abdurauf fitrat va o‘zbek tilshunosligi

DOCX 35 pages 82.7 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 82.7 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

$м.м.қурбонова абдурауф фитрат ва ўзбек тилшунослиги { методиқ қрлланма), тошмеит «узйшерсите-т» ' пр§7 мазкур қўлланма олий таълймдй лодурауф фитратнинг тилшунослик фаолиятини ва ўзбек тилшунослиги гараққиётидаги хизматларини ўрганишга бағишланган. қўлланма университет ва педогогика инсгитутларининг талабаларига, аспирант ва тадқиқогчиларига мўлжалланган. масъул муҳаррир: професс-ор к.назаров ”университет“ нашриёти. 1997 уқтириш хати “абдурауф фитрат ва ўзбек тилшунослиги” махсус курс ва махсус семинарини олий ^қув юртларининг филология факультетларида 4-5 курсларда ўтиш мақсадга мувофиқдир. чунки бу даврга келиб талабаларга “ҳозирги замон ўзбек тили” курсининг барча бўлимлари бўйича назарий курслар ўтиббўлинади. олйй ўқув юртлари талабаларига абдурауф фитратнинг тилшунослик меросини ўрганиш алоҳида аҳамият касб этади. авваламбор, бу нарса а.фитратнинг ўзбек маданияти, жумладан, ўзбек тилшунослиги тарихида тутган ролини, унинг хизматларини очиб беради. яна бир муҳим томони эса талабалар 1-2-3 курсларда “ҳозирги замон ўзбек тили” курсидан олган билимларни мустаҳкамлайди. талабалар “ҳозирги замон ўзбек тили” предмети бўйича олган билимларини фитратнинг тилшуносликка доир қарашлари билан солиштирадилар, уларнинг ўхшаш ва фарқли томокларини ажратадилар. ушбу …$

2 / 35

қилинган тилшуносликка доир мақолалар; тил масаласига бағишланган давлат ҳужжатлари - қурултой материаллари, қарорлар ва б. 2. назарий адабиёт - ўзбек тили фонетикаси, морфологияси, синтаксиси ҳамда имло масаларига бағишланган дарслик ва қўлланмалар, илмий тадқиқотлар. бошқа тиллардан сўз қабул қилиш. сўз қабул қилиш ҳақидаги фитратнинг фикрлари. пуризм тушунчаси ва унинг моҳияти. пуризмнинг совет тилшунослигидаги талқини. унинг янгича талқини, кенг мапьнодаги пурнзм ва тор маънодаги пуризм. фитрат ва пуризм. ' фитрат ва ўзбек тили морфологиясининг баъзи назарий масалалари. олимнинг“сарф” а гиқ йўналиншагй ишларининг умумий рўйхатй тавсия қидинади. • ўша давр тилшунослиги ҳлқида яхлит тасаввур уйғотиш учун қўшимча ад; биётлар берилади (булар 20- йилл;'ода нашр қилинган тилшуносликка окд дарслик, қўлданмзлао -»а векпга материаллдрини ўз ичига олади). ушбу вазиф'т1!ар бажарилгандан кейин олимнинг тилшунрслйх фаолийт.чни ўрганишга кирйшилади. : . талабаларга дастлаб фитратнинг ўзбек тилшунослйги тарихида тутган роли ҳақида умумий маълумот берилади. ■ а.фйтратнинг тилшунослик фаслиятида иккита муқим томонни ажратиб ўрганиш ва тадқиққияй!» мақсадгамувафиқкўринади: а) одймникг ■ …

3 / 35

рда ўзбек тилига доир асарлар жуда озчиликии ташкил қилар эди. ўша вақтда мактабларда она тили сифатида усмонли турк тили ўргатила бошлаган ва тилимиз грнмматикаси ҳам ўша тил грамматикаси таъсирида қолган эди. ана шу^ай шароитда а.фитрат тилимизнинг ўз табиатидаи, •ўзига хос қонуниятларидан келиб чиққан ҳолда миллий грамматмка яратди. ҳозирги ўзбек тилшунослиги фани асримизнинг 20-йилларида вужудга келган бўлйб, унга а,фитрат ва унинг замондошлари элбек, мунаввар қори, қаюм 'рамазон, ғози олим, ш-зуннунлар тамал тошини қўйган эдилар. улар томонидан ёзиб қолдирилган ноёб асарлар хрзирги тилшунослигимизнинг сарчашмаларидир. тилнинг ривожланиш йўллари ҳақидаги олимнинг фикрлари бутунги фан учун ҳам алоҳида аҳамиятга эга. у 3 та нареага алоҳида тўхталадн: янги сўз' ясаш, бошқа тиллардан сўз қабул қилиш, эскирган сўзлардан (архаизмлардан) ўринли фойдаланиш, . фитратнинг ўзбек тилининг товуш қурилишн - унли ва ундонкар тизими, ўзбек тили, умумий туркий ■ тиллардагн .фонетиқ қонуниятлар тўғрисидаги йлмий-казарий қарашлари ҳанузгача ўз қммматинн йўқотмагак.' фитратнинг тилшунослик мербси тид тарихи фани учун ҳам қимматли материаллар …

4 / 35

кк. ояиши**?’' йў фикрлари ўзбек тили. стилистикаси (услубияти) учун бусун ниқоятца аҳамиятлидир. . . фитратнинг тилшунослик ме.роси ўзбек тили пунктуацияси, умииг тарнхи учун муҳим аҳамиятга зга. “нақв” асарида олим ўнта тиниш белгиси ҳақида .маълумот беради. унинг бу борадаги фикрлари ҳозирги ўзбек тилшуноелигидаги мавжуд қарашлар билан деярли бир хилдир. юқоридагалардан кўринадики, а.фатрат тилшуносликнинг барча назарий масадалари билан хиддий шуғулланған катта олимдир. фйтратнинг тғлшунос снфатндаги амалий фаолияти ҳақида гап кетганда қуйидагя маеалаларга аҳрмият берилади. фитраг 1318-19 йидларда тошкент дорйлмуаллмминвда она тилидан дарс беради. 1923-24 *йилларда москва лазеревлар шарқ тиллари имстит/ги, 1927-29 йилларда самарқанд доридмуяллимйнида ўзбек тилидан маърузалар ўқийди. бундан ташқари, у ўш.а давр илмий муҳитида, ягьни тил ва имло масалалари а;рофида бўлиб ўгган қизгин мумозараларда ҳам жиддий қатнашган. олммнинг ушбу фаояияти “чш-атой гуруяги” ташкилстининг фаолияти билан чамбарчас боғликдир. “чиғатой гурунги” уюшмасининг ташкялотчияаридан бири а.фитоат эди. бу уюшма ўзбек хшгқи маданияти тарихида жуда муҳим роль ўйнади. уюкша аъзояарж адабай меросимизни ■1уплаб, нашр қилдйрдилар, …

5 / 35

ат ва имло масалалари * ву мавзуни бошлашдан оддин талабаларга имло, ёаув, алнфбо ҳакзда, уларнююг ўзига хос ■ хусусияхяари ҳақвда қисқача изоҳ берилади. фктрат ва имло масалалари қақида лўхталар эканмиз, бмз ' имло тамойиллари , (принциплари) деган тушунчага дуч келамиз. тажрибамиздан аёшси, юқори хурс талабалари ҳам имло тамойиллари ҳақида умумий маълумочта эга эмзс. бунинг сабаби бу. хил масалалар “ҳбзирги замон ўзбек тили” предметига кирувчи бўлимларда ҳам ва бошқа тилшуносликқа овд предметларда (тилшунослигска кириш, умумий тилшуносдик, тил тарихи ва б.) ҳам зътйбордан четда қолиб келаётганлигидир: шунн назарда тутиб, талабаларга ўзбек .тилининг имло тамойиллари ҳақида маъдумот берилади. булар қуйидагилар: 1. • фонетик тамбйил. 2. мбрфолоғик тамойил. 3. тарихий- анъанавий тамойил. 4. этимолошк ёки график тамойил. 5. дифференциация тамойили. ■ ' 1. фонетик тамойилга кўра сўз ва қўшимчалар жонли нутвда қандай таяаффуз этилса, ёзувда ҳам шундай ёзилади.. ёзушииг фонетик тамойили адабий меъёр доирасвдағи, адабий талаффуз меъёридага ҳолатларга таянади, мисол: бағир-бағрим, ўғил-ўғлим, айбла+в=айблов каби. …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abdurauf fitrat va o‘zbek tilshunosligi"

м.м.қурбонова абдурауф фитрат ва ўзбек тилшунослиги { методиқ қрлланма), тошмеит «узйшерсите-т» ' пр§7 мазкур қўлланма олий таълймдй лодурауф фитратнинг тилшунослик фаолиятини ва ўзбек тилшунослиги гараққиётидаги хизматларини ўрганишга бағишланган. қўлланма университет ва педогогика инсгитутларининг талабаларига, аспирант ва тадқиқогчиларига мўлжалланган. масъул муҳаррир: професс-ор к.назаров ”университет“ нашриёти. 1997 уқтириш хати “абдурауф фитрат ва ўзбек тилшунослиги” махсус курс ва махсус семинарини олий ^қув юртларининг филология факультетларида 4-5 курсларда ўтиш мақсадга мувофиқдир. чунки бу даврга келиб талабаларга “ҳозирги замон ўзбек тили” курсининг барча бўлимлари бўйича назарий курслар ўтиббўлинади. олйй ўқув юртлари талабаларига абдурауф фитратнинг тилшунослик меросини ўрган...

This file contains 35 pages in DOCX format (82.7 KB). To download "abdurauf fitrat va o‘zbek tilshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: abdurauf fitrat va o‘zbek tilsh… DOCX 35 pages Free download Telegram