tilshunoslikning fanlar sistemadagi o'rni

DOCX 40 pages 162.6 KB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 162.6 KB

File type DOCX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

kirish. tilshunoslikning fanlar sistemasidagi o‘rni reja: 1. tilshunoslik va tabiiy fanlar fanining predmeti va dolzarb muammolari. 2. tilshunoslik va tabiiy fanlar fanini o‘rganishning ilmiy-nazariy va metodologik asoslari. 3. fan va uning paydo bo‘lishi. 4. fanlar sistemasi. 5. tilshunoslikning fanlar sitemasidagi o‘rni. tayanch so‘z va iboralar: va tabiiy fanlar fanining predmeti va obyekti. fanning dolzarb muammolari. fanni o‘rganishning ilmiy-nazariy va metodologik asoslari. fan va uning paydo bo‘lishi. tilshunoslikning fanlar sitemasidagi o‘rni har qanday fan fanlar sistemasidan o‘rin olar ekan, u, albatta, shu sistema tarkibidagi boshqa fanlar bilan ma'lum munosabatda bo‘ladi. hozirgi kunda barcha fanlarda sistemaviy tadqiqotlarga katta e'tibor berilayotgan va buning natijasida jiddiy yutuqlarga erishayotgan bir paytda fanlarning o‘zaro munosabatini o‘rganlish muhim ahamiyatga ega. tilshunoslik fanlar sistemasida deyarli barcha fanlar bilan uzviy aloqadadir. buning sababi tilshunoslik fanining o‘rganilish obyekti bo‘lgan tilning mohiyati bilan bog‘liqdir. avvalo, til kishilar o‘rtasidagi eng muhim aloqa vositasi sifatida ijtimoiy harakterga ega. demakki, u boshqa ijtimoiy hodisalar …

2 / 40

larisiz bayon qilish mumkin emas. yoki nutq patalogiyasi muammolari tibbiyot fani bilan uzviy aloqada hal qilinadi. tilshunoslikda lisoniy birliklarning boshqa lisoniy birliklar bilan birikish imkoniyatlari va ushbu imkoniyatning yuzaga chiqish masalalari bilan shug‘ullanuvchi valentlik nazariyasining vujudga kelishi bevosita kimyo fanining ta'siri bilan bog‘liqdir. keyingi davrlarda avtomatikaning rivojlanishi tilshunoslik faniga ham o‘z ta'sirini ko‘rsatdi. tilshunoslikda lingvistik modellashtirish, avtomatik tarjima muammolari paydo bo‘ldi. ana shunday muammolar tilshunoslik fanining matematika, kibernetika kabi fanlar bilan aloqasini kuchaytirdi. bu omillarning barchasi tilshunoslikni fanlar sistemasida boshqa fanlar bilan munosabatda o‘rganlishini taqozo etadi. ana shundagina yosh mutaxassis bu fanning fanlar sistemasida to‘tgan o‘rnini to‘g‘ri payqay oladi. shuni ta'kidlash kerakki, tilshunoslikning tabiiy fanlar bilan aloqasi uning fanlar sistemasida boshqa fanlar bilan aloqasining bir qismini o‘z ichiga oladi. tilshunoslikning fanlar sistemasida to‘tgan o‘rni va bu sistemada boshqa fanlar bilan munosabatini to‘liq talabalarga va yosh tilshunos mutaxassislarga yetkazmoq uchun tilshunoslikning ijtimoiy fanlar bilan munosabatini yoritishni maqsadga muvofiqdir. o‘zaro so‘zlashganda fan …

3 / 40

kishilar - mutafakkirlar yetishib chiqdi. bunday mutafakkirlarning olamni amaliy kuzatishlari natijasida chiqargan xulosalari jamlana borib matematika, astronomiya, mantiq, etika singari fanlarning asoslari paydo bo‘ldi. o‘zbek tilida fan ma’nosida ilm atamasi ham qo‘llaniladi. lekin ilm atamasining ma’nosi kengroq. islom sharqida "ilm" tushunchasi ham diniy, ham dunyoviy mazmun kasb etgan. ayni paytda ilmning bu ikki pallasi o‘ziga xos jihatlarga egaligi ham inkor etilmagan. bu haqda a.a’zamov quyidagilarni yozadi: "fan inson yashaydigan muhit - tabiat (metogalaktikadagi jarayonlardan miya faoliyatigacha) va jamiyat bilan (bmt faoliyatidan shaxs ruhiyatigacha) ish tutsa, din insonning ichki dunyosi - qalb va ruhiga taalluqdidir. har ikki jabha ong va tafakkur ko‘priklari bilan tutashgan". xi asrdan (ya’ni tasavvuf ta’limoti ilm sifatida shakllanganidan) boshlab "ilmi qol" va "ilmi xol" tushunchalari muomalaga kiritiladi. dastlab bu ikki tushuncha so‘fiyning zohiriy va botiniy dunyosiga oid, murshiddan muridga berilishi mumkin bo‘lgan yoki bo‘lmagan bilimga nisbatan istifoda qilingan. "ilmi qol" so‘z bilan ifodalash, o‘rganish yo‘li orqali berilishi …

4 / 40

nida, uning natijasida paydo bo‘ladi. fanning asosi bo‘lgan bilish uzoq vaqtlardan buyon mutafakkirlarni qiziqtirib keladi. jumladan, bizning bobokalonlarimiz ham bu sohada o‘zlarining qimmatli fikrlarini bayon qilganlar. dunyo allomalari ichida ikkinchi muallim nomi bilan mashhur bo‘lgan farobiy bilishning ikki darajasini ajratadi. xususan, u "ilmlarning kelib chiqishli to‘g‘risida" ("ixso al-ulum") asarida ilmlarni keltirib chiqaradigan sabablar haqida fikr yuritib, quyidagilarni bayon qiladi: "olamda substansiya (javhar) va aksidensiya (oraz) hamda substansiya va aksidensiyani yaratuvchi marhamatli ijodkordan boshqa hech narsa yo‘qdir".5 farobiyning javhar va oraz haqidagi bu fikri bilish nazariyasida buyuk inqilob edi. chunki bizni qurshab turgan olam va uning unsurlari javhar va orazlarning o‘zaro dialektik munosabatidan tashkil topgandir. farobiy tilga olgan javhar va oraz tushunchalari ostida nima yotadi? har qanday narsa dastlab bizning sezgi organlarimizga ta’sir qiladi. ana shu sezgi organlarimiz yordamida his qilish mumkin bo‘lgan belgilar oraz sanaladi. oraz aristotel falsafasidagi aksidensiyani bildiradi. farobiyning tushuntirishicha, orazni besh sezgi organlari yordamida his etamiz. xususan, …

5 / 40

ning asosi, tayanch nuqtasi sanaladi. u insonni qurshab turgan olam uzvaridan har birini alohida ko‘rish, ushlash, eshitish, mazasini tatish, xidlash orqali hosil qilinadi. hissiy bilim bilish jarayonining markaziy nuqtasi sanalsa ham, lekin u ko‘pincha aldab qo‘yishi mumkin. masalan, quyosh yer atrofida aylanayotganday ko‘rinadi. aslida esa aksincha. shuning uchun bizning ajdodlarimiz hissiy bilish bilan idrokiy bilishni ajratganlar. idrokiy bilish hissiy bilimlarni solishtirish, qiyoslash, umumlashtirish, hissiy bilimlarning hosil bo‘lishiga asos bo‘lgan orazlar (aksidensiyalar) zamirida yashiringan mohiyatni-jovharni aniqlash orqali hosil qilinadi. masalan, tanada isitmaning ko‘tarilishini aniqlash hissiy bilim sanaladi. lekin har qanday harorat o‘z-o‘zidan ko‘tarilmaydi. uning ma’lum ichki sabablari bor. ana shu sababni aniqlash isitmaga o‘xshash, u bilan bog‘liq bo‘lgan bir qancha hissiy bilimlarni solishtirish, qiyoslash, umumlashtirish orqali amalga oshiriladi va isitma nimaning tashqi alomati ekanligi aniqlanadi. solishtirish, qiuoslash, mantiqiy umumlashtirish orqali hosil qilingan bilim idrokiy, nazariy bilim sanaladi. bu bilim orqali orazlar zamiridagi javhar belgilanadi. har qanday fan ana shu bilimlarni keltirib …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslikning fanlar sistemadagi o'rni"

kirish. tilshunoslikning fanlar sistemasidagi o‘rni reja: 1. tilshunoslik va tabiiy fanlar fanining predmeti va dolzarb muammolari. 2. tilshunoslik va tabiiy fanlar fanini o‘rganishning ilmiy-nazariy va metodologik asoslari. 3. fan va uning paydo bo‘lishi. 4. fanlar sistemasi. 5. tilshunoslikning fanlar sitemasidagi o‘rni. tayanch so‘z va iboralar: va tabiiy fanlar fanining predmeti va obyekti. fanning dolzarb muammolari. fanni o‘rganishning ilmiy-nazariy va metodologik asoslari. fan va uning paydo bo‘lishi. tilshunoslikning fanlar sitemasidagi o‘rni har qanday fan fanlar sistemasidan o‘rin olar ekan, u, albatta, shu sistema tarkibidagi boshqa fanlar bilan ma'lum munosabatda bo‘ladi. hozirgi kunda barcha fanlarda sistemaviy tadqiqotlarga katta e'tibor berilayotgan va buning natijasida jidd...

This file contains 40 pages in DOCX format (162.6 KB). To download "tilshunoslikning fanlar sistemadagi o'rni", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslikning fanlar sistema… DOCX 40 pages Free download Telegram