алишер навоий педагогик ва таълим тарбиявий карашлари

DOC 194,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403348749_45040.doc алишер навоий педагогик ва таълим тарбиявий карашлари /1441-1501/ буюк ўзбек шоири ва мутафаккири алишер навоий 1441 йил 9 февралда хирот шаҳрида туғилган. адабиёт ва бадиий ижодга муҳаббат унда болалагида уйғонган. алишер шеър тинглашни ва айтишни жуда севган. алишер хиротда ва машҳадда ўқиган, мантиқ, фалсафа, мусиқа, ҳуснихат ва бошқа фанларни, араб ва форс тилларини ўрганган. алишер ўн беш ёшидаёқ истеъдодли шоир сифатида халқ оммасига танилган. ўзбек туркий тилидаги шеърларига “навоий”, форс-тожик тилидаги шеърларига “фоний” тахаллусларини қўйган. унинг ўзбек тилидаги ҳамма шеърлари “болалик ажойиботлари”, “¡шлик нодирликлари”, “ўрта ёш гўзалликлари”, “қариликнинг фойдалари” тўрт қисмдан иборат “хазойинул маоний” тўпламига, форс тилидаги шеърлари эса “девони фоний” тўпламига жамланган. навоий ўзбек адабиёти ва адабий тилига асос солган. бадиий асар яратиш учун ўзбек тили ҳам форс ва араб тиллари каби имкониятга эгалигини, айрим ўринларда эса улардан ҳам устунли-гини исботлаган. навоий лирикаси фалсафий мушоҳадаларга бой, чуқур ҳис-туйғу, табиатнинг гўзал манзараси, ёрқин бадиий тимсоллар билан тўла. навоийнинг бадиий …

рбоқий қилди. навоий ўлмас асарларида табиат ва жамият қонунларига ўзи-нинг муносабатини билдирган. унинг дунёқараши шаклланишида файласуфларнинг ижтимоий фалсафий қарашлари алоҳида таъсир кўрсатган. навоий фалсафасидаги инсонпарварлик ғоялари шеърий шаклда берилган. бинобарин, бундай усул кўп мутафаккирлар ижодида ғоят таъсирчан ва анъанавий тус олган. навоий ўз замона-сидаги ижтимоий-иқтисодий ва фалсафий руҳни гавдалантирган. навоий яратувчи аллоҳга тасаннолар айтиб, ўзининг “муножот” асарини ёзган. муножот аллоҳдан нажот тилаш, унга илтижо қилишдир. унда жумладан: “илоҳи, дунё майли риштасини кўнглимдан уз ва нафсоният тийралиғида ҳидояи шаъми била ўзунг сари йўл кўргуз”, - деб ёзади. навоий амалий фаолиятида ҳам, барча асарларида ҳам қуръондаги ахлоқ қоидаларига риоя қилган. пайғамбаримизнинг энг муҳим 41 та ҳадисларини назм риштасига осиб, “арбаин” асарини яратган. унда инсоннинг баркамоллиги масалалари алоҳида ўрин олган. ким мусулмонлиғ айласа даъво чин эрмас гар фидо қилур жонлар, ул мусулмон дурурки, солимдур тилию илгидин мусулмонлар. яъни қўлидан ва тилидан мусулмонларга озор етмайдиган кишигина ҳақиқий ва мусулмондир. фарқ мутафаккирлари томонидан инсон камолотига …

ҳам, гадога ам тушунарли бўлсин”, дея маслаҳат берган. навоий “маҳбубул-қулуб” асарида инсонга хос бўлган юксак фазилатларнинг мақсад ва моҳиятини асослаб берди. китобнинг ii қисми, яъни “хамида афъол ва замима ҳисол хосияти”да қаноат, сабр, одоб ишқ каби инсонни руҳий ҳолатига боғлиқ бўлган иродавий сифатларнинг моҳиятини очган. - қаноат чашмадурким, суви олмоқ била қурумас. қаноат қилган одамни кўнгли очиқ, кқзи равшан бўлиб, обрў-эътиборга сазовордир: хар кимки қаноат тарафи нисбати бор, барча эл аро тавозуу иззати бор, улким тамау ҳирс бирла улфати бор, яхши-ёмон ичра заллату нақбати бор. қаноатга куч бағишловчи юксак инсоний фазилат сабрдир. сабр қилиш инсонни муродга етаклайди. кимки бир жиддат аро сабру таҳаммул айлади, бахт анинг нишини нўшу хорини гул айлади. китобнинг iii қисми “мутафаррика фавойид ва амсол сура-ти” бир неча танбеҳлар баёнида ахлоқий сифатлар саодатмандлик, худписандлик, такаббур, эҳсон, мурувват, вафо, чин сўз, нодонлик ва бошқа инсонлар табиатида учрайдиган сифатлар моҳияти асос-лаб берилади. вафо зайлида ва ҳаё зикридаги 17 танбёҳда …

чинакам дунёқараши инсонпарварлик ғоялари асосий ўрин олган. навоий мактабдорлик ёки мударрислик қилмаган бўлса ҳам таълим ва тарбия борасида жуда катта ишларни амалга оширган. у жуда кўп фозил кишиларни тарбиялаб етиштирган. машҳур тарихчи хондамир навоийнинг ёшларга билим ва тарбия бериш учун имкониятлар яратгани ҳақида жумладан шундай ёзган: “атоқли олимлар ва ҳурматга лойиқ санъат аҳлининг даражаларини кўтаришда ва мартабаларини оширишда қўлидан келган қадар ҳаракат қилиб, бундай ишларга катта аҳамият берди. ўқувчилар фақат ўқиш билан машғул бўлишлари учун уларга нафақалар тайин этиб, мадрасалар бино қилди”2. навоий фаннинг турли тармоқларини – адабиёт, тарих, тил билимларини; санъатнинг ҳар хил соҳаларини мусиқа, расм, хаттотлик, меъморлик ва ҳоказоларнинг ривожлантиришга ҳаракат қилиш билан бирга, ана шу соҳаларнинг ижодкорларига ёрдамлашган, қимматли маслаҳатлар берган, уларни рағбатлантирган. навоий илмий ва адабий асарларни яратишди ўз давридаги олимлар, адиблар ва шогирдларига намуна бўлган. унинг деярли барча асарлари тарбиявий-маърифий аҳамиятга эга. фоирнинг беш достондан иборат шоҳ асари “хамса”да инсон камолатининг барча масалалари қамраб олинган. …

учини кўрсатади. тўрт ёшидан кўп илм ва ҳунарларни, бир неча тилни ўрганган фарҳод ўзининг билими, ҳунарини юрт нафи, халқ фойдаси учун ишлатишга интилади, қуёш тафти остида ариқ очаётган жафокаш халққа ёрдам қўлини чўзади. меҳинбону ва фирин юксак маданиятли, ахлоқли, пок қалбли, иффатли, ўз ватанини севадиган ва заковатли аёллар тимсолидир. умуман, достондаги барча ижобий тимсоллар номусли, соф виждонли, ҳақиқий инсонлардир. достонда навоий ёвуз кишиларнинг ахлоқий чиркинлигини, адолатсизлиги ва қабиҳлигини ҳам тасвирлайди, зулма ва ноҳақликка, алдамчилик ва фирибгарликка ғазаб-нафрат билан қарайди. “лайли ва мажнун”да ҳам самимий севги, ақл-заковат, садоқат ва матонат мадҳ этилган. қайс-мажнун – шоир, файласуф, ўзида ижобий фазилатларни мужассамлаштирган инсон. лайли эса вафодор, заковатли, пок қалбли қиз. достонда бир-бирини самимий севган икки ёшнинг саргузаштлари, ғам-ғуссалари тасвирланган, ўша даврдаги ҳақсизликлар акс эттирилган. “хамса”га киритилган тўртинчи достон “сабъай сайёр” фарқ халқлари орасида машҳур бўлган баҳром гўр афсонаси асосида яратилган. унда инсоннинг фаолияти ва кураши, ақл ва идрок кучи, кишиларинг бир-бирига садоқати, вафодорлиги, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "алишер навоий педагогик ва таълим тарбиявий карашлари"

1403348749_45040.doc алишер навоий педагогик ва таълим тарбиявий карашлари /1441-1501/ буюк ўзбек шоири ва мутафаккири алишер навоий 1441 йил 9 февралда хирот шаҳрида туғилган. адабиёт ва бадиий ижодга муҳаббат унда болалагида уйғонган. алишер шеър тинглашни ва айтишни жуда севган. алишер хиротда ва машҳадда ўқиган, мантиқ, фалсафа, мусиқа, ҳуснихат ва бошқа фанларни, араб ва форс тилларини ўрганган. алишер ўн беш ёшидаёқ истеъдодли шоир сифатида халқ оммасига танилган. ўзбек туркий тилидаги шеърларига “навоий”, форс-тожик тилидаги шеърларига “фоний” тахаллусларини қўйган. унинг ўзбек тилидаги ҳамма шеърлари “болалик ажойиботлари”, “¡шлик нодирликлари”, “ўрта ёш гўзалликлари”, “қариликнинг фойдалари” тўрт қисмдан иборат “хазойинул маоний” тўпламига, форс тилидаги шеърлари эса “девони фоний...

Формат DOC, 194,0 КБ. Чтобы скачать "алишер навоий педагогик ва таълим тарбиявий карашлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: алишер навоий педагогик ва таъл… DOC Бесплатная загрузка Telegram