ўқитувчи нутқи маданияти, нутқ маданияти ва услубияти

DOC 75,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663868491.doc ўқитувчи нутқи маданияти, нутқ маданияти ва услубияти режа: 1. ўқитувчи нутқида атамашунослик, сўз қўллаш ва нутқ маданияти масалалари. 2. нутқ маданияти ва услубияти. нутқнинг услубий турлари. 3. ўзбек тилининг вазифавий услублари ва нутқ маданияти. 4. тасвирий воситалар нима? 5. троплар ва уларнинг турлари (метафора, ўхшатиш, синекдоха, муболаға ва кичрайтириш, аллигария, символ, ирония, антифризм, сарказм, перифран, жонлантириш), эпитетнинг сифатлаш метонимия. 6. хулоса. 1. сўзловчи нутқида атамашунослик, сўз қўллаш ва ўрнида ишлатиш нутқ маданияти масалалари бугунги кунда энг аҳамиятли масалалар сафидан жой олган. чунки ўзбек тилига давлат тили мақоми берилиши унга бўлган муносабатни тубдан ўзгартирди. ҳозирги кунда ҳамма-ҳаммани эътиборида тилимиз тақдири бор: ёшлар, кексалар, талабалар; касбидан, соҳасидан қатъий назар ҳар бир зиёли тилимизни равнақи, келажаги ҳақида қайғурмоқда, ўз фикр-мулоҳазаларини баён қилмоқда. кейинги даврда фан-техниканинг барча соҳалари ривожланди, шаклланди. натижада ўзбек тилида ҳам барча соҳаларда атамалар вужудга келди, ўзлаштирилди, янги атамалар ясалди. мавжуд атамаларнинг кўпчилиги ўзгарди, янгиланди. бу атамаларнинг аксарияти умумадабий тилга …

ёки бу байтни асл моҳиятини, шоир ёки адиб кўзда тутган асосий мақсадни тўла англаб етмасликка сабаб бўлади. ана шу каби сўзларнинг маъносини ўргатмаслик, ўқувчига сингдирмаслик эса асар ёки ғазалнинг чала тушунилишига олиб келади, ўқувчиларни ва тингловчиларни уларнинг сир-асроридан бебаҳра қилади. бу ўринда р.декарнинг қуйидаги фикрини эслатиб ўтиш мақсадга мувофиқдир: «сўзларнинг маъноларини одамларга тушунтириб беринг, шунда сиз инсоният оламини англашувмовчиларнинг ярмидан халос қилган бўласиз». инсон ўқишни, ёзишни, тинглашни, умуман илмни асосан ўрта мактабда ўрганади. шундай экан, гап ўқитувчи билими, савияси қандайлигига бориб тақалади. бу дегани ўқитувчи фақат тилни мукаммал билсин дегани эмас, бу билан чекланиб ҳам бўлмайди. умуман, гўзал ва серқирра тилимиздан фойдаланишда, атамаларни қўллашда ҳар бир соҳа вакили ҳам жуда эҳтиёткор бўлиши шарт. акс ҳолда маълум бир мавзуни тушунишни, англашни қийинлаштиради. бу эса тилимизга, маданиятимизга путур етказади. шунинг учун саводхонликни юксак даражага кўтаришга, ўқиш-ўқитиш ишларига эътиборни кучайтириш керак. 2. ҳозирги илмий адабиётларимизда нутқ маданияти ва стилистика (услубият) асосан қўшиб талқин …

билан тафовут қилиб туради. стиль сўзи билан услуб сўзларининг асосий маънолари эса ҳозирги кунда бир-бирига тенгдир: ёзувчининг ўзига хос услуби (ёки тили); бадиий услуб (бадиий стиль) каби. хулоса қилиб айтганда, ҳозирги кунда тил услублари қуйидаги турларга ажратилади: 1. сўзлашув нутқи услуби (алоқа-аралашув функцияси) 2. илмий услуб. 3. расмий иш қоғозлари услуби (хабар, ахборот бериш). 4. публицистик услуб. 5. адабий, бадиий нутқ услуби (тилнинг таъсир қилиш, тарғибот-ташвиқот ораси). тилнинг тасвирий воситалари сўзловчи ёки ёзувчи ўзи баён қилаётган фикрни тингловчига ихчам, аниқ, таъсирчан ва тушунарли қилиб етказиб беришга ҳаракат қилади. масалан, кўпинча бирор нарса, белги, хусусиятини тингловчи ёки ўқувчига тушунарли, аниқ қилиб тасвирлаб бериш учун узундан-узоқ ва бирдан ортиқ гапларга мурожаат қилишга тўғри келади. шундай вақтларда сўзловчи ва ёзувчи айни шу фикрни баён қилиб беришда айтганимиздан бирдан ортиқ, узундан-узоқ гапларни қаторлаштириб ташлашдан қочади-ю, аммо шу фикрни бошқа воситалар билан ифодалайди. бу тилшунослик ва адабиётшуносликда ифода – тасвирий воситалар дейилади. махсус ифода – …

инчисига кўчириш, ўхшатиш ёки сўзларни шу мақсадда, умуман кўчма маънода ишлатиш троплар дейилади. троп нутқда сўз ёки ибораларни кўчма маънода ишлатишдир. қандайдир хусусияти билан бир-бирига яқин икки тушунчани қиёс қилиб тропларга асос қилиб олинади. тропларнинг турлари: эпитет (сифатлаш) – грекча сўз бўлиб, изоҳловчи деган маънони англатади. метофора – ўхшатиш, сифатлаш, метонимия, синекдоха, муболаға, кичрайтириш, киноя, аллигория, жонлаштириш, перифраза каби усуллар тронларни турлари бўлса, такрор, антитеза, градания элипсис, жим қолиш, риторик сўроқ, боғловчисизлик, кўп боғловчилик фигураларнинг (стилистик фигураларнинг) кўринишлари ҳисобланади. эпитет поэтик аниқловчи. у бошқа доимий аниқловчилардан экспрессивлик ҳосил қилиш кўчма маънода ишлатилиши билан фарқ қилади. оддий, доимий, анъанавий эпитетлар кишида ҳаёжон, туғён уйғотмайди. бўларга кўм-кўк осмон, қора куз, олтин куз бирикмалари таркибидаги аниқловчиларни мисол тарзида кўрсатиш мумкин. бадиий ифодалиликни кучайтириш учун хизмат қилиш эпитетларнинг услубий вазифасини кўрсатади. услубий эпитетда муаллиф тасвирланаётган нарса ёки воқеанинг ўзи зарур деб ҳисоблаган томонини маълум нуқтаи назардан туриб баҳолайди. масалан: «мен бир қаро тунда туғилдим, …

атиш тўрт асосий қисмдан таркиб топади: 1) ўхшатилган нарса; 2) ўхшатиладиган нарса; 3) ўхшатиш асоси, белги; 4) ўхшатиш воситаси. масалан: «тоғлардаги қип-қизил лола бўлиб гуё ёқут пиёла. булоқлардан узатади сув эл кўзидан қочади уйқу» (ҳ.олимжон). бунда ўхшатилган нарса – лола, ўхшатиладиган нарса – пиёла, ўхшатиш асоси – ёқут, ўхшатиш воситаси – гуё. ўхшатишда чоғиштириладиган нарса ҳам асосан унинг тўғри маъносида қолади. метофора – бу грекча сўз бўлиб, кўчим, кўчирма деган маънони билдиради. нутқда образлилик, экспрессив бўёқ бериш ниятида нарса ва ҳодисалар ўртасидаги ўхшашликка асосланиб, сўз ёки ибораларни кўчма маънода ишлатиш метофорадир. масалан: киши умрини ғунча, баҳор, сўлмоқ, хазон бўлмоқ сўзлари орқали тасвирлаш кўчма маънода ишлатилганлиги сезилиб туради. демак, ғунча ва ёшлик, баҳор ва йигитлик, ўлмоқ ва сўлмоқ сўзлари англатган маънода қандайдир яқинлик мавжуд. метафорани яширин ўхшатиш дейиш ҳам мумкин. чунки метафорада ҳам, ўхшатишда ҳам асосан бирор нарса ёки ҳодиса бошқаси билан қиёс қилинади. аммо уларга бир ҳодиса сифатида қараш мумкин …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўқитувчи нутқи маданияти, нутқ маданияти ва услубияти"

1663868491.doc ўқитувчи нутқи маданияти, нутқ маданияти ва услубияти режа: 1. ўқитувчи нутқида атамашунослик, сўз қўллаш ва нутқ маданияти масалалари. 2. нутқ маданияти ва услубияти. нутқнинг услубий турлари. 3. ўзбек тилининг вазифавий услублари ва нутқ маданияти. 4. тасвирий воситалар нима? 5. троплар ва уларнинг турлари (метафора, ўхшатиш, синекдоха, муболаға ва кичрайтириш, аллигария, символ, ирония, антифризм, сарказм, перифран, жонлантириш), эпитетнинг сифатлаш метонимия. 6. хулоса. 1. сўзловчи нутқида атамашунослик, сўз қўллаш ва ўрнида ишлатиш нутқ маданияти масалалари бугунги кунда энг аҳамиятли масалалар сафидан жой олган. чунки ўзбек тилига давлат тили мақоми берилиши унга бўлган муносабатни тубдан ўзгартирди. ҳозирги кунда ҳамма-ҳаммани эътиборида тилимиз тақдири бор: ёшлар, ке...

Формат DOC, 75,0 КБ. Чтобы скачать "ўқитувчи нутқи маданияти, нутқ маданияти ва услубияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўқитувчи нутқи маданияти, нутқ … DOC Бесплатная загрузка Telegram