o‘zbek tilshunosligi va tilshunoslikning nazariy asoslari

DOCX 35 pages 2.3 MB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat mavzu:________________ turkologiyaning oʻzbek filologiyasi tarmogʻi reja: 1. o’zbek filologiyasi haqida 2. o’zbek filologiyasi fanining fan sohalari 3. leksikologiya sohasi 4. frazeologiya sohasi 5. o’zbek tilshunoslik maktablari 6. o’zbek filologiyasi taraqqiyoti o’zbek filologiyasi haqida milliy taraqqiyot milliy til mavqei va nufuzi yuksalishida yaqqol ko‘zga tashlanadi. “o‘zbekiston taraqqiyotining bugungi yangi bosqichi-milliy yuksalish davri talablaridan kelib chiqib, ona tilimizning jamiyatdagi o‘rni va nufuzini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda”. mamlakatimizdagi keng ko‘lamli islohotlar o‘zbek tilining ham davlat tili sifatidagi maqomini mustahkamlash, uning mavqeini ko‘tarish bo‘yicha qabul qilingan qonun va qarorlar tilshunoslik sohasidagi ilmiy-tadqiqot ishlarining yangi bosqichga ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi. “bugungi globallashuv davrida har bir xalq, har qaysi mustaqil davlat o‘z milliy manfaatlarini ta‘minlash, bu borada avvalo o‘z madaniyatini, azaliy qadriyatlarini, ona tilini asrabavaylash va rivojlantirish masalasiga ustuvor ahamiyat qaratishi tabiiydir”. shu ma‘noda o‘zbek tilshunosligining zamonaviy fan yo‘nalishi darajasida …

2 / 35

ligi bugungi kunga kelib, zamonaviy tilshunoslikning tarkibiy qismiga aylandi. umumturkiy tilshunoslik uchun ham nazariy, ham amaliy manba bo’lgan m.qoshg‘ariy, a.navoiy, zamaxshariy, abu xayyon kabi zabardast olimlar ilmiy ishlarini eslamaslik mumkin emas. zamonaviy o‘zbek tilshunosligi haqida fikr bildirilganda esa fitrat, elbek, g‘ozi olim yunusov, ashurali zohiriy, abdulla avloniy, shorasul zunnun kabi til ilmining nazariy rivojiga ma‘lum darajada hissa qo‘shgan ko‘plab o‘zbek fidoyi olimlar bilan bir qatorda e.d.polivanov, a.k.borovkov, n.kononov, v.v.reshetov, s.n.ivanov kabi rus olimlarining nomlarini ham tilga olib o‘tish zarur. xx asrning 20-30-yillarida ijod qilgan o‘zbek adiblarining badiiy, ilmiy va publitsistik asarlarini tadqiq qilish bo‘yicha bir qator ishlar amalga oshirildi. bunga m.qurbonova, b.to‘ychiboev, m.yo‘ldoshev, yo.sayidov, f.bobojonov, d.ne‘matova, t.tog‘aev, z.chorieva, l.jalolova va boshqalarning ishlarini ko‘rsatish mumkin[4,5,8,9,10]. mustaqillik yillariga nazar soladigan bo‘lsak, o’zbek tilshunosligiga hissa qo’shgan olimlarda ilmiy asarlari o’rganish bilan bog’liq bo’lgan ayrim ishlar qilingan.b tilshunosligimizning ilmiy-nazariy tadqiqot ob‘ekti bo‘lishi mumkin bo‘lgan muammolar xx asrning 30-yillaridan boshlab jiddiy o‘rganila boshlandi. aynan shu …

3 / 35

nal tilshunoslikning haqiqiy asoschilaridan ekanligiga amin bo‘lamiz. sinxron-formal tasnif metodi xx asrning 40-80 yillariga qadar o‘zbek tilshunosligida yetakchilik qilganligiga qaramay, 70-yillardan boshlab sh.shoabdurahmonov, g‘.abdurahmonov, m.asqarova, o.usmonov, a.rustamov, m.mirzaev, f.ubaeva, a.xojiev, m.mirtojiev, i.qo‘chqortoev kabi va ulardan keyingi bir qator etakchi olimlar ishlarida kuzatildi. natijalar o‘zbek tilshunosligidagi yechimini topmayotgan muammolar xususida olimlarimiz tunu kun izlanishlar olib bormoqdalar. jumladan, tilshunos olimlaridan biri b.to‘ychiboev o‘zining «o‘zbek nazariy tilshunosligi asoschisi yohud «ayyubona tadqiq» xususida so‘z» maqolasida «...barcha fanlar kabi tilshunoslikka ham har bir davr o‘z talabini qo‘ygan. shuning uchun tilshunoslik tarixini o‘z tarixi bilan bog‘lab kuzatish maqsadga muvofiqdir» - deb aytib o‘tgan. masalaga shu nuqtai nazar bilan yondashadigan bo‘lsak, o‘tgan asrning qirqinchi yillaridan boshlab o‘zbek tilini nazariy jihatdan o‘rganish davr talabiga aylandi. o‘zbek tili ilmiy grammatikasining nazariy asoslarini yaratish uchun esa sharq va g‘arb filologiyasining ilg‘or g‘oyalari bilan qurollangan, mumtoz til, xalq tili, xalq og‘zaki ijodi namunalari tili va adabiy tilning ichki imkoniyatlarini, shuningdek, taraqqiyot …

4 / 35

da, aynan shu fikrlarning qanchalik to‘g‘ri ekanligini ta‘kidlovchi dalillar bilan to‘qnashganmiz, haqiqatan ham, a.g‘ulomov o‘zbek nazariy tilshunosligining poydevorini qo‘ygan, favqulodda iste‘dodga ega bo‘lgan betakror tilshunos edi. o‘zbek nazariy tilshunosligining shakllanish davri haqida gap borar ekan, a.g‘ulomovdan bir yil keyin nomzodlik dissertatsiyasini yoqlagan prof.u.tursunov ilmiy foaliyati haqida to‘xtalmaslik mumkin emas. a.g‘ulomov 1940-yilda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan bo‘lsa, u.tursunov, bir yildan keyin o‘z ilmiy ishini yakunlash bilan, o‘zbek nazariy tilshunosligining shakllana boshlanganligini to‘la namoyon etdi. qizig‘i shundaki, a.g‘ulomov «o‘zbek tilida aniqlovchilar» monografiyasi bilan o‘zbek nazariy grammatikasining poydevorini qo‘ygan, oxir-oqibat yirik tilshunoslik ilmiy maktabini asoschisiga aylangan bo‘lsa, u.tursunov yuqorida qayd etilgan tadqiqoti bilan o‘zbek nazariy tilshunosligi poydevorini mustahkamladi va samarqand tilshunoslik ilmiy maktabining asoschisiga aylandi. o‘zbek nazariy tilshunosligining shakllanishi va taraqqiyotiga, katta hissa qo‘shgan boshqa olimlar faoliyatiga to‘xtalishdan avval shuni alohida ta‘kidlamoqchimizki, arab tilshunosligi rivojiga hissa qo‘shgan, shu bilan birga umuman, jahon tilshunosligi taraqqiyotini ta‘minlagan forobiy, beruniy, ibn sino, qoshg‘ariy, zamaxshariy, navoiy, bobur, …

5 / 35

o‘zbek tilshunosligi taraqqiyotini belgilashda muhim o‘rinni egallaydilar. o‘zbek nazariy tilshunosligining shakllanishida ularning ilmiy izlanishlari asosiy manba hisoblanadi. mazkur tadqiqotlarsiz o‘zbek tilshunosligining keyingi ilmiy bosqichini belgilash qiyin. ma‘lumki, o‘zbek milliy, ilmiy tilshunosligining shakllanishini ana shu olimlarning izlanishlari, qarashlari ta‘minladi. bu tadqiqotlar: a) turkiy tilshunoslikning shakllanishi uchun bosh manba bo‘lgan; b) o‘zbek tilshunosligining alohida ajralib chiqishini ta‘minlagan; v) o‘zbek adabiy tili mavqeini belgilash uchun xizmat qilishi mumkin bo‘lgan amaliy masalalarni hal etishga qaratilgan; g) milliy ilmiy tilshunoslikning shakllanishiga shart-sharoit yaratgan bo‘lib, mazkur jarayonda bu olimlar hissasi juda katta bo‘lgan. bugungi kunda xx asr 40-yillaridan keyingi davr taraqqiyoti haqida fikr bildirilganda, hech shubhasiz, 1934-yilda o‘zfa qo‘mitasi hozirgi til va adabiyot ilmiy tekshirish institutining tashkil topishi, bu institutning o‘zbek tilshunosligining yirik ilmiy markaziga aylanganligini aytib o‘tish zarur. xx asrning 20-yillarida faoliyat ko‘rsatgan g‘ozi olim yunusov, e.d.polivanov, k.k.yudaxin, a.zohiriy, a.avloniy, sh.raximiy, sh.zunnun, k.ramazon, elbek, n.said va boshqalarni 30-yillardan boshlab ular qatorini to‘ldirgan a.k.borovkov, v.reshetov, s.ibrohimov, …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligi va tilshunoslikning nazariy asoslari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti kurs ishi mustaqil ish referat mavzu:________________ turkologiyaning oʻzbek filologiyasi tarmogʻi reja: 1. o’zbek filologiyasi haqida 2. o’zbek filologiyasi fanining fan sohalari 3. leksikologiya sohasi 4. frazeologiya sohasi 5. o’zbek tilshunoslik maktablari 6. o’zbek filologiyasi taraqqiyoti o’zbek filologiyasi haqida milliy taraqqiyot milliy til mavqei va nufuzi yuksalishida yaqqol ko‘zga tashlanadi. “o‘zbekiston taraqqiyotining bugungi yangi bosqichi-milliy yuksalish davri talablaridan kelib chiqib, ona tilimizning jamiyatdagi o‘rni va nufuzini oshirish bo‘yicha keng ko‘lamli ishlar amalga oshirilmoqda”. mamlakatimizdagi keng ko‘lamli islohotlar o‘zbek tilining ham davlat tili sifatidagi maqomini must...

This file contains 35 pages in DOCX format (2.3 MB). To download "o‘zbek tilshunosligi va tilshunoslikning nazariy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligi va tilshun… DOCX 35 pages Free download Telegram