ақидавий таълимотлар ва ғоявий oқимлар

DOC 83.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1486566139_67600.doc ақидавий таълимотлар ва ғоявий oқимлар режа: 1. калом илмининг юзага келиши 2. калом илмининг мовароуннаҳрдаги ривожи 3. абу мансур ал-мотуридийнинг илмий мероси илк ислом даврида қуръон илмлари ҳали алоҳида фан сифатидашаклланмаган эди. ўша даврда саҳобалар маъносини тушуниш қийинбўлган (муташобиҳ) оятлар борасида пайғамбар (с.а.в)га кўплабсаволлар берар эдилар. бунинг натижасида турли хил ихтилофларкелиб чиқар эди. жалолиддин ас-суютий “савн ал-мантиқ” асаридатаъкидлашича, ибн аббос шундай деган: “ихтилофлар авж олабошлагач, расулуллоҳ (с.а.в) қалбларга шак-шубҳа тушишига сабаббўлаётган муташобиҳ оятлар ҳақида баҳс юритишни кескин тақиқлаб қўйганлар”. ибн аббоснинг таъкидлашича, “биринчи бўлиб бу суннатга хилоф иш тутган абдуллоҳ ибн сабиғдир. у мадинагакелганда муташобиҳ оятлар ҳақида баҳс юрита бошлади. халифаумар ибн хаттоб уни ўз ҳузурига чақириб исмини сўради. сўнгунинг буруғи билан сабиғни хурмонинг қуриган шоҳи билан бошиқонагунча саваладилар. сабиғ турган жойида тик тураверди. чунки умуташобиҳ оятлар ҳақида баҳс юритишни тарк этишга бир неча борваъда берган эди. абдуллоҳ ибн сабиғ шундай деди: “агар мениўлдиришни хоҳласангиз чиройли ўлим билан ўлдиринг”. …

р, уни ўзгача тарзда тафсир қилганлар. мутакаллимларнинг қуръонни бундай шаклда шарҳлашларини баъзи уламолартафсирнинг “ат-тафсир бир-раъй” туридан ҳисоблаб, уни тафсирдеб атаса бўлади, деган фикрга келганлар. аммо аксарият илк исломуламолари қуръонни бу шаклдаги шарҳини тафсир деб аташ нотўғри,балки уни “таъвил” деб аташ керак деган фикрни билдирганлар.калом илмига оид масалаларни дастлаб ал-жаъд ибн дирҳам (в.743 й.)нинг ижодида учратиш мумкин. ал-жаъд биринчиларданбўлиб қуръоннинг вақти-вақти билан яратилган (махлуқ) деганконцепция, ҳамда инсонда ирода эркинлиги каби масалаларни илгарисурган. унинг фикр-мулоҳазаларини шогирди жаҳм ибн сафвон(в.745 й.) давом эттирган. жаҳм ибн сафвон кейинчалик “жаҳмия”оқимига асос солган. калом илмининг мовароуннаҳрдаги ривожи мовароуннаҳрга ислом дини кириб келиши билан калом илмининг вужудга келишига ҳам замин яратилди. ушбу илмнинг ўлкамизда ривожланишида айрим сиёсий ва иқтисодий жараёнларнинг ҳам таъсири бор. тарихга назар ташланса,viii аср бошларига келиб мовароуннаҳр ва қўшни хуросонда бошқа ҳудудларга нисбатан ислом динини қабул қилувчилар сони ортиб борди. жизядан қутилиш мақсадида кўплаб аҳоли ислом динига кира бошлади. ислом динини қабул қилган маҳаллий …

с самарқанд қўмондони ал-ҳасан ибн абил амаррата ал-киндийга янги мусулмонларнинг исломга чиндан кирганлигини текшириш вазифасини топширди. ҳар икки томоннинг далиллари чин мусулмон ҳисобланиб, жизя солиғидан озод бўлиш учун қандай шартларни бажариш зарур, деган муаммога бориб тақалар эди. бу муаммо эндиликда фақат сиёсий мазмунга эга бўлмай, балки “муъмин” тушунчасига қандай таъриф бериш керак, деган масала билан боғлиқ эди. чунки хуросон ноиблари ўз моддий манфаатлари йўлида имоннинг шартларини ниҳоятда мураккаблаштириб, ҳаттоки унинг ичига қуръоннинг энг узун сураларидан бирини ёд олишлик шартларини ҳам киргизган эдилар. бундай вазифа араб тилини яхши билмайдиган форсий ва туркий халқлар орасида қийинчилик туғдирар эди. натижада имон масаласи калом илми бўйича ҳал қилиниши талаб қилинар эди. viii-ix асрларда мовароуннаҳрда фаолият олиб борган машҳур мутакаллим ва фақиҳ олимлардан бири абу муқотил самарқандий ҳисобланади. у 823 йили самарқанд шаҳрида таваллуд топган.манбалар ушбу аллома абу ҳанифа билан учрашгани ва ундан дарс олгани ҳақида хабар беради. абу муқотил самарқандий ҳақида немис шарқшуноси у.рудольф …

лик хуросонга кўчиб ўтган ва нишопур, марв ва хиротда ҳам бир қанча таниқли олимлардан таълим олган. айниқса, у балхда устози абу юсуфдан (в. 854 й.) кўп таълим олади ва беш йил давомида маккада яшаб ижод қилади. уни нишопурдан сейистонга бадарға қилганлар. сўнгра хуросондаги ваъзлари туфайли нишопур ҳокими томонидан ҳибсга олинган ва саккиз йил давомида қамоқда сақланган. умрининг охирги йилларини нишопурда ўтказган ва 869 йили вафот этган. унинг ақидавий масалалардаги эътиқодига келсак, у аллоҳнинг сифатларини инсонга хос аъзолар билантаърифлаган (антропоморфист-мушаббаҳа). бу эса, мотуридийларнинг энг катта қаршилигига сабаб бўлган ва шунинг учун ҳам мотуридий издошлари унинг ғоялари мовароуннаҳрда тарқалишига қарши чиққанлар. ибн карром ғояларига энг катта қаршилик кўрсатган олим абу бакр ас-самарқандий ҳисобланади. абул муин ан-насафий ўзининг “табсират ал-адилла” асарида мовароуннаҳрда ҳеч бир олим абу бакр ас-самарқандий каби карромийларга қарши кураш олиб бормаган, деб таъкидлайди. самарқандлик бошқа олимларга нисбатан унинг кўплаб асарлари ҳақида маълумотлар етиб келган. олимнинг маълум бўлган асарлари орасида “китоб …

нганда, аввало бутун мусулмон оламида эътироф этилган икки ақидавий таълимот ашъария ва мотуридия кўз ўнгимизда намоён бўлади. абу мансур ал-мотуридийнинг келажак авлодга қолдириб кетган илмий-маънавий меросини таҳлил қилиш орқали, у ўз асарлари орқали ўша даврда ислом эътиқодларига зид бўлган турли ақидавий оқим ва тоифаларга қарши курашганига гувоҳ бўлиш мумкин. айниқса, халифа маъмун даврида гуллаб-яшнаган муътазилийларнинг ислом ақидасига зид ҳисобланган қарашларига қарши курашишга мотуридий ўзининг бутун умрини сарфлаган. аксарият манбаларда мотуридий 870 йили самарқанднинг “мотурид” қишлоғида туғилгани ва самарқандда 944 йили вафот этгани ҳақида маълумотлар учрайди. баъзи манбаларда унинг 100 йилга яқин умр кўргани ҳақида ҳам маълумотлар бор. тадқиқотчи уҳаммад айюбнинг таҳлилига кўра, мотуридий 870 йили эмас, балки 853 йили туғилгани ҳақиқатга яқинроқдир. чунки унинг манбаларда номлари келган икки устози: муҳаммад ибн муқотил ар-розий 863 йил, нусайр ибн яҳйо ал-балхий эса 882 йил вафот этганини инобатга олинса, мотуридийнинг 870 йилда туғилгани мантиқан тўғри бўлмайди. олимнинг қабри самарқанд яқинидаги чокардизада авлиёлар қабристонида …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ақидавий таълимотлар ва ғоявий oқимлар"

1486566139_67600.doc ақидавий таълимотлар ва ғоявий oқимлар режа: 1. калом илмининг юзага келиши 2. калом илмининг мовароуннаҳрдаги ривожи 3. абу мансур ал-мотуридийнинг илмий мероси илк ислом даврида қуръон илмлари ҳали алоҳида фан сифатидашаклланмаган эди. ўша даврда саҳобалар маъносини тушуниш қийинбўлган (муташобиҳ) оятлар борасида пайғамбар (с.а.в)га кўплабсаволлар берар эдилар. бунинг натижасида турли хил ихтилофларкелиб чиқар эди. жалолиддин ас-суютий “савн ал-мантиқ” асаридатаъкидлашича, ибн аббос шундай деган: “ихтилофлар авж олабошлагач, расулуллоҳ (с.а.в) қалбларга шак-шубҳа тушишига сабаббўлаётган муташобиҳ оятлар ҳақида баҳс юритишни кескин тақиқлаб қўйганлар”. ибн аббоснинг таъкидлашича, “биринчи бўлиб бу суннатга хилоф иш тутган абдуллоҳ ибн сабиғдир. у мадинагакелганда мута...

DOC format, 83.5 KB. To download "ақидавий таълимотлар ва ғоявий oқимлар", click the Telegram button on the left.

Tags: ақидавий таълимотлар ва ғоявий … DOC Free download Telegram