tarjima nazariyasi va amaliyoti

PPTX 26 pages 153.7 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 153.7 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona davlat universiteti adabiyоtshunoslik kafedrasi she’riy tizimlar va ularning turlari. barmoq she'r tizimi o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kimyo xalqaro toshkent universiteti tarjima nazariyasi va amaliyoti kafedrasi mif va uning badiiy talqinlari. afsona, rivoyat, naqllarning badiiyati (davomi) ma’ruzachi:maxmudova iymona reja: 1. miflarning yaratilish tarixi va badiiy talqinlari. 2. afsonalar badiiyati. 3. rivoyatlar haqida. 4. naqllarning badiiyati afsona fors tilidan olingan bo’lib (ﺍﻔﺴﺎﻨﻪ), ma’no mohiyatida ikki tushuncha yetakchilik qiladi: biror voqeani, lavhani hikoya qilish; bu hikoya uydirma, to’qimalardan iborat bo’lishi. o’zbek tilining izohli lug’atida so’zning bir necha ma’nolari ko’rsatilgan: “afsona bo’lmoq”, “afsona to’qimoq”, “afsonaviy” va boshqalar. lekin asosiy ma’no tafakkur fantaziyasi bilan bog’liq bo’lib, aql bovar qilmaydigan uydirma voqealarni hikoya qilish va shu bilan shuhratga ega bo’lish tushunchasi yetakchilik qiladi. afsona diffuzion jarayonda mif tarkibida paydo bo’lgan, keyinchalik alohida janr sifatida ajralib chiqqan xalq og’zaki ijodidagi birinchi mustaqil epik tur …

2 / 26

xos xususiyatlarida qayd etilgan shartlilik belgisi afsonalarga ham xosdir. afsona aytuvchi shaxs o’z hikoyasi qaysi mavzu va qaysi yo’nalishda bo’lishidan qat’iy nazar aks ettirilayotgan lavhaga tinglovchining to’liq ishonishini xohlagan. aytilayotgan xabardagi ayrim aniq ma’lumotlar esa muhokama qilish ortiqcha ekanini tasdiqlagan. rivoyatdan farqli o‘laroq afsona zaminida, albatta, mo‘jiza, sehr-jodu bo‘ladi. afsonalar olam (yer, quyosh va boshqa sayyoralar yuzaga kelishi) haqida, toponimik (qof tog‘i, daryo, dengiz, shahar, qal’a, qishloq, tepalik, eram bog‘i va hokazo), elatlarning kelib chiqishi (turkiy xalqlarning), hayvonot dunyosi (sher, ajdaho, anqo, semurg‘ va boshqalar)ga oid, tabiatdagi voqea, hodisalar (chaqmoq, zilzila, shamol va boshqalar) xususida, tarixiy shaxslar (er to‘nga, anglosakslar qiroli artur va boshqalar) to‘g‘risida, diniy (islomdagi nuh payg‘ambar xususidagi, abu muslim jangnomasi, avestodagi frangrasyan (afrosiyob), xristianlikdagi iso masihning havoriylari bilan sayohatiga bog‘liq voqea-hodisalar) va boshqa turli-tuman mavzularda bo‘ladi. afsonalar hajmi kichik, bayon qilinishi sodda, badiiy tasvir vositalaridan deyarli xoli bo‘ladi, tuzilishiga ko‘ra ertak, naql, rivoyatlarta o‘xshab ketadi. ertaklardan farqli …

3 / 26

ligiga umid paydo bo’lishiga xizmat qilgan. masalan, qadimdan taqdir tushunchasi odamlarning ongida mavjud bo’lgan. har bir ko’ngilsiz mushkulotni odam taqdir, deb qabul qilgan. ammo shunday afsonalar borki, ularda inson taqdiri uning o’z qo’lida ekani ta’kidlanadi. ya’ni inson xatti-harakati, niyati, ayniqsa, keskin qarori bilan qismatida o’zgarish yasashi mumkinligi uqtiriladi. rivoyatlar bu so’z arab tilidan olingan bo’lib (ﺮﻭﺍﻴﺖ), hikoya, qissa ma’nolarini ifolaydi. rivoyatlar afsonalardan hayotga yaqinligi bilan farq qiladi. agar afsonalarda ro’y berishi mumkin bo’lmagan hodisalar hikoya qilinsa, rivoyatlardagi voqealar, ko’pincha, tarixiy shaxslar, taniqli allomalar, davlat arboblarining hayotlaridagi muayyan lavhalar yuzasidan xabar beradi. ishonilgan voqeani rivoyat, ishonish mumkin bo’lmaganini afsona deb qabul qilish maqsadga muvofiqdir. chunki mazmun, syujet tizimi jihatdan afsona va rivoyatlarning farqi bo’lmaydi. faqat rivoyatlar tarixiy dalil, isbot ildiziga ega hisoblanadilar. chunki rivoyatlardagi voqealar, ko’pincha, uning ishtirokchisi, guvohi tomonidan yozib qoldiriladi yoki og’izdan og’izga o’tmishda ro’y bergan hayratomuz lavha sifatida o’tib yashaydi, ajdoddan avlodga madaniy meros tarzida saqlanadi. rivoyatlar o’zida …

4 / 26

korlari hikoya qilinadi. imom buxoriy, beruniy, ibn sino, ulug’bek, navoiy, behzod, boburdek ulug’ insonlar nomini sharaflovchi yuzlab rivoyatlar xalq qalbida saqlanib kelmoqda. yurtimiz tarixida ro’y bergan eng qadimgi ibratli voqea haqidagi rivoyat eradan avval mustaqillik uchun jon fido qilgan to’maris va shiroq nomi bilan bog’liqdir. shu o’rinda aytish joizki, bu ikki go’zal insonlarning mardligi aks etgan jasorat tarixini bir olimlar afsona, ikkinchilari rivoyat deb ataganlar. filologiya fanlari doktori, professor oxunjon safarov o’zining “to‘maris ko‘zlarida chaqnagan umid” maqolasida bu ikkilanishga ilmiy asosda chek qo’ydi. maqolada voqea bayonining rivoyat janriga mansub ekani isbotlab berildi. g’ururlansa arziydigan jihati shundaki, qadimgi o’zbek yurtidagi to’marisning eron shohi kirga, shiroqning doroga qarshi qahramonligi qadimgi yunon tarixchisi herodot (eradan avvalgi 484-431/426 yillar orasida yashagan) ning “tarix”, yunon tarixchisi polien (eradan avvalgi ii asr) ning “harbiy hiylalar” kitobida saqlanib, bizgacha yetib kelgan. agar bu ikki tarixchi olim asarlari butun dunyoga mashhur ekanligini, eron shohlariga qarshi chiqqan vatanparvar shaxslar …

5 / 26

avishda bevosita hayotda bo’lishi mumkin bo’lgan voqealarga asoslanadi. 2. ular mavzu jihatdan turlarga bo’lingan holda yo biron tarixiy shaxs hayotidagi ibratli voqeani bayon etadi, yo geografik o’rin-joyning nomini izohlaydi. 3. rivoyatlarda badiiy tasvirdan ko’ra ro’y bergan voqeani qisqa va ixcham, sodda va ravon tarzda bayon qilishga ko’proq e’tibor beriladi. aslini olganda, aynan shu fazilatlar rivoyatlarning badiiyligini belgilaydi. naql folklorshunos olimlar o’zbek xalq og’zaki ijodining maqol, masal, ertak, afsona va latifa kabi janrlarini xalq nasri namunalari sirasiga kiritishadi. bu tasodifiy bo’lmay, jahon xalqlari folklorshunosligida barqarorlashgan nazariy qarashlarga hamohangdir. binobarin, «xalq nasri» tasnifi barcha xalqlar folklorshunoslik ilmida deyarli bir xilda muqimlashgan. faqat tarkibiga ko’ra geografik-hududiy tafovutlarga ega janrlargina farqlanadi. turli xalqlarning mazkur janrni nomlashlarida terminologiya jihatidan turfalik mavjud. xususan, ruslarda pritcha, o’zbeklarda naql, qoraqalpoqlarda misal, qozoqlarda misal, qirg’izlarda ulamish singari atamalar bilan yuritilib kelinadi. bundan tashqari, ayrim xalqlar folklorshunosligi, ilmiy adabiyotlari va lug’atlarida naql og’zaki ijodning boshqa janrlari bilan juftlashgan holda, xususan: …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarjima nazariyasi va amaliyoti"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi farg‘ona davlat universiteti adabiyоtshunoslik kafedrasi she’riy tizimlar va ularning turlari. barmoq she'r tizimi o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi kimyo xalqaro toshkent universiteti tarjima nazariyasi va amaliyoti kafedrasi mif va uning badiiy talqinlari. afsona, rivoyat, naqllarning badiiyati (davomi) ma’ruzachi:maxmudova iymona reja: 1. miflarning yaratilish tarixi va badiiy talqinlari. 2. afsonalar badiiyati. 3. rivoyatlar haqida. 4. naqllarning badiiyati afsona fors tilidan olingan bo’lib (ﺍﻔﺴﺎﻨﻪ), ma’no mohiyatida ikki tushuncha yetakchilik qiladi: biror voqeani, lavhani hikoya qilish; bu hikoya uydirma, to’qimalardan iborat bo’lishi. o’zbek tilining izohli lug’atida so’zning bir necha ma’no...

This file contains 26 pages in PPTX format (153.7 KB). To download "tarjima nazariyasi va amaliyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tarjima nazariyasi va amaliyoti PPTX 26 pages Free download Telegram