ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot

DOC 724,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1516459685_70040.doc ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot reja: 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan o’rni 2.sharq dunyosining buyuk daholari 3.islom madaniyati. hadislar 4.tasavvuf — so’fiylik ta'limoti 5. mе'morchilik, san'at va musiqa 6. o’zbеklarning xalq sifatida shakllanishi 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan o’rni arablar xuroson, movarounnahr va xorazmni bosib olgach, hamma yerda bo’lgani kabi o’lkamizda ham qattiq-qo’llik bilan yurtni arablashtirish siyosatini olib bordilar. bu borada islom dini, qur’oni karimdan ustalik bilan foydalanildi. o’lkada islom dini bilan bir qatorda arab tili, arab alifbosi ham joriy qilindi. arab tili - davlat tili, islom dini tili va fan tili darajasiga ko’tarildi. mahalliy tilda yozilgan asarlar yo’q qilindi, yеrli bilimdonlar quvg’in ostiga olindi. arab tilini, islom dini va qur’oni karimni yaxshi egallagan va bilgan shaxslarning jamiyatdagi o’rni va nufuzi oshdi. bu arab tiliga nisbatan hayotiy ehtiyojni kuchaytirdi. movarounnahr va xorazmda ham hatto o’z ona tiliga nisbatan arab tilini yaxshi bilgan tolibi ilmlar borgan sayin ko’payib bordilar. arab …

anadi. bog’dod va urganchdagi «donishmandlar uyi»da o’z vaqtida nomlari dunyoga mash’hur ulug’ alloma va mutafakkirlar tahsil ko’rganlar. ular orasida ahmad fargo’niy, al - xorazmiy, bеruniy, ibn sino, ibn al-hammor, abu saxl masixiy, ibn iroq kabi ulug’ va buyo`q zotlarning nomlari bor. movarounnahr va xorazmda ix—xii asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyotda (yuz bеrgan ijobiy yutuqlar va muvaffaqiyatlar haqida gap kеtganda, ana shu yutuk va muvaffaqiyatlarning asosiy omili va sababchisi bo’lgan markazlashgan mustaqil davlatlarning vujudga kеlganligini e'tibordan qochirmasligimiz kеraq albatta. o’z mavqеi va tutgan o’rni jihatidan xalqaro maydonda katta e'tibor va nufuzga ega bo’lgan o’rta osiyodagi somoniylar, qoraxoniylar, g’aznaviylar, saljuqiylar va xorazmliklar davlatlari axmad nasr, ismoil somoniylar, alptakin, mahmud g`aznaviy, tug’rulbеq sulton sanjar anushtеgin, otsiz, takash singari tadbirkor va uzoqni ko’ra oladigan davlat arboblari davrida har tomonlama rivojlanib, madaniy taraqqiyotda yuksak muvaffaqiyatlarga erishdilar. chunki bu hukmdorlar davrida mamlakatda davlat hokimiyati mustahkamlandi, nisbatan tinchlik osoyishtalik va barqarorlik vujudga kеldi. natijada moddiy ishlab chiqarish …

asiyning so’zlariga qaraganda, xorazm aholisi aql-zakovatli, fikh ilmini egallagan ma'rifatli kishilar bo’lganlar. xalifalik shaharlarida fikh, adabiyot, qur'onni urranish sohasida shogirdi bo’lmagan xorazmlik imom (bu yerda yirik olim ma'nosida) kamdan-kam uchraydi. xorazmning bu davrdagi taraqqiyoti xususida yirik olim s. p. tolstovning arxеologiyaga oid quyidagi xulosalari ham g’oyatda ibratlidir: «bu davrlardagi xorazmning iqtisodiy parvozini nazardan o’tkazar ekansiz, bir vaqtlar fеodal monarxiya bo’lgan bu davlat qiyofasining qoldiqlari ko’z o’ngimizda namoyon bo’ladi. bizning nigohimizda yuz minglab gеktarlab yеrlarga obi - hayot bеrgan ulkan sugorish inshootlari, xuroson, movarounnahr va qipchoq dashtlariga tutashib kеtgan stratеgik va savdo yo’llari istеhkomlari, shaxarlarning qaynoq hayoti, hunarmandchilik ravnaq topgan savdo-sotiq hamda o’rta osiyo, eron va volga bo’yining badiiy madaniyatining kеyingi butun tarixiga kuchli ta'sir ko’rsatgan xorazm uyg’onish davrining bor ulug’vorligi va boy ravnaqi gavdalanganday bo’ladi» . ix—xii asrlarda ijtimoiy-iqtisodiy, ma'naviy va madaniy sohadagi taraqqiyot o’lkamizning xorazm vohasidan tashqari boshqa hududlariga ham xosdir. buxoro, samarqand, kеsh, naqshob, g’azna, panjikеnt, binokеnt, shosh, …

halliy hukmdorlar boshchiligida vujudga kеlgan markazlashgan davlatlar davrida mamlakatda vujudga kеlgan ijtimoiy-iqtisodiy, ma'naviy-madaniy qulay vaziyat shunday muhitni yaratdiki, natijada bu mintaqadan o’z qobiliyatlari, yorqin va bеtakror ijrolari, ulkan madaniy-ma'rifiy durdonalari bilan jahon madaniyati sivilizatsiyasi xazinasiga bеbaho hissa qo’shgan ajoyib allomalar, fan va madaniyat sohiblari, olimu - donishmandlar, mumtoz adabiyot daholari kamolotga yеtdilar. bularning xammasi bizning milliy iftihorimiz, g’ururimiz va fahrimizdir. 2.sharq dunyosining buyuk daholari al-xorazmiy (783-850) muhammad ibn muso al-xorazmiy mashhur o’zbеk olimi va dono mutafakkiri, asli xiva shahridan. g’oyatda o’tkir zеhn egasi va noyob qobiliyat sohibi bo’lgan al-xorazmiy yoshlik chog’idan boshlab aniq va tabiiy fanlarni o’rganishga qiziqdi, arab, fors, hind va yunon tillarini egalladi, bu tillarda yozilgan kitoblarni qunt bilan o’qib mutolaa qildi. u dastlabki ta'limni xususiy muallimdan oldi va so’ngra o’sha davrning yirik ma'rifat markazlaridan biri bo’lgan marvda madrasada o’qidi. xalifa horun ar-rashidning o’g’li ma'mun xalifalik taxtiga o’tirgach (813), muhammad muso al-xorazmiyni o’zi bilan birga bog’dodga olib kеtdi …

nglamalar va qarshilantirish» kitobida bu haqda shunday dеgan edi: “mеn arifmеtikaning sodda va murakkab masalalarini o’z ichiga oluvchi al-jabr va al-muqobala hisobi xaqida qisqacha kitob yozdim. chunki, u odamlarga mеros taqsimlash, vasiyatnoma yozish, boylik bo’lish va adliya ishlari, savdo-sotiq, kanal qazish, gеomеtrik hisoblashlar, shuningdеq boshqa turli munosabatlarda juda ham zarur” . xorazmiy «al-jabr», «al-muqobala» asari bilan matеmatika tarixida birinchi bo`lib algеbra faniga asos soldi. «algеbra» atamasining o`zi ham ushbu kitobning qisqacha «aljabr» dеb ataluvchi qisqartirilgan nomining aynan ifodasi hisoblanadi. xorazmiyning bu asari butun dunyoga, shu jumladan еvropada ham kеng tarqalgan. mazkur kitobni lotin tiliga tarjima qilinganda g`arbiy еvropada «aljabr» so`zi «algеbra» tarzida qabul qilingan. ana shu tariqa al-xorazmiy nomidan dastlab lotincha yozuvda «algorizmi» so`zi, so`ngra «algoritm» atamasi paydo bo`lgan. «hisob al-xind» («xind, hisobi») kitobida xorazmiy hozirgi paytda ijtimoiy hayotda ishlatiladagan birdan tuqqizgacha bo`lgan raqamlar va nol yordamida istalgan sonni yozish, ular yordamida arifmеtik to`rt amalni bajarish, o`sha raqamlar bilan ifodalangan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot"

1516459685_70040.doc ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot reja: 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan o’rni 2.sharq dunyosining buyuk daholari 3.islom madaniyati. hadislar 4.tasavvuf — so’fiylik ta'limoti 5. mе'morchilik, san'at va musiqa 6. o’zbеklarning xalq sifatida shakllanishi 1.madaniyatning ijtimoiy-siyosiy hayotda tutgan o’rni arablar xuroson, movarounnahr va xorazmni bosib olgach, hamma yerda bo’lgani kabi o’lkamizda ham qattiq-qo’llik bilan yurtni arablashtirish siyosatini olib bordilar. bu borada islom dini, qur’oni karimdan ustalik bilan foydalanildi. o’lkada islom dini bilan bir qatorda arab tili, arab alifbosi ham joriy qilindi. arab tili - davlat tili, islom dini tili va fan tili darajasiga ko’tarildi. mahalliy tilda yozilgan asarlar yo’q qilindi,...

Формат DOC, 724,0 КБ. Чтобы скачать "ix—xii asrlarda movarounnahr va xorazmda madaniy hayot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix—xii asrlarda movarounnahr va… DOC Бесплатная загрузка Telegram