ix-xii asrlarda o‘rta osiyo halqlari hayotida yuq beradigan uyg‘onish davri

PPTX 65 pages 21.2 MB Free download

65 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 21.2 MB

File type PPTX

Pages 65

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 65

ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlari hayotida yuz bergan uyg’onish davri fan va madaniyat ravnaqi mavzu: o‘rta osiyo halqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri reja: 1). ix-xi asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar. 2). o’rta osiyolik allomalar va ularning jahon svilizatsiyasiga qo’shgan xissasi. 3). badiiy adabiyot rivoji 4). o’rta osiyolik buyuk islomshunos olimlar ix-xi asrlarda o’rta osiyo moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishi uyg’onish davrini ta’min etgan tarixiy shart-sharoitlar. uyg’onish davri - renessans, o’rta osiyo, eron, xitoy, (ix-xii va xv asrlar), g’arbiy yevropada yuz bergan madaniy va tafakkuriy taraqqiyot davri. “renessans” (fransuzcha-renaitre – yuzaga kelmoq, yangidan tug’ilmoq) atamasi dastlab italiyadagi madaniy-ma’naviy yuksalish (xiv – xvi asrlar) ga nisbatan qo’llangan, uni o’rta asr turg’unligidan yangi davrga o’tish boshqichi deb baholaganlar. birinchi marta “uyg’onish” atamasini xvi asr italyan rassomi va tarixchisi j.vazari o’z asarlarida ishlatadi. “uyg’onish”, “uyg’onish davri” atamalari xiv-xvi asr ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish mohiyatini anglatib …

2 / 65

rvar shohlarning olimlarga g'amxo'rligi aniq va ijtimoiy fan sohalarining uyg'unlashuvi, ilmiy ijodiy safarlar o'rta osiyoda birinchi uyg'onish davrining kelib chiqish omillari ix-xii asrlar ix-xii asrlarda mavjud bo'lgan ilm ma'rifat markazlari 1. “bayt ul-hikma” – bag'dodda viii asrning oxiri (rahbari al xorazmiy ) 2. “ma'mun akademiyasi” – 1010 yil urganchda (rahbari al beruniy) markaziy osiyoning ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy taraqqiyotida yuksak muvaffaqiyotlarga erishishda axmad nasr, ismoil somoniy, alptakin, mahmud g'aznaviy, tug'rulbek, sulton sanjar, otsiz, anushtegin, takash va shoh ma'munlar katta hissa qo'shdi. ix-xii asrlarda sharqda ilm-fan va madaniyat markazlari buxoro samarqand urganch marv bag'dod kufa qoxira basra damashq ma’mun akademiyasi xorazmshox ma’munning o’g’li ali ibn ma’mun taklifi bilan 1004 yilda (ko’xna urganch) “dor ul-hikma va maorif” nomli ilmiy muassasa shakllandi. bu yerga ibn iroq va beruniyning takliflari bilan har tarafdan olimlar kela boshlagan. bu yerda ilmning barcha sohalari bo’yicha ilmiy izlanishlar olib borilgan. yunon tillaridan tarjimalar ham qilingan. 18 asr fransuz ensiklopedistlari …

3 / 65

(1042-1136) mahmud az-zamahshariy (1075-1149) mahmud chag'miniy (xii –xiii asr boshlari) abu rayhon beruniy (973-1048) abu rayhon beruniy muhammad ibn ahmad (4-sentabr, 973, kat, xorazm, — 11-dekabr, 1048, gʻazna) — xi asr qomusiy olimi. to’liq ismi sharifi - abu rayhon muxammad ibn ahmad beruniydir. abdulkarim as-sam’oniy (1165-yida o’lgan) “kitob al-ansob” (nasablar kitobi) nomli asarida: kimki shahardan tashqarida tug’ilgan bo’lsa, bunday odamni “falonchi beruniy” deydi. abu rayhon beruniy ayrim manbalarda beruniyni kot shahrining tashqarisida tug’ilgan, shu sababli uni “beruniy”, ya’ni “tashqarilik” degan taxallus bilan atashgan deyishadi. xiii asr boshlarida xorazmda bo’lgan mashhur sayoxatchi va geograf yoqut hamaviyning aytishicha, vatanidan tashqariga ketgan har bir kishini xorazmiyliklar «beruniy» laqabi bilan ataganlar. keyinchalik bu laqab shu an’anaga ko’ra uning nomiga qo’shilib qolgan bo’lsa ehtimol. chunonchi, olimni shaxsan bilgan mashhur tarixchi abul fazil bayhaqiy unga nisbatan «beruniy laqabini qo’llamay, faqat «abu rayhon» deb ataydi. «abu rayhon» esa «marhamatli», «rahmatli», «rahmdil» ma’nolarini bildiradi», - degan fikrlarni aytadilar …

4 / 65

g’aznaga olib ketiladi. 1025-beruniy “geodeziya”ni yozib tugallaydi. 1029-“attafxim” kitobini yozib uni xorazm go’zali rayxonaga bag’ishladi. 1025-1030-beruniy hindistonda bo’ldi. hind xalqining hayoti va madaniyati bilan tanishadi. 1030-beruniy “hindiston” asarini yozib tugalladi. 1031-1037-beruniy o’zining shox asari “qonuni mas’udiy”ni yozib tugalladi. 1037-1048-beruniy ” mineralogiya”, “farmakognoziya” va boshqa asarlani yaratdi. 1048 -g’azna shaxrida ustoz abu rayhon muxammad ibn axmad beruniy dunyodan o’tdi beruniyning ilmiy asarlari „qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar“ – 1000-yil. “xorazmning mashhur zotlari” – 1017-yil „geodeziya“ – 1025-yil „hindiston“ – 1030-yil, “qonuni ma`sudiy” – 1037-yil mineralogiya – 1048-yil, farmakognoziya – 1048-yil “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” asari muhim tarixiy manba abu rayhon beruniyning birinchi yirik asari “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” kitobidir. asarning arabcha nomi “al-osor al-boqiya an ul-qurun al-holiya” bo’lib, evropada “xronologiya”, o’zbek sharqshunosligida “osorul al-boqiya” nomlari bilan mashhurdir. beruniy bu kitobini jurjonda muhojirlik davrida yoza boshlagan va taxminan 1000- yilda yozib tamomlagan. bu vaqtda olim endi 27 yoshga kirgan edi. “osor al-boqiya” unga …

5 / 65

haqida kitob» «asturlob yordamida azimutni aniqlash haqida» «kitob ar-ruhoma» «kitob at-ta'rix» «yahudiylarning taqvimi va bayramlarini aniqlash haqida risola» bu asarlarning to’rttasi arab tilida, bittasi farg‘oniyning asari tarkibida, ikkitasi lotincha tarjimada saqlangan va qolgan uchtasi hali topilgan emas. 22 xorazmiy «al-jabr», «al-muqobala» asari bilan matematika tarixida birinchi bo`lib algebra faniga asos soldi. «algebra» atamasining o`zi ham ushbu kitobning qisqacha «aljabr» deb ataluvchi qisqartirilgan nomining aynan ifodasi hisoblanadi. xorazmiyning bu asari butun dunyoga, shu jumladan yevropada ham keng tarqalgan. mazkur kitobni lotin tiliga tarjima qilinganda g`arbiy yevropada «aljabr» so`zi «algebra» tarzida qabul qilingan. ana shu tariqa al-xorazmiy nomidan dastlab lotincha yozuvda «algorizmi» so`zi, so`ngra «algoritm» atamasi paydo bo`lgan. 23 kitob at-tarix (xorazmiy tarixi) xorazmiyning “kitob at-tarix” (xorazmiy “tarixi”) asarida muhammad (as) hayoti bilan bogʻliq sanalar, islom tarixidagi muhorabalar, quyosh tutilishlari, 713-yil 10-martda antioxiya shahrida yuz bergan dahshatli zilzila, xalifalikdagi siyosiy hodisalar qayd etilgan. bu asar bizgacha yetib kelmagan. lekin undan olingan koʻchirmalar …

Want to read more?

Download all 65 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ix-xii asrlarda o‘rta osiyo halqlari hayotida yuq beradigan uyg‘onish davri"

ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlari hayotida yuz bergan uyg’onish davri fan va madaniyat ravnaqi mavzu: o‘rta osiyo halqlari hayotida ix-xii asrlarda yuz bergan uyg‘onish davri reja: 1). ix-xi asrlarda markaziy osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishiga ta’sir ko’rsatgan tarixiy shart-sharoitlar. 2). o’rta osiyolik allomalar va ularning jahon svilizatsiyasiga qo’shgan xissasi. 3). badiiy adabiyot rivoji 4). o’rta osiyolik buyuk islomshunos olimlar ix-xi asrlarda o’rta osiyo moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishi uyg’onish davrini ta’min etgan tarixiy shart-sharoitlar. uyg’onish davri - renessans, o’rta osiyo, eron, xitoy, (ix-xii va xv asrlar), g’arbiy yevropada yuz bergan madaniy va tafakkuriy taraqqiyot davri. “renessans” (fransuzcha-renaitre – yuzaga kelmoq...

This file contains 65 pages in PPTX format (21.2 MB). To download "ix-xii asrlarda o‘rta osiyo halqlari hayotida yuq beradigan uyg‘onish davri", click the Telegram button on the left.

Tags: ix-xii asrlarda o‘rta osiyo hal… PPTX 65 pages Free download Telegram