tуркистонда адабиёт ўқитиш методикаси тарихи

DOC 57.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1522862359_70699.doc туркистонда адабиёт ўқитиш методикаси тарихи режа: 1. халқ педагогикасида адабий тарбия муаммоларининг акс этиши. 2. қадим туркистонда бадиий тарбиянинг ҳолати. 3. ислом ёйилгандан кейин адабиёт ўқитишнинг аҳволи. 4. жадид мактабларида адабиёт ўқитиш. кўҳна маданият эгаси бўлган ўзбек халқи жуда қадим замонлардан ёшларни эстетик жиҳатдан баркамол қилиб тарбиялашга катта этибор берган. халқимиз орасида аллаларнинг кўплиги ва таъсирчанлиги, эпосларимиз қаҳрамонларининг ёппасига саводхон қилиб тасвирланиши, эртаклардаги қаҳрамонларнинг сўзамол, нуктадон, хушлафз кўрсатилиши бежиз эмас. халқ педагогикасида нафосатга, фасоҳатга ҳамиша устувор аҳамият берилган. халқнинг: “яхши топиб сўзлар, ёмон қопиб”, “қийшиқ мўридан сассиқ тутун чиқар”, “яхши гап билан илон инидан чиқади, ёмон гап билан мусулмон динидан”, “хом гап гапириб, пишган гап эшитибди” сингари мақоллари борлиги, сўзни топиб айтолган кишига айрича ҳурматнинг ўзиёқ халқимиз қадим замонлардан бадиий сўз тарбиясига алоҳида эътибор қилганлигини кўрсатади. ўзбек ўз боласига уйидаёқ сўзлаш одоби ҳақида, албатта, илк сабоқни беради. миллатимизга хос андишанинг илдизи айни шу адабий таълимнинг мавжудлигига бориб тақалади. ўзбекда …

ак поэтик намуналар яратиш учун миллатда муайян даражадаги адабий тайёргарлик бўлиши талаб этилади. демак, исломгача бўлган даврдаги қадим боболар бадиий сўзни ҳис этиш бўйича маълум даражада тайёргарлик кўришган. туркистон, хусусан, ўзбекистонга ислом ёйилгач эса, адабий таълим тез равнақ топди. жуда қадим замонлардан бошлаб мактаб ва мадраса талабаларига фасоҳат илми, нотиқлик санъати мажбурий равишда ўргатиб келинган. сўзнинг илоҳий қудрати исломда ҳамиша алоҳида эътиборда бўлган. ўзбекистон ерларига ислом кириб келиши билан ўз ҳукмронликларини мафкуравий жиҳатдан асослаш ва шу йўл билан абадийлаштиришга уринган араблар ислом динини кенгроқ ёйиш ва мустаҳкамлаш ҳаракатида ҳар бир қишлоқ ва гузарда мачит, унинг қошида мактаб, шаҳарларда қатор-қатор мадрасалар очдилар. кейинчалик қорихона, далойилхоналар, қизлар учун отинойи мактаблари ташкил этилди. ана шу илм даргоҳларининг энг асосий машғулоти талабаларни чиройли, таъсирчан ва эсда қоладиган йўсинда сўзлай оладиган қилиб тарбиялаш эди. iх асрнинг буюк қомусий олими абу наср форобийнинг “шеър санъати” номли асари, унда шеърият қоидаларининг тушунарли тарзда изоҳланишиёқ ўлкамизда кўп замонлардан …

к бўлди. бу тўғрида миллий методика тарихи билан чуқур шуғулланган методист у. долимов ёзади: «ислом эътиқодининг бош китоби «қуръони карим» бадииятнинг ҳам гўзал намунасидир. мурғак болаликдан бу муқаддас китобнинг суралари, оятлари оҳанги, уларда сажъ санъатидан кенг фойдаланганлиги ўқувчиларнинг шуурини, қалбларини ром этган. шарқ адабиётида шеъриятнинг сарбаланд мартабаси шундан бўлса, ажаб эмас” (долимов у. жадид мактаблари: уларда она тили ва адабиёт ўқитишнинг илмий-назарий ҳамда амалий асослари. педагогика фанлари доктори илмий даражаси учун ёзилган диссертация. –т.: 2007. 46-бет). исломий маънавиятнинг асосини ташкил этган ҳадисларни ўрганиш ва уни илм даражасида юксалтириш, асосан, бизнинг ўлкамизда кенг йўлга қўйилди. ат-термизий, ал-бухорий сингари машҳур муҳаддисларнинг мерослари адабий манбалар сифатида ҳам алоҳида қимматга эга эдилар ва уни ўргатишнинг методикаси тадқиқ этилиши лозим эди. мадрасаларда махсус “тадрис” - методика дарслари мавжудлиги шу билан изоҳланарди. тўғри, у пайтлардаги адабиёт ўқитиш методикаси бугун биз ўрганаётган адабиёт ўқитиш методикасидан тамомила фарқ қиларди. буюк ватандошимиз абу райҳон беруний, ибн синолар ўз асарларида …

53 китобдан иборат “ҳидоя” асари бугунги кунда ҳам мусулмон дунёсида фиқҳнинг энг ишончли манбаларидан ҳисобланади. ўша асарда муаллиф таълим масаласига ҳам тўхталиб, талаба ўтилган дарсларни пухта ўзлаштириши учун бугун ўтилганини 6 марта, кеча ўтилганини 5 марта, кечадан олдинги куни ўтилганини 4 марта, 3 кун олдин ўтилганини 3 марта, 4 олдин ўтилганини 2 марта, 5 кун олдин ўтилганини 1 марта такрорлаб бориши шарт деб ёзади. алишер навоий баркамол шахс ва даҳо адиб сифатида адабиёт ўқитилишига жиддий эътибор бермоғи табиий эди. шоир “маҳбуб ул-қулуб” асарида қайд этади: “шогирд агар шайхулислом, агар қозидур, агар устоз андин рози эрса, тенгри розидур” деган сўзларида устозга бўлган юксак туркона эҳтиром акс этган. ҳазрат навоий “назм ул-жавоҳир” асарининг 203- рубоийсида ҳазрат алининг: “лайса ли-султон ил-олими заволун”,- деган фикрига таяниб, ёзади: ҳар кимдаким, илм қийлу қоли* бўлмас, илм аҳлиға сўз дерға мажоли бўлмас, олим мулкининг интиқоли* бўлмас, шаҳ олим агар бўлса, заволи бўлмас. шу асарнинг 211- рубоийсида али …

н савод. насрдин баъзи ўқур ҳам достон, бу “гулистон” янглиғ, ул “бўстон” тўғри, ўрта асрларда ўтилган адабиёт дарслари ҳозирги таълим тизимидаги каби муайян дастур ёки режага таянилган ҳолда олиб борилмаган. лекин ҳар бир босқич учун махсус дарсликлар яратилган. ҳар бир ўқитувчи ўз дастури, режаси ва ўзи танлаган адабиётлар асосида машғулот уюштирган. адабиётлар ўқитувчининг тайёргарлик даражаси ҳамда талабаларнинг имкониятларига кўра танланган. мактабларда кейинчалик саъдийнинг “бўстон”, “гулистон” асарларига қўшимча равишда яссавий, ҳофиз, навоий, оллоёрнинг бадиий етук, тили содда асарлари ҳам ўргатилган. бу ҳақда адабиётшунос у. долимов ёзади: “абжаддан кейин «ҳафтияк» ўргатилган. «ҳафтияк»да 13-14 кичик-кичик суралар жамланган бўлиб, «қуръон»ни ўқиш ва ёдлашдаги бир босқичдир. бунда муаллим «қуръон» сураларидаги сўзларни тўғри талаффуз қилишга, баъзи бир ёдлаш қобилияти кучли бўлган, чиройли товушга эга бўлган ўқувчиларни қироат билан таъсирли ўқишга ўргатган. маълумки, ёш болаларда хотира, ёдлаш қобилияти анча кучли бўлади. шунинг учун «ҳафтияк»ни ҳижжалаб ўқишдан кўра қироат билан ўқийдиган домла ёки қорилардан эшитиб ёдлаш анча осондир. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tуркистонда адабиёт ўқитиш методикаси тарихи"

1522862359_70699.doc туркистонда адабиёт ўқитиш методикаси тарихи режа: 1. халқ педагогикасида адабий тарбия муаммоларининг акс этиши. 2. қадим туркистонда бадиий тарбиянинг ҳолати. 3. ислом ёйилгандан кейин адабиёт ўқитишнинг аҳволи. 4. жадид мактабларида адабиёт ўқитиш. кўҳна маданият эгаси бўлган ўзбек халқи жуда қадим замонлардан ёшларни эстетик жиҳатдан баркамол қилиб тарбиялашга катта этибор берган. халқимиз орасида аллаларнинг кўплиги ва таъсирчанлиги, эпосларимиз қаҳрамонларининг ёппасига саводхон қилиб тасвирланиши, эртаклардаги қаҳрамонларнинг сўзамол, нуктадон, хушлафз кўрсатилиши бежиз эмас. халқ педагогикасида нафосатга, фасоҳатга ҳамиша устувор аҳамият берилган. халқнинг: “яхши топиб сўзлар, ёмон қопиб”, “қийшиқ мўридан сассиқ тутун чиқар”, “яхши гап билан илон инидан чиқади,...

DOC format, 57.0 KB. To download "tуркистонда адабиёт ўқитиш методикаси тарихи", click the Telegram button on the left.

Tags: tуркистонда адабиёт ўқитиш мето… DOC Free download Telegram