tilshunoslikning adabiyot bilan munosabati

DOCX 5 pages 20.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

8-mavzu. tilshunoslikning adabiyot bilan munosabati reja 1. tilshunoslik va badiiy adabiyot 2. tilning badiiy-estetik funksiyasi va unda adabiyotning o’rni 3. matn lingvistikasi adabiyotlar 1. нурмонов а. танланган асарлар. 3 жилдлик. 1-жилд. – т.: академнашр, 2012. 2. nurmonov a., yo’ldoshev b. tilshunoslik va tabiiy fanlar. – t.: sharq, 2001. 3. каримов и.а. юксак маънавият – енгилмас куч. - тошкент: маънавият, 2008. tayanch tushunchalar: estetik tafakkurini shakllantirish, badiiy matn, tilshunoslikning badiiy adabiyot bilan uzviy aloqasi. viii.1. tilshunoslik va badiiy adabiyot til insoniy his-tuyg‘ularni ifodalashning eng samarali usullaridan biridir. u shunday xususiyatga ega bo‘lganligi uchun ham o‘quvchining tuyg‘ularini “boshqara oladi” – uning qalbida turli kechinmalar, hissiyotlarni paydo qiladi. xususan, badiiy matn “insonni ruhan to‘lqinlantirish, yig‘latish, kuldirish, xayolot olamiga yetaklash, o‘yga cho‘mdirish, estetik tafakkurini shakllantirish, voqyea-hodisalarga teran, boshqacha nazar bilan boqishga o‘rgatish kabi ko‘plab imkoniyatlarni o‘zida mujassam qilgan bo‘ladi”. badiiy matnning ayni shu xususiyatini tadqiq etgan rus tilshunosi v.p.belyanin o‘z kitoblaridan birida vigotskiyning “hamma …

2 / 5

otativ funksiyasini o‘rganadi. boshqacha aytganda, lingvopoetika badiiy nutqni o‘rganuvchi tilshunoslikning bo‘limidir. viii.2. tilning badiiy-estetik funksiyasi va unda adabiyotning o’rni badiiy nutq badiiy adabiyotning bayon qilish vositasi sanaladi. filologiya tarixida badiiy asar tili va poetik til atamalari tez-tez uchrab turadi. bu atamalar ifodalagan tushunchalar bir-biriga juda yaqin tursa ham, lekin o‘zaro ma'lum jihatlari bilan farq qiladi. amalda keng kamrovli ob'ektning ayrim fragmentlarigina badiiy nutqning tahliliga beriladi. ana shunday asosiy fragment badiiy asar tili sanaladi. ko‘rinadiki, badiiy nutq, badiiy asar tiliga nisbatan kengroq tushunchadir. u tilning ekspressiv funksiyasini o‘z ichiga oladi. badiiy asar tili esa badiiy nutqning bir ko‘rinishi, bir fragmenti hisoblanadi. badiiy nutqni o‘rganuvchi lingvistik poetika ham til sistemasining barcha sath birliklarining badiiy-estetik funksiyasini qamrab oladi. fonetik-fonologik sathda fonetik birliklar ham badiiy-estetik vazifa bajarishi mumkin. xususan, bir xil tovushlarning, bir xil bo‘g‘inlarning takrorlanishi she'riyatda go‘zallikni, ta'sirchanlikni ta'minlovchi vosita sanaladi. shuningdek, gap bo‘laklarning o‘rinlashishi, gap tarkibida bir xil bo‘laklarning takrorlanishi kabi hodisalar …

3 / 5

badiiy matn epik, lirik va dramatik turga kiruvchi asarlarda o‘z aksini topadi. publitsistik matn ko‘proq matbuot sohasiga oid bo‘lib, xabar, maqola, taqriz, reportaj, ocherkva feletonlarda namoyon bo‘ladi. shundan reportaj, ocherk va feleton ham badiiy, ham publissistik xususiyatlarni o‘zida mujassamlashtirishi bilan boshqalardan ajralib turadi. publitsistik matn o‘zining til xususiyatlari bilan ham badiiy matndan farq qiladi, ilmiy matn ilmiy va ilmiy-ommaboi matnlarga ajratiladi. ilmiy matnda gap bo‘laklari tartibi adabiy til qoidasiga qat'iy, amal qilgan holda qo‘llanadi, lekin unda til qurilishi mantiqiy bog‘liqlik va izchilliqni talab etadi. ilmiy matnda har bir fan sohasiga oid atamalarning qo‘llanilishn xarakterli xususiyat hisoblanadi. masalan, tilshunoslikka oid ilmiy ishlarda lingvistikaga xos atamalar ko‘plab qo‘llaniladi. bunday holatni boshqa sohalarga taalluqli ishlarda ham yaqqol ko‘rish mumkin. ilmiy-ommabop matnlarda atamalar tizmasidan, ilmiy bayonchilikdan qochiladi, bayon etilayotgan fikrning barchaga baravar tushunilishini ta'minlash maqsadida tushunilishi qiyin bo‘lgan atamalar murakkab tushunchalar o‘rniga aniq va batafsil tasvirlardan foydalaniladi. rasmiy matnlar quyidagilar: davlatlarning diplomatik notalari, hukumat …

4 / 5

shining o‘ziga xosligi bilan farqlanadi. matnlar taraqqiyotini adabiy janrlar taraqqiyotidan ajratgan holda qaramaslik keraq. chunki nutqiy vositalar tarkibi va ularni qo‘llash me'yorlari asar janri bilan aloqadordir. badiiy matn janrlar prinsipi asosida tavsif qilinadi va ular asarning janr xususiyatiga ko‘ra farqlanadi. masalan, adabiyotning asosiy janrlaridan biri bo‘lgan publitsistika publitsistik uslub asosida tuzilgan matn bilan ish ko‘radi. har bir matnning taraqqiyoti va uning boshqa matnlardan farqli tomonlarini aniqlash uchun dastavval adabiy tildagi mavjud uslub turlarini va ularning vazifa doirasini belgilash zarur bo‘ladi. adabiy til taraqqiyotining turli davrlarida adabiy uslublarning qo‘llanish mavqyei o‘zgarib boradi. masalan, asrimizning 20- yillariga qadar o‘zbek adabiyotida she'riy uslub birinchi o‘rinda bo‘lib kelgan bo‘lsa, hozirgi kunda nasriy uslub asosiy o‘ringa ko‘tarilmoqda. bu narsa matn tuznlishida yetakchi omildir. matnlar uchun umumiy xususiyatlar nimalar va ularning bir-biridan farqli tomonlari nimada? umum qo‘llaydigan so‘zlar turli matnlarda turlicha ma'noda keladi. masalan, «ruh» so‘zining asosiy va umumiy ma'nosi bor. badiiy matnda kayfiyat (safarov odamlarning …

5 / 5

ovuq urush, xotin-qizlar masalasi, yaqin sharq masalasi, mustaqillik sharofati kabi iboralar ko‘p ishlatiladq. bular tipik publitsistik frazeologiya bo‘lib, ijtimoiy-publitsistik ma'noda qo‘llanilgan. matnlar bir-biridan so‘z va atamashunoslikdan foydalanish usullari va tuzilishi jihatidan badiiy to‘qima, har xil gap qurilishlarini ishlatish bilan farq qiladi. nutqning ifoda maqsadiga va mazmuniga hamda ekspressivligiga ko‘ra matnlar turli xil bo‘ladi. matnlarning turli xil bo‘lishi unga ta'sir qiluvchi leksik vositalarga bog‘liqdir. ular tantanals so‘zlar, 6etaraf so‘zlar, betakalluf so‘zlar, ko‘pol so‘zlardan iborat bo‘ladi. biz bu so‘zlar vositasida atrofimizdagi predmetlar va voqyea-hodisalarni, ularning xususiyatlarini, belgilarini, holatlarini butun nozikligi, o‘ziga xosligi bilan anglash uchun matn tuzamiz. buni misollar orqali qo‘yidagicha ko‘rsatish mumkin: yuz, bet, aft, bashara, chehra, jamol, viydor, oraz, uzor, ruxsor: bu so‘zlardan bet so‘zi qo‘llanishi bilan yuz so‘ziga juda yaqin bo‘lib, yuz nisbatan salbiy ottenkaga ega. aft so‘zi bet so‘ziga nisbatan salbiy ottenkaga ega. bashara so‘zida salbiy ottenka aft so‘zidagiga nisbatan ham kuchli. chehra ijobiy ottenkaga ega. jamol so‘zida …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslikning adabiyot bilan munosabati"

8-mavzu. tilshunoslikning adabiyot bilan munosabati reja 1. tilshunoslik va badiiy adabiyot 2. tilning badiiy-estetik funksiyasi va unda adabiyotning o’rni 3. matn lingvistikasi adabiyotlar 1. нурмонов а. танланган асарлар. 3 жилдлик. 1-жилд. – т.: академнашр, 2012. 2. nurmonov a., yo’ldoshev b. tilshunoslik va tabiiy fanlar. – t.: sharq, 2001. 3. каримов и.а. юксак маънавият – енгилмас куч. - тошкент: маънавият, 2008. tayanch tushunchalar: estetik tafakkurini shakllantirish, badiiy matn, tilshunoslikning badiiy adabiyot bilan uzviy aloqasi. viii.1. tilshunoslik va badiiy adabiyot til insoniy his-tuyg‘ularni ifodalashning eng samarali usullaridan biridir. u shunday xususiyatga ega bo‘lganligi uchun ham o‘quvchining tuyg‘ularini “boshqara oladi” – uning qalbida turli kechinmalar, hissiyotla...

This file contains 5 pages in DOCX format (20.7 KB). To download "tilshunoslikning adabiyot bilan munosabati", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslikning adabiyot bilan… DOCX 5 pages Free download Telegram