ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot

PPTX 40 pages 7.9 MB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.9 MB

File type PPTX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

bo'lajak informatika o'qituvchilarini metodik tayyorlash tizimida web-texnologiyalardan foydalanish ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dos., a.hudayorov ix-xii asrlarda o'zbek davlatchiligi. tohiriylar (ix asr) somoniylar (ix-xi asr boshlari) qoraxoniylar (x-xii asrlar) g'aznaviylar (x-xi asrlar) xorazmshohlar (1097-1231) (x-asr oxiri xii asr boshlari) saljuqiylar (x-xii asrlar) arablar amudaryodan (jayxun) shimolda joylashgan erlarga «movarounnahr» ya'ni, "daryoning narigi tomonidagi erlar" deb nom berishadi. hozirgi afg'onistonning shimoli, eronning shimoli-sharqiy qismi hamda janubiy turkmanistondan to amudaryogacha bo'lgan hududlar esa xuroson deb yuritilgan. avval boshda xurosonning markaziy shahri marv keyinchalik hirot shahri bo'lgan. xorun ar-rashid (786-809) shahzoda amin shahzoda ma’mun xalifa xorun ar-rashid vafotidan so'ng taxtni egallash uchun o'g'illari - amin va ma’mun o'rtasida kurash boshlandi. bir necha yilga cho'zilgan bu mojaro nafaqat xalifalik markazini tang ahvolga solib qolmasdan, balki tobe bo'lgan hududlardagi voqealar rivojiga ham sezilarli ta’sir ko'rsatdi. ma’mun qo'shin tuzib, xurosonlik tohir ibn husaynni …

2 / 40

uning tasarrufida bo'lgan. buning boisi shuki, ikkala o'lkaning noiblik markazi xurosonning nishopur shahri edi. marv nishopur tohir ibn husayn o'z davlatining mustaqilligini tiklash maqsadida 822-yilda xalifa nomini xutba namozidan chiqarib tashlashga amr qiladi. biroq tez orada uning sirli o'limi bu borada katta ishlar qilinishiga imkon bermaydi. tohiriylar davlatining islohatlari suv resurslaridan foydalanishni yaxshilash, suv inshootlari barpo etish. fuqarolardan olinadigan soliqlarni mo'tadillashtirish poytaxt marvdan nishopurga ko'chiriladi. ibn tohir “dehqonlarni ranjitmaslik”, buningsiz xazinaga soliq tushmasligini qayd etgan. biroq tohiriy hukmdorlar amalda yirik mulkdorlar, savdogarlarni himoya qildi. 844- yilda ulardaji olingan soliq miqdori 48 mln. dirhamni tashkil etgan. ix asrda xalifa ma’mun sodiqlik bilan xizmat qilgan balxlik mahalliy hukmdorlardan somonxudot avlodlari (nabiralari)ga movarounnahrni boshqarish huquqini topshiradi. nuh ahmad yahyo xurosonda toxiriylar ag'darilgach (873), tarkibiga kirgan buxoro ham somoniylarga o'tadi. nasr ukasi ismoilni buxoroga noib etib tayinlaydi (874) va somoniylar movarounnahrning barcha hududlariga yoyiladi. ismoil ix asrda ahmad va o'g'li nasr movarounnahrni birlashtirdi. nasr …

3 / 40

ab, o'lja va asirlar bilan qaytishi ham somoniylar qudrati yuksakligidan yaqqol dalolat beradi. bundan cho`chigan bag'dod xalifasi mu’tazid (892-902) xurosondagi safforiylar hukmdori amir ibn laysga (879-900) xuroson bilan birga movarounnahr ustidan hukm yuritish huquqi berilgani haqida farmon chiqaradi va uni ismoilga qarshi gij-gijlaydi. bu esa 900-yilda ikkala davlat o'rtasida katta urushga sabab bo'ladi. urush natijasi esa somoniylar foydasiga hal bo'lib, buning oqibatida xuroson yerlari somoniylar qo'l ostiga o'tadi. ismoil somoniy urushdan so`ng xalq xalifalik istibdodidan xalos bo'ldi. ismoil somoniy bu hududda kechgan uzoq yillik milliy davlatchilik tajribasiga tayanib, markaziy davlat boshqaruvi tizimini va shunga muvofiq keladigan mahalliy idora organlarini vujudga keltiradi. bu tizim ahmad ibn ismoil, nasr ibn ahmad, nuh ibn nasr davrida ham takomillashib boradi. amir oliy dargoh devon shayxulislom davlat xazinasi vazirlik devoni davlat ishlari nazorati davlatlararo munosabat harbiy ishlar qozilik devoni pochta aloqalari xizmati bozor, savo-sotiq ishlari davlat mulklari devoni vaqf devoni shaharlarda hunarmandchilik korxonalari, karvonsaroy, bozorlar …

4 / 40

moa yerlari vaqf yerlari yettisuv, sharqiy turkistonda ix asr ii- yarmida turkiy qavmlar, elatlarning birikuvi natijasida qoraxoniylar davlati tashkil topdi. mazkur davlatga asos solgan shaxs abdulkarim sotuq bug‘roxon (859-955) yag'molar qavmiga mansub bo'lgan. bu davlat hukmdorlari «arslonxon» yoki «qoraxon» unvonlari bilan yuritilgan. qoraxon so'zining lug'aviy ma'nosi esa turkiy qabilalarda «ulug`», «buyuk» degan tushunchalarni anglatgan. qoraxon «tamg'achxon» ham deb yuritilgan. bu davrda somoniylar davlati ichki ziddiyatlar, sinfiy ixtiloflar natijasida tang holatiga tushib qolgan edi. bundan foydalangan qoraxoniylar hukmdorlari - hasan va nasr bug'roxonlar qo'shini somoniylar qarshiligini qiyinchiliksiz yengib, (992-996 va 999-yillarda) buxoroni egallaydi. somoniylar sulolasining so'nggi vakili ismoil al-muntasir (1000-1005) hukmronligi barham topdi. oqibatda butun movarounnahr hududlari qoraxoniylar tasarrufiga o‘tadi. hasan va nasr bug'roxon xoqon bosh vazir devoni eloqxonlar devonu mushrifiy devoni mustavfiy devoni barid devoni amid devoni ushrot devoni vaqf voley bek ulug` hojib munshiy bitikchi qushchi oshchi og`ichi tavochi saljuqiylarning so'nggi podshohi sulton sanjar qoraxoniylarning movarounnahrdagi hukmdori arslonxonning zaiflashib …

5 / 40

liy hukmdor dargoh-oliy lavozim devon-vazirlik siyosiy tarixi 1077-anushtegin xorazm hukmdori 1127-xorazm mustaqilligining e’lon qilinishi 1141-oltin tangalar zarb etilishi 1153-o’g’uzlarning isyon ko’tarishi 1187-1193-nishopur, ray, marvning egallanishi 1194-eronning bo’ysundirilishi 1206-movarounnahrning qoraxitoy-lardan ozod etilishi 1210-qoraxitoylarning mag’lub etilishi 1211-muhammad xorazmshohning “iskandari soniy” nomini olishi 1210-1212-o’tror va samarqanddagi qo’zg’olonlarning bostirilishi 1221-1231-mo’gullar bosqini va davlatning barham topishi devon bosh vazir-vazirlar nazoratchisi insho,turgo-rasmiy hujjatlarni tuzuvchi istifo-moliya boshqaruvchisi devoni xos-sulton xonadoni iqtisodchisi devoni arz yoki jaysh-harbiy boshqaruvchi dargoh ulug’ hojib-dargoh nazoratchisi sohibi ustozdor-xazina nazoratchisi tashdor-sultonning sirdoshi qissador-arzlarni ko’rib chiquvchi chashnigir-ovqat, ichimliklarni tekshiruvchi jomador, davatdor-kotiblar sharobdor-sharob tayyorlovchi maliki hafas-xizmatkorlar boshlig’i harbiy boshqaruv sipohsalor-viloyat qo’shini boshlig’i amir ul –umaro-10 ming qo’shin boshlig’i chovush-chopar josus-razvedkachi askar qozi-harbiy sudya «renessans» (frans, renaitre – qayta yuzaga kelmoq, yangidan tug`ilmoq) atamasi dastlab italiyadagi madaniy – ma'naviy yuksalish (xiv – xvi asrlar)ga nisbatan qo`llanilgan, uni o`rta asr turg`unligidan yangi davrga o`tish bosqichi deb baholaganlar. birinchi marotaba «uyg`onish» atamasini xvi asr italyan rassomi va tarixchisi j. …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot"

bo'lajak informatika o'qituvchilarini metodik tayyorlash tizimida web-texnologiyalardan foydalanish ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi. toshkent shahridagi yodju texnika instituti ma`ruzachi: t.f.b.f.d.(phd).dos., a.hudayorov ix-xii asrlarda o'zbek davlatchiligi. tohiriylar (ix asr) somoniylar (ix-xi asr boshlari) qoraxoniylar (x-xii asrlar) g'aznaviylar (x-xi asrlar) xorazmshohlar (1097-1231) (x-asr oxiri xii asr boshlari) saljuqiylar (x-xii asrlar) arablar amudaryodan (jayxun) shimolda joylashgan erlarga «movarounnahr» ya'ni, "daryoning narigi tomonidagi erlar" deb nom berishadi. hozirgi afg'onistonning shimoli, eronning shimoli-sharqiy qismi hamda janubiy turkmanistondan to amudaryogacha bo'lgan hududlar esa x...

This file contains 40 pages in PPTX format (7.9 MB). To download "ix-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xii asrlarda o’zbek davlatch… PPTX 40 pages Free download Telegram