tarjima nazariyasi va lingvistik transformatsiyalar

DOCX 34 pages 80.0 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.0 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

kurs ishi mavzu: omitting, adding, substituting and compensating words in translation mundarija kirish...................................................................................................................3 asosiy qism: i bob. tarjima nazariyasi va lingvistik transformatsiyalar.................................................................................6 1.1. tarjima jarayonida lingvistik transformatsiyalarning o‘rni................................6 1.2. so‘zlarni tushirib qoldirish, qo‘shish va almashtirish usullarining nazariy asoslari................................................................................................................12 ii bob. tarjima jarayonida qo‘llaniladigan usullarning amaliy tadqiqi...............................................................................................20 2.1 tarjimada kompensatsiya qilishning lingvistik va pragmatik asoslari...............20 2.2. amaliy tahlil: omitting, adding, substituting va compensating usullarining matn asosida qo‘llanilishi...................................................................................................26 xulosa ......33 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati ......35 kirish globallashuv va axborot texnologiyalari tez sur’atlar bilan rivojlanib borayotgan hozirgi davrda tarjima jarayoni tilshunoslik va madaniyatlararo muloqotda muhim vosita sifatida alohida o‘rin tutadi. ayniqsa, ingliz tili dunyo miqyosida xalqaro aloqa, ilm-fan, texnika, iqtisod va diplomatiya tili sifatida keng tarqalgani sababli, ushbu tilni boshqa tillarga, jumladan, o‘zbek tiliga tarjima qilish ehtiyoji ham ortib bormoqda. bu jarayonda tarjimon til va madaniyat o‘rtasidagi vositachi sifatida nafaqat so‘zma-so‘z tarjima qiladi, balki ma’noni to‘g‘ri, aniq va mantiqan muvofiq tarzda yetkazishga intiladi. tarjima …

2 / 34

a kompensatsiya qilish (compensation) eng ko‘p uchraydigan va zaruriy jarayonlardandir. bu usullar til va madaniyatlar o‘rtasidagi nomuvofiqliklarni bartaraf etishda, tarjimaning tabiiyligi va tushunarliligini ta’minlashda qo‘llaniladi. ayniqsa, tarjima qilinayotgan til va manba til o‘rtasidagi struktura va ifoda vositalarining farqlari ushbu usullarni qo‘llash zaruratini keltirib chiqaradi. masalan, ingliz tilidagi qisqa, konsentratsiyalashgan ifodalar o‘zbek tiliga tarjima qilinayotganda ko‘pincha tushuntirish kiritishni (qo‘shishni) talab qiladi. aksincha, ayrim holatlarda manba tilidagi keraksiz takrorlar yoki madaniy noxush elementlar o‘zbek tilida tarjimada tushirib qoldiriladi. shuningdek, ekvivalent so‘zlar topilmagan hollarda ularni o‘xshash ma’nodagi boshqa birliklar bilan almashtirish yoki semantik yo‘qotishlarni boshqa usulda qoplash – ya’ni kompensatsiya qilish zarur bo‘ladi. ushbu kurs ishining dolzarbligi shundaki, til o‘rganish va tarjima amaliyotida yuqorida zikr etilgan transformatsiyalarni chuqur o‘rganish, tarjimonlar uchun nafaqat nazariy, balki amaliy nuqtayi nazardan ham zarurdir. tarjima jarayonida bu usullarning qaysi hollarda, qanday kontekstda qo‘llanishi, ularning semantik va stilistik oqibatlari tahlil qilinishi tarjimonlik mahoratini oshirishga xizmat qiladi. ushbu tadqiqot natijasida …

3 / 34

n) kabi lingvistik transformatsiyalar muhim strategiyalar sifatida foydalaniladi. ularning to‘g‘ri qo‘llanishi nafaqat matnning semantik mazmunini, balki uslubiy aniqligini ham ta’minlaydi. ushbu mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, tarjimonlar tayyorlashda nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni uyg‘unlashtirishga bo‘lgan ehtiyojda namoyon bo‘ladi. muammoning o‘rganilganlik darajasi. mazkur mavzu tarjima nazariyasi doirasida bir qator olimlar tomonidan o‘rganilgan. xususan, p. newmark, v. komissarov, e. nida, l. barkhudarov, s. vlahov va s. florin kabi mutaxassislar tarjima jarayonida yuzaga keladigan lingvistik transformatsiyalarni tahlil qilgan. o‘zbek tilshunosligida ham tarjimaning ba’zi jihatlari m. qo‘chqorov, n. jo‘rayev, g. g‘ulomova va boshqalar tomonidan ko‘rib chiqilgan bo‘lsa-da, so‘zlarni tushirish, qo‘shish, almashtirish va kompensatsiya qilishning tizimli tahlili va amaliy qo‘llanilishi hanuzgacha yetarli darajada chuqur yoritilmagan. shuning uchun ushbu mavzuni maxsus o‘rganish dolzarb hisoblanadi. kurs ishining maqsadi. tarjima jarayonida keng qo‘llaniladigan lingvistik transformatsiya usullari, xususan so‘zlarni tushirib qoldirish (omission), qo‘shish (addition), almashtirish (substitution) va kompensatsiya qilish (compensation) usullarining nazariy asoslarini yoritish hamda ularning ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima …

4 / 34

– xususan, so‘zlarni tushirib qoldirish, qo‘shish, almashtirish va kompensatsiya qilish usullarining nazariy va amaliy jihatlari. kurs ishining obyekti. ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima qilingan matnlar (asosan publitsistik va rasmiy uslubdagi matnlar, jumladan biznes yoki texnik matnlar), hamda tarjimada qo‘llanilgan lingvistik transformatsiya usullari. kurs ishining metodlari. mavzuni yoritishda deskriptiv metod – tarjimada ishlatilgan transformatsiyalarni tavsiflash; tahliliy metod – aniq misollar asosida usullarni tahlil qilish; taqqoslash metod – inglizcha va o‘zbekcha variantlarni solishtirish orqali lingvistik farqlarni aniqlash; kontrastiv analiz – ikki tilning struktura va semantik xususiyatlarini qiyosiy o‘rganish. metodlardan foydalanildi. kurs ishining tuzilishi va hajmi. kurs ishi kirish, ikki bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat. kurs ishining umumiy hajmi 40 sahifadan iborat. i bob. tarjima nazariyasi va lingvistik transformatsiyalar 1.1 tarjima jarayonida lingvistik transformatsiyalarning o‘rni tarjimonlar tomonidan eng ko‘p qo‘llaniladigan lingvistik transformatsiyalar quyidagi asosiy turlarga bo‘linadi: tushirib qoldirish (omission) – bu usul manba matndagi ma'lumotni nishon tilida ifodalashni lozim topmagan holatlarda qo‘llaniladi. …

5 / 34

tirish usuli sintaktik va leksik darajada qo‘llanilishi mumkin. kompensatsiya (compensation) – tarjima jarayonida yo‘qolgan ma'no yoki uslubiy rang-baranglikni matnning boshqa joyida qoplash texnikasi. masalan, o‘zbek tilida mavjud bo‘lmagan so‘z o‘rniga sinonimik ifoda ishlatilishi mumkin, yoki uslubiy rangni saqlash uchun boshqa iboraviy vosita tanlanadi. bu transformatsiyalar tarjimonning tanlovini osonlashtiradi va uni tildan-tillik tafovutlarni samarali yengib o‘tishga yordam beradi. shuningdek, ular tarjimonning ijodiy yondashuvini ham talab etadi, chunki har bir transformatsiya maqsadli auditoriyaning til va madaniyat xususiyatlariga moslashtirilgan bo‘lishi kerak. lingvistik transformatsiyalarning noto‘g‘ri yoki haddan tashqari qo‘llanishi esa, aksincha, matnning mazmuniy xatolariga, uslubiy buzilishlarga olib kelishi mumkin. tarjima jarayonida lingvistik transformatsiyalarning o‘rni beqiyosdir. ular yordamida tarjimon tildagi farqlarni uyg‘unlashtiradi, mazmunni aniqlashtiradi va matnni nishon tilida tabiiy, mantiqiy va madaniy jihatdan mos shaklda taqdim etadi. tarjimaning muvaffaqiyati ko‘p hollarda ushbu transformatsiyalarni to‘g‘ri tanlash va ularni o‘rinli qo‘llashga bog‘liq. tarjima jarayonida lingvistik transformatsiyalarning qo‘llanilishi faqat grammatik, leksik yoki sintaktik moslik bilan chegaralanmaydi. tarjima qilinayotgan …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarjima nazariyasi va lingvistik transformatsiyalar"

kurs ishi mavzu: omitting, adding, substituting and compensating words in translation mundarija kirish...................................................................................................................3 asosiy qism: i bob. tarjima nazariyasi va lingvistik transformatsiyalar.................................................................................6 1.1. tarjima jarayonida lingvistik transformatsiyalarning o‘rni................................6 1.2. so‘zlarni tushirib qoldirish, qo‘shish va almashtirish usullarining nazariy asoslari................................................................................................................12 ii bob. tarjima jarayonida qo‘llaniladigan usullarning amaliy tadqiqi............................................................

This file contains 34 pages in DOCX format (80.0 KB). To download "tarjima nazariyasi va lingvistik transformatsiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: tarjima nazariyasi va lingvisti… DOCX 34 pages Free download Telegram