar davlati 1097-1231 poytaxti-urganch hududi-orol, kaspiy dengizi, g’azna viloyati, yettisuv, dashti qipchoq hukmdorlari anushtegin -1077-1097 qutbiddin muhammad-1097-1127 jaloliddin otsiz-1127-1156 elarslon-1156-1172 alouddin takash-1172-1200 muhammad xorazmshoh-1200-1220 jaloliddin manguberdi-1220-1231 davlat boshqaruvi xorazmshoh-oliy hukmdor dargoh-oliy lavozim devon-vazirlik siyosiy tarixi 1077-anushtegin xorazm hukmdori 1127-xorazm mustaqilligining e’lon qilinishi 1141-oltin tangalar zarb …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 45 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot" haqida

ix-xii asrlar ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dots., a.xudayorov ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги. тоҳирийлар (ix аср) сомонийлар (ix-xi аср бошлари) қорахонийлар (x-xii асрлар) ғазнавийлар (x-xi асрлар) хоразмшоҳлар (1097-1231) (x-аср охири xii аср бошлари) салжуқийлар (x-xii асрлар) араблар амударёдан (жайхун) шимолда жойлашган ерларга «мовароуннаҳр» яъни, "дарёнинг нариги томонидаги ерлар" деб ном беришади. ҳозирги афғонистоннинг шимоли, эроннинг шимоли-шарқий қисми ҳамда жанубий туркманистондан то амударёгача бўлган ҳудудлар эса хуросон (форс. — кун чиқиш,шарқ))деб юритилган. аввал бошда хуросоннинг марказий шаҳри марв кейинчалик ҳи...

Bu fayl PPTX formatida 45 sahifadan iborat (8,1 MB). "ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ix-xii asrlarda o’zbek davlatch… PPTX 45 sahifa Bepul yuklash Telegram