ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги сиёсий, ижтимоий - иқтисодий ва маданий ҳаёт

DOC 88,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1664130529.doc ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги сиёсий, ижтимоий - иқтисодий ва маданий ҳаёт режа: 1. viii аср охири ix аср бошларида ўрта осиёдаги ижтимоий, сиёсий аҳвол. мовароунахрда сомонийлар давлатининг вужудга келиши ва унинг бошқарув тизими. 2. ўрта осиёда қораҳонийлар давлати. ундаги ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий аҳвол. 3. хоразмшохлар давлати. ундаги сиёсий, ижтимоий, иқтисодий ҳаёт. viii аср охирлари ва ix асрнинг бошларида араб халифалигининг сиёсий танг а[волга тушиб колиши ўрта осиёда мустакил давлатларнинг ташкил топишиа кулай шарт шароитлар яратди. бундай давлатлар дастлаб мовароунахрнинг шимолий ва шимолий шаркий худудларида халифаликка буйсундирилмаган улкаларда ташкил топди. улардан бири корлуклар ва иккинчиси угиз давлати эди. ix аср бошларида халифа хорун ар-рашид вафотидан кейин араблар забт эттан мамлакатлар бирин- кетин мустакилликка эриша бошладилар. бу жараён мовароуннахр ва хуросонда хам бошланди. хусусан улкага хукмронлик килган тохирийлар сулоласи даврида (840-860) мустакил давлатга айланишда дастлабки натижаларга эришилди. 860-870 йилларда эса ўрта осиё сомонийлар сулоласидан булмиш ака-укалар наср ва исмоил ибн …
2
й сиёсати араб халифалигини ташвишга солаётган эди. шу боис халифа муътазид сомоний билан хуросон ноиби амр ибн лайсни тукнаштириб, уз максадига эришмокчи булди. 900 йилда исмоил хал килувчи жангда амр ибн лайсни енгиб, хуросонни хам узига кушиб олди. натижада халифа сомоний давлатини тан олиб, унга хукмдорлик ёрлигин юборишга мажбур булди. ана шу тарика ix аср охирларида мовароуннахр араб халифалиги хукмронлигидан халос булди. яна шуни таъкидлаш керакки, ислом дини умумий булиб, минтакада у асосий эътикодга айланиб борди. сомонийлар давлатида марказий ва вилоятлар бокшаруви тизими исмоил сомоний даврида узил-кесил карор топди. у давлат бошқарувини такомиллаштириш максадида бир канча ислохотлар утказди. давлат бошқарув тизимини ташкил килиш ва такомиллаштиришда маърифатли вазирлар булмаш абдулло мухаммад жайхоний ва абу фазл балъамийларнинг хизмати катта булган. сомонийлар давлати тепасида амир турган. амирликнинг маъмурий тизими куйидагича булган: даргох (амир саройи) ва девон (давлат идораси). саройдаги энг улуг мансабдор хожиби бузург (улуг хожиб) булиб, унга сарой ахлига куз-кулок булиб туриш …
3
ва нарх-навони, кейинчалик ахоли томонидан шариат конун-коидаларига риоя килинишини назорат килиб турувчи муассаса. 6. девона мушриф (назорат килувчи)-хазина кирим- чикими ва бошка муким давлат ишларини назорат килган. бундан ташкари: 7. девони кози 8. девони зиё 9. девони мамлакаи хос (давлат мулкларини бошкарган) 10. девони вакф мавжуд булган. барча девонларнинг вилоят ва шахарларда булимлари булиб, хокимларга буйсунган. факат девони барид муассасалари марказий давлатга буйсунган. шахарлар махсус раислар томонидан бошкарилган. амалдорлар орасида рухонийларнинг нуфузи юкори булиб, улар шайхулисломга итоат килганлар. сомонийлар кушинлари мунтазам ва махаллий хокимлар кулидаги ихтиёрий ёлланган лашкардан ташкил топган эди. сомонийларда суд ишлари шариат конун-коидаларига асосланган эди. суд ишлари козилик девони томонидан бошкарилган. суд жараёни козикалон, козилар, муфти, раислар тарафидан амалга оширилган. огир жиноят килганлар улимга ёки узок муддат камок жазосига махкум этилган. давлат хизматчилари (амалдорлар) бой дехконлар (йирик ер эгалари)дан тайинланган. бунда улар юкори табакадан булишларидан катъи назар, билимдон, маърифатли кишилар булишлари шарт эди. амалдорлар араб ва форс …
4
ганлар. сомонийлар давлати ер эгалигига асосланганлиги туфайли ундаги мулкий булиниш хам турли хил шаклларга эга булган. булар куйидагилардир: 1. мулки султоний-султон (амир)га тегишли ерлар. ундан тушадиган даромадлар давлат хазинасига утказидар эди. бу даромад жуда катта ер-мулкларни, шу жумладан, куп сонли дехкон мулкларини хам уз ичига олади. 2. мулк ерлари-хусусий мулк ерлари. у асосан хукмрон сулола вакиллари хамда юкорн табака намоёндалари ихтиёридати ерлар. 3. вакф ерлари-бу мачит, мадраса ва бошда диний муассасалар тасарруфига берилган ерлар. улардан келадиган барча даромадлар мусулмон рухонийлари манфаатлари учун сарф килинган. бу ерлар солик тулашдан кисман ёки бутунлай озод этилган. сомонийлар даврида хам купчилик дехконлар оммаси турли хил солнк ва тулов турларидан ташкари давлат томонидан куплаб мажбуриятларни уташга жалб этилган. сув иншоотларини тозалаш, таъмирлаш, тугонлар, куприклар, йуллар куриш шулар жумласидандир. кишлокларда эса ерсиз зироатчилар кадеварлар, ижарачи булиб ишлаганлар барзигар деб аталган. йирик мулкдорлар шy корандалар, ёлланиб ишловчилар мехнатидан кенг фойдаланганлар. марказлашган давлатдаги сиёсий баркарорлик жамият ҳаётининг турли …
5
ардан иборат янги сулоланинг хукмронлиги вужудга келди ва мустахкамланиб борди. ii қораҳонийлар давлати. x аср ўрталарига келяб еттисув ва кашкар худудида яшовчи корлун, чигил ва ягмо кабилаларининг бирлашув жараёни янги паллага кирди. корлуклар маданий тараккиётда бошка кабилалардан анча юкори турган. қораҳонийлар давлатининг вужудга келишида чигиллар, тухсилар, аргунлар, ярмолар, тургашлар, кипчоклар, угизлар, киргизлар сингари уруг кабилалари хам мухим роль уйнадилар. бу давлатга ягмо уругидан чиккан, уз кавми билан ислом динини кабул килган сотун абдул- карим корахон (бугрохон) асос солган, "кора" ибораси кадимги туркий тилда "буюклик", "улуглик" маъноларини англатган. x асрнинг охирига келиб сиёсий жихатдан кучайган, харбий кудратга эга булган қораҳонийлар давлати мовароуннахр сархадлари томок юриш бошлайди. бу даврда сомонийлар тушкунликка юз тутиб, хукмдорларининг нуфузи ва таъсири тушиб кеттан эди. сомонийлар хокимиятининг асосий таянчи булиб келган турк гуломлари, уларнинг саркардалари сомоний хукмдорларнинг измига буйсунмай куйган эдилар. натижада 999 йилга келиб бухоро қораҳонийлар томонидан ишгол килинди. 1001 йилда м. газнавий билан тузилган шартномага …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги сиёсий, ижтимоий - иқтисодий ва маданий ҳаёт" haqida

1664130529.doc ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги сиёсий, ижтимоий - иқтисодий ва маданий ҳаёт режа: 1. viii аср охири ix аср бошларида ўрта осиёдаги ижтимоий, сиёсий аҳвол. мовароунахрда сомонийлар давлатининг вужудга келиши ва унинг бошқарув тизими. 2. ўрта осиёда қораҳонийлар давлати. ундаги ижтимоий, сиёсий ва иқтисодий аҳвол. 3. хоразмшохлар давлати. ундаги сиёсий, ижтимоий, иқтисодий ҳаёт. viii аср охирлари ва ix асрнинг бошларида араб халифалигининг сиёсий танг а[волга тушиб колиши ўрта осиёда мустакил давлатларнинг ташкил топишиа кулай шарт шароитлар яратди. бундай давлатлар дастлаб мовароунахрнинг шимолий ва шимолий шаркий худудларида халифаликка буйсундирилмаган улкаларда ташкил топди. улардан бири корлуклар ва иккинчиси угиз давлати эди. ix аср бошларида халифа хорун ар-рашид ва...

DOC format, 88,5 KB. "ix-xii асрларда ўзбек давлатчилиги сиёсий, ижтимоий - иқтисодий ва маданий ҳаёт"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.