тупроқ шўрланишидаги асосий омиллар

DOC 94,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1404389463_53066.doc тупроқ шўрланишидаги асосий омиллар режа: 1. тупроқ қатламларининг асосий шўрланиш факторлари. 2. тузларни тўпланишида дарё сувларининг роли. тупроқ ва унинг қатламларида тузларнинг тўпланишига асосий сабаб биринчидан, атмосфера ёғин-сочини, иккинчидан сизот сувлари, учинчидан тупроқ ҳосил қилувчи она жинслар ва ниҳоят оқар сувлар ҳаракатининг сустлигидир. бу ҳодиса кўпинча иссиқ ва қуруқ иқлимли ҳудудларга хос бўлиб, марказий осиёда, жумладан ўзбекистонда кенг тарқалгандир. шўрланган тупроқлар деб,таркибида сувда осон эрийдиган тузларни умумий миқдори 0,3%дан катта ва маданий ўсимликларни халақит берадиган ёки ўстирмайдиган тупроқларга айтилади. захарли тузлар таркибига хлордлардан naci, mgci2, сульфатлардан na2so4, mgso4, карбонатлардан na2co3, mgco3 бикарбонатлардан nahco3 ca(hco3)2, mg(hco3)2 лар киради. бундан ташқари шўрланган тупроқлар , шўрхоклар, шўртоблар ва солодлашган типларга бўлинади. тажриба нуқтаи назаридан олиб қарганда оқар сувлар ёки сизот сувлар билан биргаликда тупроққа келиб тўпланадиган тузлар алоҳида аҳамиятга моликдир. тузларнинг сув билан келиб, тупроққа тарқалиши кўпроқ қуйидаги маҳаллий табиий шароитларга: жойнинг рельефи ва геологик тузилишига, тупроқ грунтининг сув ўтказадиган (фильтрлаш) хоссаларига …

идан парланиш, иккинчидан тупроқ юзасидан парланиш. келтирилган жадвалдан кўриниб турибдики,шимолдан жанубга қараб юрган саримиз буғланиш ортиб боришини кўрамиз, шунга мос равишда парланиш ҳам бир меъёрда ошиб боради. хар -хил зоналарда намликни буғланиши ва парланиши(мм). жадвал зоналар буғланиш парланиш тундра 200-300 70-120 тайга 300-600 200-300 аралаш ўрмон 400-850 250-430 дашт 600-1100 240-550 чала чўллар 900-1000 180-200 чўллар 1500-2000 50-100 субтропик 800-1300 300-750 в.а.ковданинг таърифлашича атмосферадан тушадиган ёғин-сочин ўсимликлар қоплами ва сизот сувларнинг ер юзасига узоқ-яқин жойлашганлигига қараб парланиш шимолдан жанубга томон иқлимни қуруқлаша бориши билан орта боради.(жадвал8) шўрланган тупроқларда иқлимий шароитга кўра буғланишни ўзгариши.(в.а.ковда маълумоти). жадвал иқлим. тем пера тура совук хавони атмос йиллик. зоналар уртача июл январ сиз да врлар куни нис.нам икки қу-руқ ой-ларда % фера ёғингарчилиги мм буғланиш мм чўлларда 15-18 20-30 5-102 200-240 20 80-200 2000-2500 чала чўллар 10-12 24-26 -5-10 180-200 20-30 200-300 1000-1500 даштлар 5-10 20-25 -5-15 150-180 35-45 300-450 800-1000 ўрмон-дашт 3-5 20-22 -5-16 …

бу тупроқни чуқур қатламларини намлата олмаслиги ,буғланишни ниҳоятда кўплиги оқибатида бу зоналар тузлари тўпланиш тез ва кўп миқдорда бўлади . бундан ташқари сизот сувлар ер юзасидан чуқур жойлашмаган бўлса у тупроқ капиллярлари орқали ҳам кўтарилиб тупроқни шўрланишига катта таъсир кўрсатади . чўл зоналарида тупроқларни шўрланишига кучли таъсир кўрсатувчи омиллардан бири шамолдир . бу зоналар ёз ойлари шамол режими билан боғлиқ бўлиб ,ернинг устки қисмини қуриши ва чанг ҳамда тузларни учириб олиб кетиши билан характерланди ва тупроқни шамол эрозиясига учратади. мисол учун,орол денгизини кўриш мумкин. аму ҳамда сирдарёнинг сувлари орол денгизига етиб бормаслиги оқибатида сувдан бўшаб қолган қумли ва тузли майдонлар денгиз акваториясида 2,5-3млн.га ташкил қилади.мана шу ерларда ҳар йили 125-175млн.тонна қумчанглари ва 10-40 тонна тузлар шамол орқали дехқончилик қилинадиган ерларга олиниб келинмоқда. бу эса ўз ўрнида ерларни шўрлатиб оқар сувларнизахарланишига олиб келмоқда.хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки, тупроқ қатламларида тузларни тўпланиши ва аралашишида жойнинг иқлимий шароити катта роль ўйнар экан. шунинг …

арини кўрсак, бу ерларни бир неча маротаба денгиз суви босганлиги маълум.кейинчалик эса бу ерлар сувдан бўшаб, денгиз ётқизиқлари билан қопланиши натижасида тузлар тўпланган. ернинг геологик структураси унинг қатламлари морфогенезисини ва литогенезисини келиб чиқишини ҳамда гидрогеологик жараёнларининг ривожланиши тупроқ қатламларида ва сизот сувларида тузларни тўпланишида катта роль ўйнайди. шўрланган тупроқлар асосан ернинг текислик қисмида кенг тарқалади, фақат озроқ қисмигина тоғликларнинг ён бағрларида шўрланган делювиал пролювиал жинсларни ювилишидан ҳосил бўлади. ернинг текислик қисмида шўрланган ётқизиқларнинг 3 хил тип тарқалиш қонуниятлари мавжуд бўлиб,улар бирламчи, аккумулятив ва денудацион ётқизиқларга бўлинади. бирламчи текислик ётқзиқлари денгиз ости қуруқликларини хар-хил эпейроген кўринишлари натижасида ҳосил бўлган шўрли жинслардир . бундай ётқизиқларга турғай, бетпак дала, устюрт, марказий қизилқум,заунгуз ва қорақумлар киради. шўрланган денгиз ости ёткизиклари хар - хил ёшда бирламчи текисик бўлиб, асосан унчалик қалин бўлмаган элювий қаламий копланади. иклимнинг қуруқ ва иссиклигидан тузлар фақатгина денгиз ости жинслари ичида хам учраб сахро тупроқлани пайдо булиши жараёнида иштирок этгандирлар. аккумулятив …

и аниқлади. шу сабабли бу ерларда содали шўрланиш, кейинчалик солодлашган ва солодли тупроқларни ҳосил бўлиши билан тупроқлар таркибида тузлар тўплангандир. каспий олди паст текислигининг кўпчилик майдонларида сиваш олди, кура-аракс пастлигини аллювиал текислигини унчали чуқур бўлмаган тузли жинсларида ҳар - хил ўзгаришлар натижасида тузларни интенсив тўпланиши аниқланган. шунга ўлароқ бу майдонларнинг кўпчилик қисми тупроқлардан иборат. марказий осиёнинг аллювиал текислик қисмида дарё дельталари жуда катта майдони эгаллаб, сирдарё, амударё, артек ва бошқа ерларни ўз ичига олади. бу текисликларда геологик ва геоморфлогик нуқтаи назаридан тарқалишига сабаб, дарёларнинг ҳосил бўлиш манбаи ер устки ва остки сувларининг харакати натижасидир. марказий осиё дарёлари ўзларининг оқиш тезлигига қараб ўзлари билан жуда кўп миқдорда сувда эриган тузларни олиб келадилар, дарё-оқимининг сустлашиши билан бу тузлар тупроқ таркибидаги бошқа модда билан бирикиб, унинг қатламларида тўплана боради. марказий осиёнинг тоғ олди худудларида шўрланган тупроқлар эпейрогенетик харакатлар ва бошқа вертикал биоиклима поясларга боғлиқ равишда ўзгариб боради. масалан:гидроморф шўрланган тупроқлар, ўтлоқ-бўз шўрсизланаётган тупроқлар …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тупроқ шўрланишидаги асосий омиллар"

1404389463_53066.doc тупроқ шўрланишидаги асосий омиллар режа: 1. тупроқ қатламларининг асосий шўрланиш факторлари. 2. тузларни тўпланишида дарё сувларининг роли. тупроқ ва унинг қатламларида тузларнинг тўпланишига асосий сабаб биринчидан, атмосфера ёғин-сочини, иккинчидан сизот сувлари, учинчидан тупроқ ҳосил қилувчи она жинслар ва ниҳоят оқар сувлар ҳаракатининг сустлигидир. бу ҳодиса кўпинча иссиқ ва қуруқ иқлимли ҳудудларга хос бўлиб, марказий осиёда, жумладан ўзбекистонда кенг тарқалгандир. шўрланган тупроқлар деб,таркибида сувда осон эрийдиган тузларни умумий миқдори 0,3%дан катта ва маданий ўсимликларни халақит берадиган ёки ўстирмайдиган тупроқларга айтилади. захарли тузлар таркибига хлордлардан naci, mgci2, сульфатлардан na2so4, mgso4, карбонатлардан na2co3, mgco3 бикарбонатлардан...

Формат DOC, 94,0 КБ. Чтобы скачать "тупроқ шўрланишидаги асосий омиллар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тупроқ шўрланишидаги асосий оми… DOC Бесплатная загрузка Telegram