mif, afsona, rivoyatlarning janr xususiyatlari

DOCX 14 pages 37.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.5 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

2-mavzu. mif, afsona, rivoyatlarning janr xususiyatlari reja: 0. mif, totem, fetish, anim tushunchalari, “sav” atamasi haqida. 0. miflarning turlari. 0. afsona, rivoyat, naql janrlari 1. mif, totem, fetish, anim tushunchalari, “sav” atamasi haqida. mif qadimgi odamning borliq haqidagi ibtidoiy tasavvurlari majmui bo‘lib, koinotning yaratilishi, inson, o‘simliklar va hayvonot dunyosining vujudga kelishi, samoviy jismlarning paydo bo‘lishi, tabiiy hodisalarning sabablari va mohiyati, afsonaviy qahramonlar, ma’budlar va ilohlar to‘g‘risidagi e’tiqodiy qarashlarni o‘z ichiga olgan. o‘zini jonli tabiatning ajralmas bir qismi sifatida anglagan insonning o‘z atrofidagi moddiy mavjudlikning paydo bo‘lishi, yashash tarzi, ibtido va intihosini mifologik timsollar ramzlar orqali ifodalagandunyo, insoniyat, odamning paydo bo‘lishi haqidagi qadimgi sodda hikoyalar ilmda “mif” deb ataladi. mif (yunoncha mythos – so‘z, afsona, rivoyat) so‘zi lug‘atda “qadimgi kishilarning borliq olam haqidagi ibtidoiy tasavvurlari majmui bo‘lib, koinotning yaratilishi, inson, o‘simliklar va hayvonot dunyosining vujudga kelishi, samoviy jismlarning paydo bo‘lishi, tabiiy hodisalarning sabablari va mohiyati, afsonaviy qahramonlar, ma’budalar va ilohlar to‘g‘risidagi …

2 / 14

ar bilan hayvon va o‘simliklarning muayyan turlari o‘rtasida qon-qarindoshlik bor deb hisoblaganlar. u hayvonlar ov qilinmagan, o‘ldirilmagan, go‘shti yeyilmagan. o‘simliklar esa e’zozlangan. bu odat dunyodagi hamma xalqlarning e’tiqodida ham bor bo‘lib, bugungi kungacha saqlanib kelmoqda. “fetishizm” so‘zi lug‘at va qomusiy kitoblarda portugalcha “feitico”, fransuzcha “fetiche” – sehrli narsa ma’nosini ifodalashi qayd qilingan. uning asosini qadimgi zamon odamlarining jonsiz narsa-predmetlarda ilohiy fazilat bor deb tushunishlari tashkil etadi. ma’lumki, inson hayoti davomida o‘zi bilmagani holda quyosh, oy, yulduzlar, tog‘, suv kabi narsalar bilan ham munosabatda yashaydi. ayniqsa, quyosh, suv inson taqdirida muhim ahamiyat kasb etadi. qadim zamonlarda yashagan ajdodlarimiz o‘zlaricha pichoq, non, o‘choq, tandir, do‘ppi, kitob, supra, ayniqsa, o‘q, yoy kabi narsalarni ham muqaddas hisoblaganlar. fetishizm tushunchasida turli narsa-predmetlardan tashqari ranglar, tush ham saqlanib qolgan. oq, qora, ko‘k, yashil, qizil, malla kabi ranglar muayyan ma’noni bildirgan. o‘zbekiston bayrog‘idagi yashil, oq, ko‘k, ular oralig‘idagi qizil, burchakdagi oy va 12 yulduzlarning hammasida ramziy ma’nolar …

3 / 14

izda, odamning totemizm va fetishizm hodisalariga ishonishi uyg‘un holatda animizmda namoyon bo‘ladi. so‘zning magik – mo‘jizaviy kuchidan foydalanib inson ruhiyatiga ta’sir etish, uni hastalikdan ozod qilish, tabiatiga ruhiy tetiklik bag‘ishlash animizm fazilatlari hisoblanadi. shuning uchun xalq baxshilari deganda baxshilik, ya’ni shifo bag‘ishlash ma’nosi saqlanib qolgan.[footnoteref:3] [3: introduction to folklore. london, 2008. page45 ] mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk” asaridagi “sav”, avval aytganimizdek, “otalar so‘zini eslash” ma’nosini bersa, uni turkiy tilimizdagi “mif”ni ifodalovchi so‘z deyish mumkin. arablardagi “asotir” ham shu ma’noni beradi. ammo butun dunyodagi olimlar qadimgi hikoyalarni “mif” deb atashgani uchun o‘zbek folklorshunosligida ham aynan shu atamani qo‘llash ma’qul topilgan. 2.miflarning turlari. dunyo xalqlari miflarini folklorshunoslik quyidagi ko‘rinishlarda tasnif etadi: 1) ibtido haqidagi miflar (olamning yaratilishi va yerdagi hayotning paydo bo‘lishi haqidagi miflar); 2) samoviy miflar (osmon jismlari va tabiat hodisalarining paydo bo‘lishi haqidagi miflar); 3) antropogenik miflar (g‘ayrioddiy xislatlarga ega bo‘lgan afsonaviy peronajlar haqidagi miflar – masalan, gerakl, gelgamish, …

4 / 14

flar (ajdodlar homiyligi haqidagi miflar); dualistik miflar (ezgulik va yovuzlik kuchlari o‘rtasidagi kurash haqidagi asotiriy qarashlarni o‘zida aks ettiriuvchi miflar); 11esxatologik miflar (olamning intihosi, oxir zamon to‘g‘risidagi miflar) o‘rta osiyoda yashaydigan xalqlarning o‘tmish hayoti bilan bog‘liq miflarning dastlabki namunalari “avesto” kitobida berilgan. “avesto” qadimgi xorazmda yashagan ajdodlarimiz ijodi mahsulidir. avval og‘zaki tarzda vujudga kelgan asar yozuv madaniyati shakllangandan so‘ng zardusht tashabbusi bilan 12 000 qora mol terisiga oltin harflar bilan bitildi. xi asrdagi afsonalar qayd etilgan “kitobi dada qo‘rqut” va xiii asrda yashagan o‘g‘uz qog‘on haqidagi “o‘g‘uznoma” deb atalgan kitoblarda (ulardagi voqealar, afsonalar matnining ancha avval yaratilganini bildirsa ham ilmiy asarlarda xi va xiii asrlar qayd etilgan) turkiy qabila va urug‘lar tarixi haqidagi mifik tasavvur ifodalari o‘rin olgan. “avesto” kitobida ezgulik olamini yaratuvchi axura mazda bilan yomonlik olami xudosi angra manyu (ahriman) qarama-qarshi qo‘yilgan. ular o‘rtasidagi munosabatni tasvirlash davomida mitra, anaxita, kayumars, jamshid, gershasp kabi qahramonlar ishtirok etgan voqealar bayon …

5 / 14

bo‘rinikidek ingichka, yag‘rini silovsinnikidek, ko‘kragi ayiqnikidek keng edi. “o‘g‘uznoma”da turkiy xalqlar mifik dunyoqarashidagi bo‘ri, ot, ayiq totemlari, kun, oy, yulduz, ko‘k, tog‘, dengiz, yoy, o‘q fetishlari muhim o‘rin olgan. nomada ko‘k bo‘ri o‘g‘uzxonga bir necha marta yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi, uni xavfdan ogoh qiladi, unga g‘alaba xabarini beradi. bu bilan animizm belgilarining “o‘g‘uznoma”da yetakchi ekanini dalillash mumkin. xullas, o‘zbek mifik olamini alohida bir sirli olamga qiyoslash mumkin. unda xalqimiz, yurtimiz, tariximiz o‘zining mukammal ramziy qiyofasini namoyon etadi. ayni choqda o‘zbek xalqining qadim zamonlardan boy og‘zaki ijodga va mifik asarlarga ega boy xalq ekanini isbotlaydi. xalq og‘zaki ijodi janrlari har bir fan, sohaning muhim nazariy masalalari bo‘ladi. badiiy adabiyotni o‘rganuvchi fan adabiyotshunoslik deb ataladi. xalq og‘zaki poetik ijodini o‘rganish sohasini folklorshunoslik deymiz. folklorshunoslik adabiyotshunoslik tarkibidagi mustaqil fan hisoblansa-da, o‘rganish ob’ekti badiiy adabiyot bo‘lgani sabab bir qator umumiy va mushtarak jihatlar bor. xususan, janrlar masalasi adabiyotshunoslik uchun ham, folklorshunoslik uchun ham muhim hisoblanadi. faqat …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mif, afsona, rivoyatlarning janr xususiyatlari"

2-mavzu. mif, afsona, rivoyatlarning janr xususiyatlari reja: 0. mif, totem, fetish, anim tushunchalari, “sav” atamasi haqida. 0. miflarning turlari. 0. afsona, rivoyat, naql janrlari 1. mif, totem, fetish, anim tushunchalari, “sav” atamasi haqida. mif qadimgi odamning borliq haqidagi ibtidoiy tasavvurlari majmui bo‘lib, koinotning yaratilishi, inson, o‘simliklar va hayvonot dunyosining vujudga kelishi, samoviy jismlarning paydo bo‘lishi, tabiiy hodisalarning sabablari va mohiyati, afsonaviy qahramonlar, ma’budlar va ilohlar to‘g‘risidagi e’tiqodiy qarashlarni o‘z ichiga olgan. o‘zini jonli tabiatning ajralmas bir qismi sifatida anglagan insonning o‘z atrofidagi moddiy mavjudlikning paydo bo‘lishi, yashash tarzi, ibtido va intihosini mifologik timsollar ramzlar orqali ifodalagandunyo, inso...

This file contains 14 pages in DOCX format (37.5 KB). To download "mif, afsona, rivoyatlarning janr xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mif, afsona, rivoyatlarning jan… DOCX 14 pages Free download Telegram