инсоният тарихида ибтидоий диний эътиқодларнинг ўзига хос тарихий аҳамияти

DOC 100,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1547311779_73812.doc инсоният тарихида ибтидоий диний эътиқодларнинг ўзига хос тарихий аҳамияти режа: 1. дуализм инсониятнинг илк диний эътиқодларидан бири. 2. ёзма манбалар ва археологик топилмалар 3. дуализм ёрқин намоён бўлган мавзулардан яна бири - борллиқ яратилишида эгизаклар роли ҳақидаги қадимий тасаввурлардир 4. хоразмда одамлар ва ит суяклари биргаликда солинган оссуарийлар топилгани тотемга эътиқод дуализм инсониятнинг илк диний эътиқодларидан бири. дуализм инсоннинг энг илк диний эътиқодларидан, эрамиздан олдингн iv - i асрларда хоразм қудратли ва ривожланган давлатга айланади, илоҳлар дунёси ҳам яхшилар ва ёмонларга бўлинади. борлиқ яратилишида эгизаклар роли бўри эътиқоди, оғзи пастга қаратиб кўмилган кўзалар йўлдош бола билан тенглаштирилган бир нечта эгизак туққан аёлни "жаннати" дейишган, дуализм авестода энг мукаммал шакл ва мазмунга эришади. "тура" номини олган сак ва массагет қабилалари, зардуштийлик дуализми яҳудий ва насроний динларининг шаклланишига ҳам таъсир ўтказган. тафаккурининг ибтидоий шаклланиш палласида барча халқлар дунёни дуализм асосида англаш босқичидан ўтади. дуализм инсоннинг энг илк диний эътиқодлауидан бўлиб, аввалига, …

яъни ўлкамизда дуализм ғоялари юзага келиши ва уларнинг намоён бўлиш тарихини ўзга халқлар ва динлар амалиётиқдан ҳам қиёсий таққослаш ёрдамида кўз олдимизга келтиришимиз мумкин. масалан ригведа диний асарининг х-мандаласидаги бир неча ўн сатрида коинот ва борлиқ яратилиши, худолар пантеони ва вақтнинг даврий равишда қайтарилиши ҳақида фикр-мулоҳазалар келтирилган. уларга биноан ҳар йилнинг бошида коинот ибтидоий тартибсизлик ҳолатига тушиб, яратувчанлик жараёни қайтариларкан. шу асосда ригведанинг энг қадимги коинотбоп мазмуни янги йил маросимига бағишланган гимнлар тўпламидан таркиб топиб, олий индра илоҳнинг ёвузлик деви билан курашиб, тартиб ўрнатиши ва олов илоҳи агнига бағишланган гимнларда қиш қоронғилигидан сўнг қуёш нурлари қайтиши тараннум этилади.а16:42 коинот, йил даврийлигига кўра, тартибсиз ҳолатга келганида яратувчанлик жараёнининг содир бўлиши билан илоҳлар инсон ҳаётидаги вазифаларига биноан соҳларга тақсимланиши зид келмайди, деб ҳсоблайди олимлар ва турли халқарнинг диний эътиқдларидан мисол келтиришади. одатда бу матнларда ёруғлик кучлари ёвузлик-қронғилик-тартибсизлик кучларини ифодаловчи дев-махлуқот устидан ғалаба қозониши ва натижада тартиб ўрнатувчи кучлар ўртага чиқиши тараннум этилган. …

ларининг бут-ҳайкалчалари кенг тарқалган. бироқ ерга ишлов бериш усуллари (омоч ишлатиш, қуритиш ишлари ва ирригация каналлари ўтказишнинг) пайдо бўлиши билан қишлоқ хўжалиги ва ҳайвонларни хонакилаштириш каби хатарли ишлар эркаклар зиммасига ўтади. шу пайтдан бошлаб, эркакларнинг етакчи роли кучайиб, қуёш ва самовий сайёралар илоҳлари ҳамда уларнинг рамзий белгиларм бирламчи ўринга чиқади. шу билан бирга, инсон ва жамоа ҳаётида диний эътиқодлар ва маросимқлар роли ошиб, илоҳларнинг ердаги вакили – дин пешволарининг одамлар орасидаги мақоми ва обрўси ортиб боради.17б: 40° ёзма манбалар ва археологик топилмалар асосида биз ўзбекистонда қадимда яшаган сак ва массагет қабилаларида ҳам икки ибтидо эътиқоди мавжуд бўлганини, яъни қуёш ва сув, ёки олов ва сувга топинишни белгилашимиз мумкин. страбоннинг айтишича, массагетлар қуёшни худо деб, унга отларни қурбонлик келтирган. қатор олимларнинг фикрича хоразмнинг қадимги номи хвайризем» •- «қуёшли ер» ёки «қуёш ери», дегани («хвар» -куёш, «зем» - ер) бежиз эмас. эрамиздан олдинги 328 йили хоразм македонияликларга қарши курашаётган спитаменга паноҳ бериб, …

нг бундай дуал бўлиниши, олимларнинг фикрича, диний эътиқодларда ҳам аксини топади: руҳлар ва кейинчалик, илоҳлар дунёси ҳам шу тарзда икки гуруҳга, яъни яхшилар ва ёмонларга бўлинади.*03 115 масалан, мўғул қабилаларининг ибтидоий тасаввурларига кўра, осмон иккига бўлиниб, улардаги худолар бир-бирига қарши турган: жами 99 тангрининг ғарбда жойлашган 55 нафари инсонларга яхшилик келтирган, шардаги 44 таси эса турли ёмонликлар манбаи бўлган. кундузги ғарбий тангрилар оппоқ ва нурафшон бўлиб, "оқ осмонлар" деб аталган. шарқийлари эса қоронғилик, зулмат, совуқлик ва ўлимни ифодалаб, "қора осмонлар" дейилган. уларга атаб тунда қора қўтл қурбонлик келтирилган.'1; 411 умуман олганда, дуализм таълимотида ранг муҳим роль ўйнаганига бухоро ёнидаги бухорхудотларнинг ёзги қароргоҳи варахшанинг қизил ва шарқий залларидаги тасвирларда бир-биридан фарқ қилувчи турли ранглар ишлатилгани мисол бўла олади. фикримизча, улар турли маросимлар учун ишлатилган: шарқий залда ҳаёт дарахтининг тасвири бўлганлиги туфайли, кўк ва яшил ранглар ишлатилган: яхшилик ва ёвузлик орасидаги кураш тасвирланган қизил залда эса қизил, сариқ ва қора ранглар устундир.4|)0:1п1 …

ни яратади.300:539 зардуштийликда хам худо ва одамлар орасида воситачиликни каршиптар деган сув қуши ўтаган.328:60 сувда сузувчи қуш тасвири ўлкамизда кўплаб ашёларда ўз аксини топгани айнан шу мавзуга боғлиқ бўлиб, сурхондарёда ислом келганидан кейинчалик ҳам, xii асргача сақланиб келгани аён. ўлкамизда бир бошли ва икки танали дев тасвирлари қадимдан маълум бўлиб, намунаси самарқанд музейида сақланувчи бронза тагламасида акс этган ҳамда яна бир мисол - термизшоҳлар саройининг ганчкори пештоқидаги тасвир. бу мавжудотларнинг эгизаклар мавзуига ҳам алоқаси бўлиши мумкин: бош-лари ва таналари ўзаро бирикиб кетган сиам эгизакларини эслаш кифоя. ўлкамизда афсункор анқо қушининг ҳам иккита боши бўлган. хоразмнинг уйгарак обидасида икки бошли от ҳайкалчаси топилиб, бу мавзу ўзбеклар фольклорида икки бошли от ва икки бошли қушларда ҳам намоён бўлади. бу сиймо қадимий мифологияда, туркий қабилаларнинг шажаравий нишона-герби ва тамғаларида муҳрланади.114:221; 345:72 она бўри боқиб, катта қилган ва римга асос солган эгизаклар ромул ва рем қўйидаги ривоят оҳангарондан топилган тилла буюмда тасвирланиши, олимларнинг фикри-ча, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "инсоният тарихида ибтидоий диний эътиқодларнинг ўзига хос тарихий аҳамияти"

1547311779_73812.doc инсоният тарихида ибтидоий диний эътиқодларнинг ўзига хос тарихий аҳамияти режа: 1. дуализм инсониятнинг илк диний эътиқодларидан бири. 2. ёзма манбалар ва археологик топилмалар 3. дуализм ёрқин намоён бўлган мавзулардан яна бири - борллиқ яратилишида эгизаклар роли ҳақидаги қадимий тасаввурлардир 4. хоразмда одамлар ва ит суяклари биргаликда солинган оссуарийлар топилгани тотемга эътиқод дуализм инсониятнинг илк диний эътиқодларидан бири. дуализм инсоннинг энг илк диний эътиқодларидан, эрамиздан олдингн iv - i асрларда хоразм қудратли ва ривожланган давлатга айланади, илоҳлар дунёси ҳам яхшилар ва ёмонларга бўлинади. борлиқ яратилишида эгизаклар роли бўри эътиқоди, оғзи пастга қаратиб кўмилган кўзалар йўлдош бола билан тенглаштирилган бир нечта эгизак туққан аёлни "жа...

Формат DOC, 100,5 КБ. Чтобы скачать "инсоният тарихида ибтидоий диний эътиқодларнинг ўзига хос тарихий аҳамияти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: инсоният тарихида ибтидоий дини… DOC Бесплатная загрузка Telegram