tarjimaning leksik-semantik muammolari

PPTX 48 pages 158.9 KB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 158.9 KB

File type PPTX

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

prezentatsiya powerpoint mavzu: tarjimaning leksik-semantik muammolari. reja: so‘z semantikasi va tarjima. chet tili va o‘zbek tillarida so‘z ma’nolari hajmi va shakli o‘rtasidagi farqlar. leksik-semantik muammolar haqida umumiy tushuncha. tarjimada leksik-semantik muammolarning o'rni va ahamiyati. tarjimada leksik-semantik muammolarni yechishning ahamiyati. so'zning ko'pma'noliligi (polisemiya).omonimlar. sinonimlar. antonimlar. paronimlar. neologizmlar. arxaizmlar va tarixiy so'zlar. dialektizmlar. jargon va slang. omonim so‘zlar va polisemantik so‘zlar tarjimasi. so‘z va kontekst. so‘z va so‘z birikmalari sinonimiyasi. tilning semantik xususiyatlari, ularning qo‘llanishi, boshqa so‘zlar bilan birika olish va bog‘lanish imkoniyatlari, tilning leksik tizimida «joylashish» o‘rni turli tillarda o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, doim ham mos kelavermaydi. ikki til orasidagi semantik tafovutning hamma holatlarini birdek qamrab olish mumkin bo‘lmaganligi sababli, biz uni tipik xususiyatlariga qarab o‘rganamiz. ingliz va o‘zbek tillaridagi leksik muvofiqlik turlari quyidagicha tasniflanishi mumkin: 1. to‘liq leksik muvofiqlik. 2. qisman leksik muvofiqlik. 3. umuman mos kelmaslik. 4. to‘liq leksik muvofiqlik. to‘liq leksik muvofiqlik – ingliz va o‘zbek tillarida …

2 / 48

arayonida ularning ma’nolari kontekst ichida ochib beriladi; 2) so‘zlarning sinonimik qator bo‘yicha tanlanishi va izohlanishi. sinonimlardan foydalanganda ularning semantik belgilari mohiyatini aniqlash zarur. shunday qilinganda sinonimik ma’nolari, leksik va stilistik ma’nolaridagi farqlar, sinonimik qatorlar ayrim komponentlarining birikish imkoniyatlari hisobga olinadi: dismiss, discharge – ishdan bo‘shatmoq (kitobiy tilda); sack, are – haydamoq (og‘zaki nutqda) 3) har bir so‘z o‘zining nominativ ma’nosiga ega. turli tillarda nominativ birliklar bir xil ma’no anglatishi mumkin. chunki har bir tilning nominativ birligida shu tilga xos «voqelikni turli qismlarga bo‘lib ifodalashning turli tamoyillari» mavjud. belgilar turlicha bo‘lishiga qaramay, tarjima qilinayotganda hisobga olinishi kerak bo‘lgan miqdorni tashkil qiladigan ekvivalentlik aynan bir xil ma’noga ega emas: hot milk with skin on it – qaymoq tutgan issiq sut. umuman mos kelmaslik. xos so‘zlarni tarjima qilishda lug‘aviy birlik larning o‘zaro leksik muvofiq kelmasligi kuzatiladi. quyidagi guruhga kiruvchi so‘zlarni leksik muqobili mavjud bo‘lmagan turga kiritish mumkin: 1) kundalik hayotda ishlatiladigan xos so‘zlar …

3 / 48

r kirib kelayotganini ham alohida ta’kidlash joiz. xos so‘zlar tarjimasida, odatda, ikki xil qiyinchilikka duch kelinadi: 1) asliyat tiliga xos so‘zlarga mos ekvivalentning mavjud emasligi; 2) asliyat tilidagi xos so‘zlar, mazkur xalqqa doir milliy, tarixiy koloritni tarjima qilinayotgan tilda to‘laligicha ifodalashning murakkabligi. shu nuqtai nazardan, xos so‘zlar tarjimasida quyidagi holatlar ko‘zga tashlanadi: 1) baynalminal xarakterdagi xos so‘zlar. tarjimada ular o‘z shaklida birlashishi mumkin; 2) faqat ma’lum bir hudud yoki millatga xos voqea-hodisalar. ular shu millat turmush tarziga xos tushunchalarnigina ifodalaydi. agar tarjimon bunday o‘ziga xoslikni tushunmay, uni boshqa ma’no ifodalovchi so‘z bilan o‘girib qo‘ysa, asarning milliy koloriti, so‘z ifodalagan ma’noning o‘ziga xosligiga putur yetkazgan bo‘ladi. bunday hollarda xos so‘zlar xorijiy tildagi shaklda berilib, izohi havola (snoska)da beriladi. 3) ayrim xos so‘zlar matn ichida o‘zicha qoldirilib, kontekstning ichida izohi keltiriladi. shunday qilib, xos so‘zlarning tarjimasida quyidagi usullar ko‘proq kuzatiladi: 1) transkripsiya; 2) transliteratsiya; 3) tarjima orqali yangi so‘z – neologizm hosil …

4 / 48

i ana shu aniqligi va to‘laligi bilan farq qiladi. adaptatsiya – soddalashtirish; qiyin tekstlarni soddalashtirib berish demakdir. bu so‘zga “o‘zbek tilining izohli lug‘ati”da quyidagicha ta’rif beriladi: “adaptatsiya” – chet tillarni o‘rganuvchilar uchun asar tekstini soddalashtirib berish va shu tariqa soddalashtirilgan tekst. nazira –sharq adabiyotidagi an’anaviy uslublardan biri; o‘tgan yoki zamondosh adib asariga o‘xshatma tariqasida yozilgan asar. nazirani klassik shoirlar tatabbu’ deb ham yuritishgan. navoiy o‘z “xamsa”sini nizomiy “panj ganji”ga tatabbu’ deb ataydi. iste’dodli nazirago‘y adiblar ma’lum bir asarga ijodiy yondoshib, shu asar mavzuini boyitish va rivojlantirish, yangi problema va g‘oyaviy motivlarni ko‘tarish, yangi obraz va xarakterlar yaratishni maqsad qilgan. tatabbu, nazira (arabcha taqlid qilib o‘rganish) – o‘tmish yoki zamondosh yozuvchi asariga o‘xshatma javob tariqasida yozilgan original asar. tatabbu bog‘lash turkiy va forsiy adabiyotlar tarixida qadimiy an’anaga ega bo‘lgan. o‘zbek adabiyoti tarixida xo‘jandiyning “latofatnoma” (14-asr oxiri), amiriyning “daxnoma”, said ahmad ibn mironshohning “taashshuqnoma” (15-asr) asarlari xorazmiyning “muhabbatnoma” siga tatabbu sifatida maydonga …

5 / 48

sodir bo‘ladi: birinchi bosqichda matn so‘zma-so‘z, ya’ni filologik tarzda idrok qilinadi. bu bosqichda bir qancha tarjima qusurlari ro‘y berishi mumkin: boshqa tildagi bir so‘zni xuddi shunday jaranglaydigan bo‘lak so‘z bilan qorishtirish; yaqin tillarda soxta ekvivalentlar domiga tushib qolish; kontekstni noto‘g‘ri o‘zlashtirish, ayrim xos so‘zlarning ma’nosiga tushunib yetmaslik; muallifning muddaosini anglamaslik; ikkinchi bosqichda – uslubiy omillarga e’tibor qilinadi. tekstni to‘g‘ri o‘qigan kitobxon lisoniy ifodaning uslubiy omillarini ham anglaydi, ya’ni kayfiyat, piching yoki fojiaviy ma’no, oxangdorlik yoxud voqeani quruq bayon qilishga moyillik va hokazo. rosmana kitobxon barcha bu sifatlarni anglab yetishi shart emas, tarjimon esa avtor qanday qilib tegishli natijaga erishayotganini aniqlashi, tadqiq etishi lozim. tarjima oddiy o‘qishga nisbatan kitobga ancha yuqori talab bilan ongli munosabatda bo‘lishi talab qilinadi; uchinchi bosqich – ayrim til vositalarining uslubiy va ma’no-mazmunini anglashdan tarjimon asarning badiiy yaxlitligini, badiiy voqelik hodisasi, xarakterlar, ularning munosabati, avtorning g‘oyaviy niyatini anglashga o‘tadi. tekstni anglashning bu yo‘li ancha murakkab va og‘ir …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarjimaning leksik-semantik muammolari"

prezentatsiya powerpoint mavzu: tarjimaning leksik-semantik muammolari. reja: so‘z semantikasi va tarjima. chet tili va o‘zbek tillarida so‘z ma’nolari hajmi va shakli o‘rtasidagi farqlar. leksik-semantik muammolar haqida umumiy tushuncha. tarjimada leksik-semantik muammolarning o'rni va ahamiyati. tarjimada leksik-semantik muammolarni yechishning ahamiyati. so'zning ko'pma'noliligi (polisemiya).omonimlar. sinonimlar. antonimlar. paronimlar. neologizmlar. arxaizmlar va tarixiy so'zlar. dialektizmlar. jargon va slang. omonim so‘zlar va polisemantik so‘zlar tarjimasi. so‘z va kontekst. so‘z va so‘z birikmalari sinonimiyasi. tilning semantik xususiyatlari, ularning qo‘llanishi, boshqa so‘zlar bilan birika olish va bog‘lanish imkoniyatlari, tilning leksik tizimida «joylashish» o‘rni turli till...

This file contains 48 pages in PPTX format (158.9 KB). To download "tarjimaning leksik-semantik muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: tarjimaning leksik-semantik mua… PPTX 48 pages Free download Telegram