тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни

DOC 87.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1547311823_73813.doc тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни режа: 1. тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни 2. гопатшох - борлиқ яратилиши ҳамда ўсимлик ва чорванинг мўл-кўлчилик тотеми, 3. инсон-хайвон тимсоллари турли эътиқод тушунчаларини 4. офиолатрия (қадимги юнонча ofis - илон ва аtrеia-сиғиниш)-илонгасиғиниш эътиқоди тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни шимолий америка қабилаларида ҳар бир уруғ ўз номини аждоди деб билган муайян ҳайвон, ўсимлик ёки нарса номидан олиб, бир уруғ ичида ўзаро турмуш қуриш ман этилган. мазкур одат "ототем" деб номлангани асосида европалик олимлар уруғнинг ўз аждодларига биноан бўлиниш тизимини илм-фанга “тотемизм" атамаси билан киритади. бир уруғ ичидаги қондош-қариндошлар, ўзида одам ва уруғ тотеми муайян ҳайвон ёки ўсимликнинг хосиятларини мужассамлаштирган бир аждоддан келиб чиққанига ишонишган. яъни улар ўзларини ярим инсон-яримҳайвон ёки яриминсон-яримўсимлик деб ҳисоблаганлар. бундай тасаввурларга биноан, ҳар бир уруғ ўз тотемининг номини олган ва унга сиғинган. ҳозирги давр олимларининг фикрича, анимизм энг биринчи диний эътиқод бўлмаган, чунки ибтидоий …

еъмол этиш ман этилади ва "табу" ман этилган нарса тушунчаси юзага келади. табу уй дахлсизлиги ва ўзга нарсаларнинг химоя остида эканлигини билдирган. табуни бузиш муқаррар ўлим жазосига келтирган. шу тариқа, ибтидоий қоида-тартибот вужудга кела бошлаб, пировардида, бундай холат инсониятни илк давлатчилик тамойилларига олиб келган, десак хам бўлади. замонлар ўтиши билан тотем тушунчасидан муайян соха илохларига диний эътиқод келиб чиқади. масалан, қадимги мисрда фаровонлик илохи хўкиз сиймосида тасвирланган, ов илохи - лочин сиймосида, осмон илохаси - сигир ёки шохли аёл сиймосида, сув илохи -- тимсох ёки тимсох бошли одам сифатида гавдаланган. ҳозиргача қадимги мисрнинг ўша пайтларда муқаддас саналган мушук, шоқол ва қирғий мумиялари сақланиб қолган. қадимги ҳиндистонда хам шундай эътиқодлар сақланиб, сигирга тегмаслик табуси - шулардан бири хисобланади. шунингдек, хонумон - илох-маймунга аталган ибодатхоналар ва бутлар хам мавжуд бўлган. европада «айиққ эътиқоди» муомалада бўлган, дейишади, чунки ғорларда кўплаб айиқ суяклари топилган. аммо бу табиий холат бўлиши мумкин ва афсона қандай яратилишини …

беради.мазкур жараённи барча халқлар бошидан кечириб, ю. рапопортнинг таърифига кўра, массагетлар тотемизмига иккита тасаввур хос бўлган: 1) бола туғилиши аёл баданига тотем кириши билан тушунтирилади; 2) ўлим эса, тотем хайвонга айланиш, яъни аслига қайтиш, деб хисобланади. эхтимол, шунинг учун ҳам, хоразмнинг қадим ҳукмронларини қабила тотеми хисобланган буқа -терисига ўраб кўмишган. ттотем деганда, қабила-уруғнинг аждод асоскори назарда тутилиб, шу билан бирга, тотем дунёнинг яратилиши, илохий амрва панохнинг вакили хам бўлгани, кўпинчалик унутилади. биз тотем ҳайвонларнинг шу хусусиятларини тахлил этишга харакат қиламиз. гопатшох - борлиқ яратилиши ҳамда ўсимлик ва чорванинг мўл-кўлчилик тотеми, дрваспа — анахита ва изида илоҳаларининг "аждоди", авестонинг энг қадимти қисмлари эронда эмас, хоразм ва сўғд территориясида вужудга келган, сўғд минтақаси "но-эрон", яъни "турон", амударё илоҳининг номи - "вахшу", ўзбекистон шатранж ўйин турининг иккинчи ватани, жўмард — қассобларнинг ҳомий пири, олов-грифон коинотни қайта янгиловчи тотем, "грилл" тотеми, "хоразм фантастик қуши" - коинот рамзи, бактрия тилласининг тоте- ми, шер-грифон (қанотли шер) …

. бу тасаввур дунё яратилишида хилма-хил кучлар иштирок этганини таъкидлашга йўналтирилиб, олий илохлар мақоми томон қўйилган яна бир қадам бўлган. шундай иккитомон-лама тотемлардан бири - гопатшоҳ — одам-буқа бўлиб, борлиқ яратилишининг тотемизм билан боғлиқлигига ёрқин мисол -зардуштийлик эътиқоди бўйича, хоразмликларнинг тотеми - буқа бўлганида намоёндир. туркий сулолаларни яратган илк аждод ўғузхон сиймоси хам буқа билан боғланади. авестода илк одам муқаддас буқа билан боғлиқ гавумард (каюмарс) — танасининг ярмигача одам - ярмигача буқа сиймоси мавжуд бўлиб, ўлганида ерга тушган уруғидан одамзоднинг илк аждодлари бўлмиш бир эркак ва бир аёл униб чиққан экан. мазкур тотем тасвири эрамиздан олдинги мингйилликлардаёқ ўлкамизда собит рамзга айланиб, хоразмнинг шовот туманидаги эрамиздан олдинги v асрга оид шахристондан унинг хайкалчаси топилган. самарқанднинг талли-барзу масканидан топилган катта идиш синиғидаги буқа танали ва соқолли бошли инсон тасвирини эса, к. тревер гопатшоҳ - шоҳ-чўпон, деб номлайди ва бу атама фанга киради. дунёнинг яратилиши билан боғлиқ мазкур тотем эътиқоди ўлкамизда кенг тарқалиб, …

н сақланиб келган. к. тревер шу тахлил асосида ўзининг қуйидаги энг мухим хулосасига келади: авестонинг энг қадимги қисмлари эронда эмас, сўғд территориясида вужудга келган. махаллий ахоли чорва касалининг олдини олиш ва тўхтатиш шамуннаби авлиёга эътиқод билан боғлиқ бўлган турли -маросимлар ўтказган ва уни олимлар библиядаги самсон билан тенглаштиришади. амударёнинг чап қирғоғида шиш пайғамбар (насронийларда сиф) мақбараси бўлиб, рўпарасидаги ўнг қирғоқдаги кофирқалъа хам унинг хақидаги ривоятлар билан боғланаган. мазкур обидаларнинг барчаси, - дея хулоса қилади с.толстов ~ гавумард (каюмарс) билан боғлиқ бўлиб, унинг хамрохи эса, авестода номланган муқаддас дайтия (амударё) дарёсининг қирғоғида яшаган. шу билан бирга, борлиқ яратилишининг тотем рамзлари бошқа мавжудотлар билан хам боғлиқ бўлган. бунга мисол хоразмнинг эрамиздан олдинги 1у-ш асрларга мансуб сопол сувдонлари ва ритонларидаги от танали, бургут бошли, қанотли грифон тасвирлари. шулардан бири, қўйқирилганқалъа сидан топилган iv асрга мансуб сувдондаги тасвирлар дунё яратилиши хақидаги энг қадимги тотемистик диний тасаввурларни ифодалайди. юнон муаррихларининг маълумотларига кўра, ахамоний шохлар тиллани …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни"

1547311823_73813.doc тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни режа: 1. тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни 2. гопатшох - борлиқ яратилиши ҳамда ўсимлик ва чорванинг мўл-кўлчилик тотеми, 3. инсон-хайвон тимсоллари турли эътиқод тушунчаларини 4. офиолатрия (қадимги юнонча ofis - илон ва аtrеia-сиғиниш)-илонгасиғиниш эътиқоди тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни шимолий америка қабилаларида ҳар бир уруғ ўз номини аждоди деб билган муайян ҳайвон, ўсимлик ёки нарса номидан олиб, бир уруғ ичида ўзаро турмуш қуриш ман этилган. мазкур одат "ототем" деб номлангани асосида европалик олимлар уруғнинг ўз аждодларига биноан бўлиниш тизимини илм-фанга “тотемизм" атамаси билан киритади. бир уруғ ичидаги қондош-қариндошлар, ўзида одам...

DOC format, 87.5 KB. To download "тотемистик диний эътиқодларнинг инсоният тарихида тутган ўрни", click the Telegram button on the left.

Tags: тотемистик диний эътиқодларнинг… DOC Free download Telegram