болалар уйин фольклори

DOC 64.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1404548048_54101.doc халк огзаки поэтик ижоди ва унинг узига хос хусусиятлари болалар уйин фольклори режа: 1. топишмоклар 2. огзаки драма 3. қизиқчи ва масхарабозлар театри 4. оғзаки драматургия 5. қўғирчоқ театри халк ижоди намунаси хисобланган болалар уйинлари уз таркибида муайян ритмик изчилликка асосланган хатти-харакат, рамзий маъно касб этувчи этнографик деталлар, поэтик фольклор намуналари, оханг ва томошавийлик элементларини яхлит холда мужассамлаштирган синкретик ходисадир. болалар уйинлари аждодларимиз тафаккурининг энг кадимги элементларидан бири булган ибтидоий ритуаллар ва маросимларнинг таркибий кисми сифатида жуда кадим замонларда юзага келган. даврлар утиши билан бундай маросимлар таркибидаги уйинлар узининг ритуаллик хусусиятини йукотиб, оддий томоша унсури ёки кунгил очар воситасига айланган. болалар уйинларининг муайян бир кисми бевосита кадимги одамнинг уз турмуш тарзини бадиий талкин этиш эхтиёжи туфайли бевосита мехнат килиш жараёнида шаклланган. овчилик, чорвачилик, дехкончилик, шунингдек, кадимги хунармандчилик, аждодоларимизнинг кундалик турмуш тарзи болалар уйинларининг келиб чикишига асос булган дастлабки ва асосий ижтимоий банбалар сирасига киради. аждодларимиз - кадимги туркий кавмларининг …
2
ит турк асарида кайд этилган. туркий кавмлар орасида туп билан уйналадиган кадимий уйинлардан бири чавгон кенг расм булган. болаларнинг уйин танлашдаги диди ва уйин турлари йиллар утиб узгариб бормокда. бугунги кундаги уйинларда ватанпарварлик рухи яккол курина бошлади. бу уйинлар халк билим ва тажрибасини йиллар давомида мукаммаллашган куринишидир. уйинга чакириш. шахар ва кишлок болалари одатда кечкурунлари тупланиб, гаплашиб утирадилар. эртаклар айтадилар. турли хил уйинлар уйнайдилар. шундай пайтларда болаларни туплаш, уйинларни уюштириш, айрим болалар томонидан ташаббускорлик курсатиш талаб килинади. шахар жойларига уйинга куйидагича чакирилади. токчага бугдой сепувдим, ундимикин-о, ундимикин? машраббой уйдан чикмайди, ётдимикин-о, ётдимикин? кишлок жойларда эса кескинрок, муросасизрок равишда чакирилади: томда товук котарми, айронингдан тортарми? уйин ёкмас болалар, номозшомдан котарми, кел-хо! агар чакирилувчи киз бола булса, уни бир мунча мулойим чакирилади. ойлар ойдин булибди, дугона, уйнагингиз келибди, дугона, ёки онанг куймайдими, дугона, муштдек корнинг туймайдими, дугона. болалар фольклори навкирон авлоднинг психологияси хусусиятларини, бадиий ижодкорлиги салохияти ва имкониятларини ифодалаган, унда болаларнинг вокеликка …
3
атта ва кичикка хаёт, табиат сирлари хакида уйлашни, билишни ургатиб келганлигибилан гоят ахамиятлидир. «топишмок» сузи «топ» буйрук феълига «иш-мок» ясовчилари кушилиши билан чигал, мураккаб, белги хусусиятти яширин берилган бирор номаълум нарсани топиш мазмунини ифодалайдиган ясама отга айланган. табиат ва жамият ходисалари кишилар олдига куп мураккаб жумбоклар, муаммолар куйган. инсоннинг уша масалаларни топиши, сирли булиб куринган нарсаларнинг туб, хакикий мохиятини очиши учун акл идрок ва уткир дид талаб килинган. табиатнинг сирли ходисалари инсон такдирини асоссиз, тахминий фарзлар, турли эътикод воситасида пассив англаш, фолбинлик, астрология каби огзаки ижоднинг гайри илмий шаклларини хам майдонга келтирган. топишмоклар булса, халк огзаки ижодида эшитувчилардан онгли равишда яширилган, беркитилган нарса, ходисаларнинг асосий мазмунини топиш, ечишнинг узига хос поэтик формасидир. шунинг учун топишмокни эшитувчилар уни табиат ёки турмаш сири деб эмас, яширилган муайян, аник бир нарса деб биладилар, шендай тушунадилар. топишмоклар огзаки ижоднинг оммавий оммавий ва махсус жанрларидан бири. уларнинг услуби метафора (истиора), кучим, киноя, кочирик йули билан …
4
кайси бир халкда булмасин, у акл-зийраклик мусобакаси, кунгил очиш, уйин-кулгу воситаси. топишмок айтиш, асосан, ёшларнинг суз бойлигини ошириш, хаёт ва унинг ходисалари хакидаги билим тушунчаси, идрок ва мулохазаларини кенгайтириш учун зарур тарбия воситаларидан бири булгани туфайли улар соддадан, мураккабга, осондан кийинга бориш усулида яратилган. топишмоклар орасида мактаб ёшгача булган болалар осонлик билан топа оладиганлари булгани каби катта ёшдаги болалар, хатто турмуш тажрибаси куп кишиларнинг хам бошини котириб, уйлашга мажбур киладиганлари хам бор. масалан, «отдан баланд, итдан паст», «козик устида кор турмас» каби эгар, тухум хакидаги топишмоклар халк орасида кенг таркалганлигидан топишмок айтилиб булинмай, эшитувачилар унинг жавобини топа оладилар. аммо «узундан узок, хавога тузок» (тутун) каби топишмоклар анча уйлантириб куяди. топишмокни хамма - каттадан кичик айтади, уни топишга хам купчилик иштирок этади. халк орасида нисбатан куп топишмок биладиган кишилар топишмокчи, жумбокчи хам деб юритилади. топишмок айтишнинг муайян тартиб коидалари мавжуд. топишмокнинг жавоби топилиши билан кетма-кет айтила берилади. агар топишмокнинг жавобини топа …
5
пишмок айтиш кечалари жуда марокли утган, айникса ёшларга тарбиявий-таълимий жихатдан катта фойда етказган. топишмоклар тузилиши жихатдан баъзан насрий, купчилик холларда шаърий шаклда булиб, уларда номаълум бир мусикийлик, зарб, тупрок, вазн, кофия каби шеъриятнинг шакл талабларига амал килинган. кофия, вазн топишмокнинг силлик, ихчам, охангдор, эсда коладиган булиб тузилишини таъминлашга хизмат этади. масалан; турт оёкли, темир туёкли. (от) топишмокларнинг бир нечаси назм ипига тизилгандек булади ва уларнинг жавоблари хам шу тарзда булиши талаб этилади: камиш учи калтирок, уни топинг, дилбарим, игна учи йилтирок, уни топинг, дилбарим. сассик кулда ит хурар, уни топинг, дилбарим, такир-тукур такравон, унинг топинг, дилбарим, ичидаги мехрибон, унинг топинг дилбарим. бу топишмокнинг жавоби, шеърий шаклда куйидагича булиши керак: камиш учи калтирок - шамол деган эмасми, игна учи ялтирок - ут дегани эмасми, сассик кулда ит хурар - сув бакаси эмасми, такир-тукур такравон - бешик деган эмасми, ичидаги мехрибон - бола деган эмасми... турти - лоп-лоп, эгри соп-соп, икки - …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "болалар уйин фольклори"

1404548048_54101.doc халк огзаки поэтик ижоди ва унинг узига хос хусусиятлари болалар уйин фольклори режа: 1. топишмоклар 2. огзаки драма 3. қизиқчи ва масхарабозлар театри 4. оғзаки драматургия 5. қўғирчоқ театри халк ижоди намунаси хисобланган болалар уйинлари уз таркибида муайян ритмик изчилликка асосланган хатти-харакат, рамзий маъно касб этувчи этнографик деталлар, поэтик фольклор намуналари, оханг ва томошавийлик элементларини яхлит холда мужассамлаштирган синкретик ходисадир. болалар уйинлари аждодларимиз тафаккурининг энг кадимги элементларидан бири булган ибтидоий ритуаллар ва маросимларнинг таркибий кисми сифатида жуда кадим замонларда юзага келган. даврлар утиши билан бундай маросимлар таркибидаги уйинлар узининг ритуаллик хусусиятини йукотиб, оддий томоша унсури ёки кунгил очар...

DOC format, 64.5 KB. To download "болалар уйин фольклори", click the Telegram button on the left.

Tags: болалар уйин фольклори DOC Free download Telegram