tilshunoslikning nazariy masalalari

DOCX 26 pages 37.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.9 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

tilshunoslikning nazariy masalalari.til va nutq substansiya va forma reja: kirish 1. nutq texnikasi va uning elementlari 2. o'qituvchi nutqi ta'sirchanligini oshirish yo'llari 3. o'qituvchi nutqining kommunikativ sifatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish har bir insonning ma'naviy va madaniy kamolotga erishuvida tilning o'rni alohidadir. til insonlararo muloqot hamda fikr va axborot almashinuv vositasidir. til millatning tamal toshidir. prezident i.karimov «jamiki ezgu fazilatlar inson qalbiga, avvalo, ona allasi, ona tilining betakror jozibasi bilan singadi. ona tili – bu millatning ruhidir. o'z tilini yo'qotgan har qanday millat o'zligidan judo bo'lishi muqarrar» deb ta'kidlaganida haqli edi. shuningdek, ajdodlar merosini o'rganish, tajriba orttirish, almashinish jarayonini ham tilsiz tasavvur etib bo'lmaydi. zero, hazrati navoiy ta'biri bilan aytganda: so'zdurki, nishon berur o’lukka jondin, so'zdurki, berur jonga xabar jonondin. insonni so'z ayladi judo hayvondin, bilki, guhari sharifroq yo'q ondin. ma'lumki, til inson aqliy faoliyatining eng oliy va asosiy vositasidir. chunki, insonni boshqa jonzotlardan ajratib turadigan ham tildir. shunday ekan, …

2 / 26

a'kidlaydi. muallif notiqlikni egallashning yo'lini tinimsiz mehnat va o'rganish deb uqtiradi. tilning olijanob imkoniyatlari nutq orqali ochiladi. nutq bo'lmas ekan, tilning cheksiz imkoniyatlari yuzaga chiqmay qolaveradi. a. navoiy til va nutq munosabatlarini shunday izohlaydi: «til shuncha sharafi bilan nutqning qurolidir. agar nutq nomaqbul bo'lib chiqsa, tilning ofatidir». demak, til har qancha qudratli zo'r bo'lmasin, u nutq uchun qurol sifatida xizmat qiladi. uning kuch-qudrati nutq jarayonida namoyon bo'ladi. agar til o'q bo'lsa, nutq kamondir. o'qning qudrati kamonning qobiliyatiga ham bog'liq. til millatning noyob xazinasi bo'lib, doimo og'zaki va yozma holda namoyon bo'lgan. boy, yorqin, maroqli nutq, u kim bo'lishidan qat'iy nazar, inson nuri hisoblangan. nutq madaniyati juda katta va keng soha bo'lib, u bolaning kundalik oddiy salom-aligidan tortib, kimga nimani, qachon, qaerda va qanday so'zlashigacha bo'lgan barcha nutqiy jarayonlarni o'z ichiga oladi. nutq madaniyati faqat nutqni egallash yo'llarini emas, balki undan foydalanish madaniyatini ham tarbiyalaydi. nutq madaniyati o'qituvchilarda ijodiylik, mustaqil fikrlash, …

3 / 26

agogning mehnati - bu behad izlanish va azob-uqubatli kechinmalar, ilhom va betakror turlanish oni, ko'pdan-ko'p kundalik ishlar, hafsalasi pir bo'lish va bolalar bilan birgalikda boshdan kechirilgan quvonchdan qanoat hosil qilishdir. inson nutqi rang-barang. do'stlariing suhbati ham, san'atkorning sahnadagi monologi ham, talabaning auditoriyadagi javobi ham nutqning bir ko'rinishidir. nutq texnikasi va uning elementlari nutq texnikasi – muhim ahamiyatga ega bo'lib, o'quv soatlarining to'rtdan bir, ba'zan ikkidan bir qismi o'qituvchi nutqi orqali amalga oshiriladi. o'quvchilar o'qituvchi nutqiga nisbatan juda sezgir bo'lib, o'qituvchining xatolari, noto'g'ri talaffuz bolalarda kulgu uyg'otsa, monoton ohang ularni zeriktiradi, noto'g'ri intonasiya esa nutqning yasama ekanligini ko'rsatadi va bolalarni o'qituvchidan uzoqlashtiradi. fiziologlar fikricha o'zgartirib bo'lmaydi deb hisoblanadigan tovush tembrini ham mashq qilish asosida o'zgartirish mumkin ekan. masalan qadimgi greqiya yashab o'tgan buyuk orator demosfen o'zidagi barcha jismoniy kamchiliklarni mashq qilish orqali bartaraf etadi. demak, nutq texnikasi o'quvchilarga nutqning to'liq mohiyatini yetkazishga yordam beradigan nafas olish, tovush hosil qilish va diksiyadan …

4 / 26

bo'lib, u ikkinchi kishiniig ishtirokini talab etmaydi. shuning uchun ham bu nutq o'z-o'ziga qaratilgan nutq sanaladi va uni nazorat qilib bo'lmaydi. ichki nutq og'zaki va yozma nutqning asosi sifatida xizmat qiladi. ichki nutq inson tafakkurining mahsulidir. u inson miyasida juda tez sur'atlarda sodir bo'lib, faqat insonning o'zigagina ma'lum bo'ladi. ichki nutq ba'zan xayol, fantaziya kabi psixologik xususiyatlar bilan bog'lanib ketadi. tashqi nutq esa ikki yoki undan ortiq kishilar uchun amalga oshirilib, atrofdagilarga fikr-mulohazalarni bildirish uchun tashkil etiladi. shuning uchun nutq madaniyatini shakllantirishda ichki nutqni rivojlantirishga ham alohida e'tibor berishga to'g'ri keladi. tashqi nutq boshqalarga va nazorat qilish mumkin bo'lgan faol nutq bo'lib, u og'zaki va yozma ko'rinishlarga ega. og'zaki nutq odatdagi tovushli so'zlashuv nutqi bo'lib, bu nutq ko'proq-ohang va turli imo-ishoralar bilan aloqadordir. og'zaki nutqda fikrni ixcham ifodalash maqsadida to'liqsiz gaplar keng qo'llaniladi. nutqning bu turi bir yoki bir necha kishi tomonidan amalga oshirishida va monologik, dialogik shaklda namoyon bo'ladi. …

5 / 26

g'zaki nutqni, ya'ni tovushlarni hosil qilishda nutq texnikasining fonasion nafas, tovush hosil hosil qilish va diksiya kabi elementlari ishtirok etadi. ularning har biri ustida alohida to'xtalib o'tamiz. nafas. nafas fiziologik funksiyani, ya'ni inson organizmining hayotiy funksiyasini amalga oshiradi. shuningdek, u nutq jarayonini energiya bilan ta'minlaydi. demak, inson ikki turda nafas oladi: fiziologik va fonasion nafas. fiziologik nafasda havo burun orqali olinib, nafas olish va nafas chiqarish teng hamda bir tekisda bo'ladi. u quyidagi ketma-ketlikda sodir bo'ladi: qisqa nafas olish, qisqa nafas chiqarish va pauza. fonasion nafasda qisqa nafas olinadi, pauza va cho'ziq nafas chiqariladi. chunki tovush hosil qilish uchun havo oqimi zarur bo'ladi. fonasion nafas shakllanmagan bo'lsa nutq jarayonida hapqirib qolish, yurak urishi tezlashishi, yuz qizarib ketishi kabi holatlar kuzatiladi. nafas olish jarayonida ishtirok etadigan muskullar ishtirokiga qarab nafasni to'rt turga ajratiladi. yuqori nafas - yelka, ko'krak qafasi va o'pkaning yuqori qismi ishtirokida amalga oshiriladigan engil nafas turidir. ko'krak nafas …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslikning nazariy masalalari"

tilshunoslikning nazariy masalalari.til va nutq substansiya va forma reja: kirish 1. nutq texnikasi va uning elementlari 2. o'qituvchi nutqi ta'sirchanligini oshirish yo'llari 3. o'qituvchi nutqining kommunikativ sifatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish har bir insonning ma'naviy va madaniy kamolotga erishuvida tilning o'rni alohidadir. til insonlararo muloqot hamda fikr va axborot almashinuv vositasidir. til millatning tamal toshidir. prezident i.karimov «jamiki ezgu fazilatlar inson qalbiga, avvalo, ona allasi, ona tilining betakror jozibasi bilan singadi. ona tili – bu millatning ruhidir. o'z tilini yo'qotgan har qanday millat o'zligidan judo bo'lishi muqarrar» deb ta'kidlaganida haqli edi. shuningdek, ajdodlar merosini o'rganish, tajriba orttirish, almashinish jarayonini ham t...

This file contains 26 pages in DOCX format (37.9 KB). To download "tilshunoslikning nazariy masalalari", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslikning nazariy masala… DOCX 26 pages Free download Telegram