v-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi va ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot

DOCX 37,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662375061.docx v-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi va ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot reja: 1. eftaliylar sulolasi. eftaliylar davrida ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot. 2. turk hoqonligi. hoqonlik davrida o’rta osiyo xalqlarining iqtisodiy va madaniy hayoti. 3. o’rta osiyo halqlari arablar istilosi va hukmronligi davrida. eftaliylar, ularning etnik tarkibi, davlat tashkil etishlari xususida tarixiy manbalarda turli xil qarashlar mavjud. rim va vizantiya tarixchilari martselin (iv asr), prokopiy kesariyskiy, feofan vizantiyskiy (vi asr), arman tarixchilari lazar parbskiy (v asr), favst buzand (iv asr), xitoy solnomalaridan bey-shi (vi asr) bergan ma’lumotlar shular jumlasidandir. masalan, eftaliylar xitoy manbalarida «i-da», «e-da», armanlarda idal, xeptal, arablarda haytal, suriya va lotin manbalarida eptal, abdal deb nomlanadi. bunday turlicha atamalar har bir til va yozuvning o’ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan. rus va vizantiya tarixchilarining aksariyati eftaliylarni turkiy qabila-massagetlarning so’nggi bo’g’inidan kelib chiqqan deb fikr bildiradilar. muqaddas «avesto»da esa ular tatlar nomi bilan tilga olinadi. f.vizantiyskiy esa eftallar nomini v asrning ikkinchi …

on shohi peroz bilan bo’lgan urushlarda ularning qo’li baland kelib, eron hukmdori ikki bor asirlikka tushadi. katta to’lov va majburiyatlar evaziga arang qutilgan peroz o’g’li kovadni uzoq muddat eftaliylarga garovga berishga majbur bo’ladi. perozdan so’ng hokimiyatga kelgan kovad (488-551) davrida ham eron eftaliylarga xiroj to’lashga majbur bo’lgan. v asr boshlariga kelib eftaliylar davlati shu qadar kuchayib ketdiki, ular 502-yilda vizantiyaga ham yurish qilib unga katta talofat etkazadilar. 506 yilda ikki o’rtada tuzilgan sulx shartnomasi bo’yicha eftaliylar vizantiyadan katta miqdorda o’lja olib qaytganlar. kovadning o’g’li xusrav i anushirvon ham 554 yilga qadar eftaliylarga har yili xiroj to’lab turgan. keyinroq turk xoqonligining eftaliylarga bergan kuchli zarbasi natijasidagina eron eftaliylar ta’siridan qutilishga muvaffaq bo’lgan. eftaliylar davrida davlat yakka hukmdor tomonidan boshqarilgan, biroq taxt otadan bolaga qolmay, sulolaning eng loyiq deb topilgan kishisiga berilgan. mamlakatni markaziy hokimiyat noiblar orqali idora etgan. davlatni boshqarish qonun-qoidalari bo’lgan. mamlakat lashkarini asosan otliq askarlar tashkil etgan. eftaliylar davlatida …

arida juda ko’plab qullar bo’lganligi, ulardan turli yumushlarda foydalanilganligi tarixiy manbalarda tilga olinadi bu davrda yangi tipdagi ko’rkam va gavjum shahar-qal’alar vujudga keladi. xorazmdagi berkutqal’a, bozorqal’a, toshkentdagi oqtepa shular jumlasidandir. bir necha oilalardan tashkil topgan mazkur manzilgohlar qalin paxsa devorlar bilan o’ralgan. ularda hukmron tabaqa kishilariga xos hashamatli, bezakli ark-qasrlar, ko’p xonali binolar bilan birlikda oddiy fuqarolarga mos qilib qurilgan odmiroq turar joylar ham o’rin olgan. eftaliylar poytaxti poykand o’z davrining eng ko’rkam, obod shaharlaridan sanalgan. bu erda hunarmandchilik, savdo-sotiq, qurilish ishlari ancha rivojlangan. shahar buyuk ipak yo’lida joylashganligidan, unda turli mamlakatlarning savdo karvonlari xilma-xil mollari bilan kelib savdo qilganlar. buning uchun shaharda ko’plab bozoru rastalar, karvonsaroylar mavjud bo’lgan. mamlakatning savdo-sotiq ishlarida eronning tanga pullari bilan bir qatorda buxorxudotlar tangasi, sug’diy va xorazm tangalari ham keng muomalada yurgan. eftaliylar eron, hindiston, xitoy va uzoq vizantiya davlatlari bilan ham qizg’in savdo aloqalarida bo’lganlarki, bu esa ularga foyda, manfaat keltiribgina qolmay, ayni …

g tushgan ko’chalar shaharni 10 ta mavzega bo’lgan. tuproqqal’aning shimoliy-g’arbiy qismida maxsus ko’tarma supa ustiga xom g’ishtdan saroy qurilgan. unga yonma-yon ark binosi joylashgan. bundan tashqari 100 ga yaqin turar-joy, xo’jalik binolari va 8 ta saroy zali mavjud bo’lgan. qal’aning janubiy-sharqiy burchagidagi 4ta xonada teri va yog’ochga yozilgan qadimgi xorazm yozuvidagi 80 dan ortiq hujjatlar topiladi. bu davrda o’lkamizda yozuv madaniyati ham rivoj topgan. aholi o’rtasida keng tarqalgan sug’d yozuvi bilan birlikda undan bir qadar farq qiluvchi xorazm va eftaliy yozuvlari ham qo’llanilgan. bu yozuvlarda ajdodlarimizning tarixi, taqdiriga oid ko’plab qimmatli bitiklar, ma’lumotlar bayon qilingan. shuningdek eftaliylar davri qo’shiqlari va eposlari firdavsiyning mashhur «shohnoma»sida ham o’z ifodasini topgan. eftaliylarda kishilar turli dinlarga e’tiqod qilganlar. eng keng tarqalgan din-zardushtiylik bilan bir qatorda budda dini ham ancha rasm bo’lgan. bundan tashqari bu erdagi mahalliy aholi avvaldan e’tiqod qilib kelgan vaxsh, mitra, anaxita (quyosh) xudolariga ham sig’inganlar. sharqda qadimdan nishonlanib kelingan «navro’z» va …

a harakat etganlar. ayni chog’da ular o’zlaridan keyingi avlodlar uchun ham munosib iz qoldirganlarki, bunga ularning davriga oid turli hududlardan topilgan ko’plab noyob topilmalar, asori atiqalar guvohdir. turkiy elatlarning keng sharqiy hududlarda qadim-qadim davrlardan buyon yashab, o’zlaridan munosib madaniy iz qoldirib kelganligini juda ko’plab tarixiy manbalar tasdiq etadi. mo’’tabar xitoy manbalari, mashhur «o’g’iznoma», urxon-enasoy yozuvlari, kultegin bitiklari bunga ishonchli guvohdir. oltoy, tuva hamda ularga tutash hududlarda turli turkiy qabilalar, chunonchi, ashin, arg’u, o’g’iz, to’qqiz o’g’iz, o’ttuz tatar, karluq, kitan, tolis, turk, uyg’ur, to’qri (toharlar), quriqan, duba (tuba-tuva)va boshqalar yashardilar. vi asr boshlarida oltoyda siyosiy jarayonlar faollashadi. o’sha paytda hozirgi mo’g’uliston va qisman xitoyning shimoliy hududlari ustidan jujan xonligi hukmronlik qilardi. sharqiy turkiston, farg’ona, sug’diyona, xorazm, baqtriya, shimoliy hindiston va sharqiy eron hududlarida esa eftaliylar hukmronlik qilardi. manbalarda ta’kidlanishicha xitoyning shimoliy qismida hukmronlik qiluvchi vey sulolasi (386-558) xonadonlarining kelib chiqishi ham turkiy tilli xalqlarga borib taqalardi. shunday qilib, vi asr boshlarida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "v-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi va ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot"

1662375061.docx v-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi va ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot reja: 1. eftaliylar sulolasi. eftaliylar davrida ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot. 2. turk hoqonligi. hoqonlik davrida o’rta osiyo xalqlarining iqtisodiy va madaniy hayoti. 3. o’rta osiyo halqlari arablar istilosi va hukmronligi davrida. eftaliylar, ularning etnik tarkibi, davlat tashkil etishlari xususida tarixiy manbalarda turli xil qarashlar mavjud. rim va vizantiya tarixchilari martselin (iv asr), prokopiy kesariyskiy, feofan vizantiyskiy (vi asr), arman tarixchilari lazar parbskiy (v asr), favst buzand (iv asr), xitoy solnomalaridan bey-shi (vi asr) bergan ma’lumotlar shular jumlasidandir. masalan, eftaliylar xitoy manbalarida «i-da», «e-da», armanlarda idal, xeptal, arablarda haytal, ...

Формат DOCX, 37,4 КБ. Чтобы скачать "v-xii asrlarda o’zbek davlatchiligi va ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: v-xii asrlarda o’zbek davlatchi… DOCX Бесплатная загрузка Telegram