марказий осиё суфийларининг сиёсий карашлари

DOC 101,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1354714544_40619.doc марказий осиё суфийларининг сиёсий карашлари www.arxiv.uz режа: 1.абу хамид газзолийнинг сиёсий –социологик карашлари. 2.хожагон-накшбандия тарикатида сиёсий социологик карашлари. 3.махдуми аъзамнинг сиёсий –социологик карашлари. 4.накшбандия тарикати фаолиятини системалаштириш окибатлари. мусулмон адабиётида хукмдорларга карата яратилган насихатномалар умаядлар хукмронлиги(661-1258 йилларнинг) сунги йилларида пайдо була бошлаган. аббосийлар хукмронлиги (750-1258) даврига келиб бу жанр тула шаклланди. мусулмон муаллифлар диндор рахномалар ва хукмдорлар вазифаларини ажратиб курсатганларидан сунг хукмдорларга насихат тарзида ёзилган асарлар анча купайди. насихатномаларга хос мухим хусуият шунда эдики,унинг тизими тугрсида фикр юритилмас эди. лекин ибн халдун (в.1405), ибн жиман (в.1416)ва бошка мутафаккирларнинг асарларида ислом давлати муаммолари уз ифодасини топган эди. подшохларга багишлаб ёзилган адабиётлар орасида энг машхури имом абу газзолий (в.1111)нинг «насихат ул-мулук» асаридир. муаллиф узига кадар шу жанрди яратилган асарларидаги «оддий ва дано» бошкариш намуналарини маданий,диний,сиёсий,этник анханалар билан кайта ишлаб,оммага тушунарли тилда баён этган.уз карашларини асослаш максадида кадимги эрон,кадимги (афросиёб) шохлари, инжил ва курхондан келтирилган пайгамбарлар, мухаммад алайхиссалом ва унинг биринчи халифалари, …
2
аззолий «адолатли ва саховатли»подшо намунасига купрок эхтибор берган. «насихат-ул-мулук»асарининг иккинчи фасли уламо ва султонлар муносабатига багишланган.газзолий султонларнинг уламолардан маслахат сураб туриши шартлигини, улар билан доимий мулокатда булиб, давлат ишларини улар билан бамаслахат амалга ошириш лозимлигини айтади. у ана шундай мулокатда адолатли бошкариш кафолатини куради.газзолий султонлар остонасига бормаслиги лозим, аксинча ,султонлар уламолар олдига бориб туриши лозимлгини тахкидлайди. айни вактда газзолий иккиюзламачи, мунофик, бойликка ружу куйган дин арбобларидан куркиш лозимлигини хам тахкидлайди. газзолийнинг кайд килишича, «хукмдор нимаики узига нисбатан килишни истамаса, шуни уз раиятига ва фукароларга нисбатан хам килмаслиги керак», узига тебе булган ахоли билан дустлашиши, душманларига душманлик килиши лозим. газзолийнинг фикрича мамлакат ахолисининг ярими доимо хукмдорлардан норозиликда яшайди. шу уринда газзолий пайгамбарлар ва султонларнинг тарихий вазифалари хусусида фикр юритиб пайгамбарлар худо томонидан «тугри йулни курсатиш учун», султонлар эса халкни бошкариш ва уларнинг ишларини адолатли хал этиш учун юборилганлигини тахкидлайди. шу боис раият хукмдорга буйсуниши шарт, чунки хадиси шарифда «султон оллохнинг ердаги …
3
и. хожагон накшбандия тарикатида сиёсий карашлар. мухаммад алайхиссаломнинг «ал-факр фахрий» хадиси суфийлик тарикатидаги бош гоявий шиорлардан бири булган, суфийликда «ал-факр» (факрлик, йукчилик) кенг махно касб этган. «факр» кенг махнода суфийликни хам ифода этган. ихтиёрий таркидунёчилик, бойликдан кечиш, уз нафсини тийиш оллох олдидаги чорасизлигини англаш суфийликнинг илк боскичларида ссуфийларга хос хусусият эди. бирок авом халк орасида орасида обру эхтибори тобора ортиб борган суфий шайхларнинг сиёсатга локайд булиш, сиёсатга аралашмаслиги мукин эмас эди. тарикатнинг куп назариётчилари бахзан уз истаклари, бахзан бошкаларнинг дахвати билан хукмдорлар хузурида хизмат килганлар.(м. а. навоий). хусусан, тарихда суфий шайх абу хафс умар ас-сухравардий (1145-1234)нинг сиёсий фаолияти яхши махлумдир. у багдод халифаси томонидан ануштигинлардан булган мухаммад султон (1200-1220) хузурига халифанинг элчиси сифатида борган. бу суфий шайхларнинг сиёсатга аралашуви бир куриниши эди. бирок хожагон-накшбандия тарикатининг биринчи муршиди булган хожа абу холик гиждувоний (в.1220) сйфийнинг хукмдорлар билан буладиган хар кандай мулокатини кескин рад этган. унинг фикрича, суфийнинг сиёсатга аралашуви унда давлат …
4
т билдирган эди: «билгилким, сиёсат –тутиб туриш ва тартибга солишдир…», ёмон кишиларни куркинч ва титрогда тутмок, яхшиларни такдирламок керак. агар сиёсат булмаса давлатнинг мухим ишлари амалга ошмайди; агар тартибот, жазо конунлари булмаса, давлатнинг ишлари хам унгланмайди. чунки хукмдорнинг, жамоанинг курки, давлат ва диннинг ривожи сиёсатидир» (уша туплам, 49 -бет). бу гоя накшбандик адабиётларида биринчи булиб айтилганлиги, суфий шайхларнинг хукмдорларнинг «шариат конунлари асосида сиёсат юритишларини» назорат килишларини лозимлигини такидланганлиги билан кимматлидир. бу гоя кейинчалик накшбандия шайхлари учун асос булиб хизмат килди. хожа убадилло ахрор уз сиёсий сабаблари хакида шундай деган эди: «замон огирлашди (бунда темурийлар) уртасидаги тож-тахт урушлари окибатида сиёсий парокандаликнинг авж олганлиги, халк ахволининг огирлашганлиги назарда тутилади, шунинг учун энг кулай иш хукмдорлар саройида булиб, халкка ва жабрдийдаларга ёрдам беришдир», «пайгамбарлар динини кукларга кутариб, унинг воситасида хукмдорларга мурожат этмок керак, токи диннинг улуглиги олдида уларнинг тожу-тахти кадрсиз эканлиги намоён булсин» (уша туплам,49-бет). бундай карашлардан кузланган бош максад-давлат хукукий тартибини шариат …
5
унингдек, унинг гояси шариат асосида давлат тартиботини урнатишга асосланган эди. бу гоя хукмдор ва унга буйсунувчи авом халкнинг оллох олдидаги бурчи, барча муслмонларнинг (этник келиб чикиши, каерда яшашидаг катий назар,) хамжихат булиши лозимлиги тугрисидаги умумисломий гоялар асосида шаклланган эди. шундай килиб, xv аср бошларида хужа ахрорнинг фаолиятида суфий шайхларга хос булмаган сиёсий йулбошчилик хос хусусиятларни куриш мумкин эди. у шариат хукмларига итоат этмайдиган давлат тартиботларига карши куч сифатида майдонга чиккан эди. бу – тасаввуфнинг сиёсийлашуви жараёнининг бошланиши хам эди. хожа ахрор узининг сиёсий фаолиятини изохлаш учун шундай далилларни колдирган эди: «мазкур тарикат (накшбандия) буюк булиб, у буюк ишларга мувофикдир», уларнинг хукмдорларнинг ёрдамисиз амалга ошириб булмайди. хужа ахрор «буюк ишлар» деганда давлатни ислом коидалари асосида бошкаришга эришишни назарда тутган. унинг шогирди мухаммад козий устози изидан бориб, узини сиёсий фаолиятида четга олмади, балки адолатли бошкарувнинг карор топиши учун муносиб хисса кушишга уринди. у шунчаки огзаки курсатмалар бериш билан кифояланади: «давлатни бошкариш коидалари …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"марказий осиё суфийларининг сиёсий карашлари" haqida

1354714544_40619.doc марказий осиё суфийларининг сиёсий карашлари www.arxiv.uz режа: 1.абу хамид газзолийнинг сиёсий –социологик карашлари. 2.хожагон-накшбандия тарикатида сиёсий социологик карашлари. 3.махдуми аъзамнинг сиёсий –социологик карашлари. 4.накшбандия тарикати фаолиятини системалаштириш окибатлари. мусулмон адабиётида хукмдорларга карата яратилган насихатномалар умаядлар хукмронлиги(661-1258 йилларнинг) сунги йилларида пайдо була бошлаган. аббосийлар хукмронлиги (750-1258) даврига келиб бу жанр тула шаклланди. мусулмон муаллифлар диндор рахномалар ва хукмдорлар вазифаларини ажратиб курсатганларидан сунг хукмдорларга насихат тарзида ёзилган асарлар анча купайди. насихатномаларга хос мухим хусуият шунда эдики,унинг тизими тугрсида фикр юритилмас эди. лекин ибн халдун (в.1405), иб...

DOC format, 101,5 KB. "марказий осиё суфийларининг сиёсий карашлари"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.