хоразм макомларининг шаклланиши

DOC 62.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1405324360_55669.doc хоразм макомларининг шаклланиши. режа. 1. хоразм макомларининг куп асрлик мусикий бойлиги ва мероси. 2. хiх асрнинг иккинчи ярми хх аср бошларида ижод этган макомчилар. 3. хоразм макомларининг бизгача сакланиб келинганлиги. 4. хоразмда асосий музика асбоблари билан ижро этилиши. 1.хоразм макомлари узбек музика маданиятининг машхур ёдгорликлари ва халкининг куп асрлик мусикий бойлиги ва мероси сингар куп оарлар олдин вужудга келан ва огиздан-огизга утиб, мукаммаллаштирилган ва тулдирилган холда бизгача етиб келган. хурматли устоз, хоразм макомларининг асосий кисмларини бизгача саклаб келган машхур санъаткор ашулача, танбурчи, шоир матпано ота худойберганов хоразмда музика санъати ижро топган, огзаки равишда устозлардан шогирдларга утиб келаётганини гапириб, у хix асрнинг иккинчи яримида хоразмда музика назариясини, хоразм танбур нота чизигининг ихтирочиси, мухаммадниёз комил полвон мирзабошининг бу сохада килган катта хизматлари алохида тилга олган эди. хоразмнинг машхур сохандалари, гуяндалар асрлар давомида макомларга ижобий ёндашиб, янги-янги кисмлар боглаб. уни бойитганлар. масалан, мухаммадрахимхон (1864-1910) уз саройига адабиёт ва санъат арбобларини туплайдилар. узи …
2
оразмий танбурнинг ун саккиз пардасига караб ун саккизта ёндош чизиклар чизади, куй нечанчи пардада уйналса, нохуннинг урилишига караб чизикларнинг устига ёки остига нукталар куяди. чизик устидаги нукталар нохунни юкоридан пасттга караб урилишини билдирган. агар нукта чизик остида булса, нохун пастдан юкорига караб урилган. комилнинг топшириги билан бу ишни угли ва шогирди, макомлар билимдони шоир мухаммадрасул мирзабоши ва бошка шогирдлари давом эттириб, комил вафотидан сунг уни охирига етказадилар: макомларни тула-тукис хоразм танбур чизиги усулида когозга тушуриб, китоб килиб колдирадилар. бу китоб котиблар томонидан куп нусхада кучирилади. хоразм макомларининг тексти, лирик шеърлардан иборат. баъзи ижрочиларга бир куй учун икки, уч шеърдан фойдаланиш хам одат булган. макомлар асосан навоий. фузулий. машраб, мунис. огохий, комил хоразмий, феруз. табибий, баёний, аваз утар угли, ниёзий, надимий, окил ва бошка шоирларнинг шеърлари билан ижро этилган. баъзи маком ижрочиларининг репертуарларидан форс-тожик шоирларининг шеърлари хам урин олган. бу холни эшитувчилар даврасида такоза килган. макомларнинг хiх асрда ижро этилган шеърларини …
3
ар. кочиримлар киритиб, янги-янги авжлар билан айта олган. бундай ижрочиларнинг усулларини узгартириб укиши, янги шеърлар билан алмаштириши натижасида янги куйлар пайдо булиши табиий хол. албатта. улар халк куйларини бойитиб келганлар. макомларнинг купрок якка ижрочиларига эмас, хотин-киз овозларидан иборат булган ансамбль булиб ижрочиларга мослаб ёзилган. чунки, бундай маком ансамбиллари республикамиз вилоятлари, туманларида куплаб ташкил этилмокда. макомларнинг тулик айтиш учун мулжалланган ансамбилларга унгай булсин учун маком булакларини узининг хакикий ижро этиш пардаларида берилди. гарчи булар нота ёзувида баландрок булса хам эркак ва хотин-киз ашулачиларидан тузилган ансамбиллар учун унгайлик тугдиради. хоразмда ашулачилар бирон музика асбобини: танбур, дутор, соз. тор, чалишни одат тусига кирган. шулардан бирини чалиб ашула айтувчининг ёнида доирада жур булиб кушилиб айтишувчи шериги булган. бундан ташкари сурнайчи, буламончи ва уйинчиси билан турт кишилик ансамль булиб юришган. ансамбль аъзоларидан сурнайчи ашула пайтида буламон чалиб ашулачига жур булса, сурнай билан эса ашула бошланишидан олдин халкни йиккан ёки уйинчи уйнаганда ракс куйларига жур булган. …
4
ри ушшок» куп йиллардан буён халк созандалари, хонандалари орасида гохо «шитоб айлаб», гохида «тун окшом» номи билан машхур булиб. бошланиш кисмдан икки хона ва тамомланиш кисмидан кискартириб ижро этиб юритилган. биз бундай куйларни асли номлари билан макомни уз урнига куйиб. юкоридаги номлари келтирилган макомчи созанда. хонанда, гуянда устозлар оркали кам жойларни тулдириб, тикладик. 3.хоразм макомларининг энг куп кисмини бизгача саклаб келган бирдан-бир киши матпано ота худойбергановдир. хоразмнинг бу кекса санъаткори, устоз макомчи матпано ота худойберганов атрофига хоразм классик макомларининг куплаб кизикувчилари тупланиб, ундан макомларнинг чертим ва айтим кисмларини, усулларини ургана бошлайдилар. булар орасида хожихон болтаев, матниёз юсупов, назира юсупова, нурмат болтаев, комилжон отаниёзовлар булган. устоз матпан ота хоразмда мусика жуда бой ва ранг-баранглигини, макомлар, суворолар, ферузлар, талкинлар, уфарилар, достонлар, йирик халк куйлари. макомларни сурнайда чалинадиган хиллари, халфа куйлари (хотин-киз созандалар. узига-узи гармонда жур булиб ашула айтадиганлар). масхарабоз йуллари. уйин куйлари, лапарлар борлигини айтиб. бирини, бирига аралаштириб юбормаслик кераклигини, хар кайсисини …
5
кушилган булиб, тана макомларининг иккинчи йтув кисмларини ижро этганда етакчи роль уйнаган. машхур гамончилардан сафо муганний (сафо созчи), мадрахим шерозий (мадрахим созчи), хужа отажонов (хужа созчи). жуманиёз хайитбоев,(жуманиёз созчи), сорахон оллаберганова, пошшахон матчонова, анаш опа (анаш чулок), онабиби корилар халк орасида жуда машхур булганлар. кайрок купинча макомнинг уфари кисмларида кулланилган. чунки, одатда бу кисм ракслар билан ижро этилган. кайрок чалгучилар хар хил хажвий уйинларга уста кизикчи, масхарабоз хам булганлар. ногора хам макомларда керак пайтида? катта сайилларда, байрамларда (навруз, гули сурх ва б.) ишлатилган. бундай байрамларда маком чолгу булакларидан айникса сакиллар купрок сурнайда, доирада, ногора ва карнайлар журлигида ижро этилган. сурнайчиларнинг асосий репертуари хам маком йулларидан ижро этганлар. ушбу нота ёзувларимиздаги макомларни урганилгандан сунг уни яна хам бойитиб, майда кочиримларини топиб ижро этилишини маслахат берамиз. макомларнинг баъзи булакларини ижрочи газал боглаб ижро этса, яна бир ижрочи мухаммас билан хам укиган. ёки бир ижрочининг узи бир даврада шу газал билан укиса, иккинчи …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "хоразм макомларининг шаклланиши"

1405324360_55669.doc хоразм макомларининг шаклланиши. режа. 1. хоразм макомларининг куп асрлик мусикий бойлиги ва мероси. 2. хiх асрнинг иккинчи ярми хх аср бошларида ижод этган макомчилар. 3. хоразм макомларининг бизгача сакланиб келинганлиги. 4. хоразмда асосий музика асбоблари билан ижро этилиши. 1.хоразм макомлари узбек музика маданиятининг машхур ёдгорликлари ва халкининг куп асрлик мусикий бойлиги ва мероси сингар куп оарлар олдин вужудга келан ва огиздан-огизга утиб, мукаммаллаштирилган ва тулдирилган холда бизгача етиб келган. хурматли устоз, хоразм макомларининг асосий кисмларини бизгача саклаб келган машхур санъаткор ашулача, танбурчи, шоир матпано ота худойберганов хоразмда музика санъати ижро топган, огзаки равишда устозлардан шогирдларга утиб келаётганини гапириб, у хix асрнин...

DOC format, 62.5 KB. To download "хоразм макомларининг шаклланиши", click the Telegram button on the left.