урта осиё ва якин шарк математикаси

DOC 78,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1662882907.doc с 2 в 2 в х 2 2 , 1 - ÷ ø ö ç è æ ± - = 3 1 n 2 + урта осиё ва якин шарк математикаси режа: 1. ўрта осиё ва якин шарк математикаси. боғдод “донишмандлик уйи”нинг роли. 2. манфий сонларни киритилиши ва чизикли тенгламалар системасини ечиш. 3. “элементар математика” асари. хii асрга келиб, урта осиё ва якин шаркда яшаган кабилаларнинг узаро уришлари бутун регионни ҳонавайрон килди, ҳалкни кирғин килди. ана шундай бир пайтда ислом динининг асосчиси мухаммад сиёсий-диний душманлари устида хижозда ғалаба козонгач,унинг халифалари ислом динини таркатиш никоби остида “ мукаддас уриш “ эьлон килдилар.натижада ҳукумрон дин сифатида ислом дини, давлат тили сифатида араб тили урнатилади . хужалик ва сиёсий хаётда руй берган бу узгаришлар математикани ривожланиши учун кулай шароитлар яратди. чунки улкан давлатни бошкариш , ирригация ва курилиш иншоатларини куриш , савдо-сотик ва хунарманчиликни ривожланиши , давлатлар орасидаги муносабатларни йулга куйиш биринчи …
2
ағжусий (780-874). дастлабки маьлумотни ватанида олади. iх аср бошида ал ( маврда ) мамун ал- рашид саройида ҳизмат килади ва унинг буйругига кура хиндистон ғарбила сафарга боради ва уларнинг математикаси билан танишади. бунинг натижасида у “ҳинд сонлари ҳакида “ трактатини ёзади. бу экспедициянинг “ҳисоб ал-хинд “фан тарихидаги роли жуда катта булиб ,бутун дунёга “араб ракамлари “деб аталган ҳинд ракамларининг ва унлик позицион ҳисоб системасининг таркалишига сабаб булади . 813 йили ал- мамун боғдодда ҳалифаликка утиради ва тез орада “донишмандлик уйи асосида ташкил этилган астрономик обсерваторияга бошчилик килди. бу ерда бутун шаркдан туплаган купдан -куп олимлар хизмат киладилар. хоразмий асарларининг умумий сони маьлум эмас ,лекин бизгача етиб келганлар, ал-маьмун даврида (813-833) “фиҳисоб ал жабр ва ал мукабола “, “ ҳисоб ал -хинд” , “астраномик жадвал “ ал -муғтасим даврида (842-847) “суратул арз “ал -восик даврида (842-847) яхудийлар календари асарларидир. хоразмий арифметик рюласида кириш кисмида ҳинд ҳисоби хакида тушунча бериб, уни ривожлантиради …
3
тенглама ёрдамида сонли масалаларни ечиш йуллари берилади; 2) геометрияга бағишланган булиб, бунда микдорларни улчаш ва улчашга доир масалаларга алгебранинг баъзи бир татбиклари курсатилади; 3) алгебранинг амалий тадбики, яьни мерос булишга доир масалалар берилади. хоразмий алгебраик асарларнинг кириш кисмини фан таракиётида утмишдаги олимларнинг кушган хиссалари ва уз асарларининг ахамиятини гапириб, унинг алгебра ва ал-мукобала ҳакидаги кискача китоби арифметиканинг содда ва мурраккаб масаларини уз ичига олганлигини ва улар мерос улашиши, васият тузиш,мол дунё таксимлаш учун суд ва савдо ишлари, ер улчашларда, каналлар утказиш ва юза улчашларда зарурлигини тасдиклайди. хоразмий уз китобида уч хил микдорлар билан амал бажаради, илдизлар, квадратлар, оддий сон. илдиз-ҳар кандай номаьлум нарса (“шай”) , квадрат-илдизнинг узини узига купайтмаси , оддий сон - илдизга ваквадрвтга тегишли булмаган сон. дастлаб (i-iii бобларда ) 1) квадратлар илдизларга тенг ах2=вх. 2) квадратлар сонга тенг ах2=с. 3) илдизлар сонга тенг ах=с. куринишларни карайди ва ечиш коидаларини беради. iv -vi бобларда коэффициентлари сон булган: 4) …
4
хшаш ҳад булса, буларнинг умумий кисми ташланади. масалан, х2+21=10х 1) илдиз саноғини яримлат, бу 5 булади; 2) яримланган илдиз саноғини уз-узига купайтир, бу 25 булади; 3) яримланган илдиз саноғини квадратидан 21ни айир, 4 колади; 4) 4ни квадрат илдиздан чикарса 2 булади; 5) яримланган илдиз саноғидан 2 ни айирсанг 3 булади; 6) агар хохласанг ярим илдиз саноғига 2 ни кушсанг 7 булади. энди ушбу ечимнинг геометрик исботини курайлик. 1) узунлиги илдиз саноғи 10 гатенг булган nd кесмага томони номаълум х булган квадрат ясайди. 2) кесмани колган кимига томони ав=х булган туғри туртбурчак еавn га тулдиради. secdn=10х, sacdb=x2 (2) тенглама ва (2) ни эътиборга олсак, seabn=21 булиши керак. 3) nd уртасидан fk перпендикуляр чикариб, унинг давомига томони 5-х булган lkhq квадрат ясаймиз. колган кисмига nlqe тугри туртбурчакни жойлаштириш натижасида томони 5 ва юзи smkfn=25 (3) булган квадрат ҳосил булади. ясашга кура smnqe=sqhfp =shabf =х(5-х) булиб, seabn=smlqhfn=21 у ҳолда slh=smf-smlqhfn булади. (5) (5), …
5
юс”ва “минус” деб аталмасдан ( ёки шунча ухшаш ) кушилувчи ва айрилувчи сонлар маьносида бажаради ва улар устидаги амалларни курсатади. масалан: “агар бирсиз унни бирсиз унга купайтирсанг, бу унниг-унга кйтмаси юз айрилувчи бирини унга -бу айрилувчи ун яна айрилувчи бирини унга -бу айрилувчи ун, ҳаммаси биргаликда саксон, айрилувчи бирини айрилувчи бирига кушилувчи бир вабулар ҳаммаси биргаликда саксон-бир . (холразмий , математика трактаи, т., 1964, 33 - б яьни хозирги белгиларда : (10-1)(10-)=10 . 10 -1.10 -10.1+1=100-10-10+1=80+81. алгебраик ифодалар устида аммаллар бажариш бобоидан сунг юкорида келтирилган олтита типдаги тенгламаларга келтириладиган ва прапорция ёрдамида ечиладиган сонли масалаларни ечиш коидасини беради. асарнинг сунгги боби “васият ҳакида китоб“ (бутун асарнинг 2/5 кисми) деб аталиб, асосан кундалик талабларга ва мусулмон ҳукукий нормаларига караб мерос таксимлашга бағишланган. бу масаларни асосан турт груҳга булиш мумкин: 1) ах+ву=0 (бутун ечимлари); 2) ах+ву=d (d- бутун булганда, бутун ечимларни топиш); 3) ах=в; 4) соф арифметик масалалар. юкоридагилардан шу нарса маьлум …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"урта осиё ва якин шарк математикаси" haqida

1662882907.doc с 2 в 2 в х 2 2 , 1 - ÷ ø ö ç è æ ± - = 3 1 n 2 + урта осиё ва якин шарк математикаси режа: 1. ўрта осиё ва якин шарк математикаси. боғдод “донишмандлик уйи”нинг роли. 2. манфий сонларни киритилиши ва чизикли тенгламалар системасини ечиш. 3. “элементар математика” асари. хii асрга келиб, урта осиё ва якин шаркда яшаган кабилаларнинг узаро уришлари бутун регионни ҳонавайрон килди, ҳалкни кирғин килди. ана шундай бир пайтда ислом динининг асосчиси мухаммад сиёсий-диний душманлари устида хижозда ғалаба козонгач,унинг халифалари ислом динини таркатиш никоби остида “ мукаддас уриш “ эьлон килдилар.натижада ҳукумрон дин сифатида ислом дини, давлат тили сифатида араб тили урнатилади . хужалик ва сиёсий хаётда руй берган …

DOC format, 78,0 KB. "урта осиё ва якин шарк математикаси"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.