туркистонда адабиёт укитиш тарихи. адабиёт укитиш методикасининг тарихий тараккиёти

DOC 139,0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662757086.doc туркистонда адабиёт ўқитиш тарихи туркистонда адабиёт ўқитиш тарихи. адабиёт ўқитиш методикасининг тарихий тараққиёти режа: 1. адабиёт ўқитиш методикаси фанининг шаклланиши, ривожлаништарихи. 2. энг қадимги даврларда адабиёт ўқитиш методикаси. 3. адабиёт ўкитши методикаси тарихида жадидчилик даври. 4. 1930-1990 йилларда адабиёт ўқитиш методикаси фанининг ўзигахос хусусиятлари. 5. мустақиллик ва адабиёт ўқитши методикаси фанининг ривожланиш хусусиятлари. яқин-яқинларгача ҳам ўзбек адабиётини ўқитиш методикаси тарихи асосан октябрь инқилоби билан боғлиқ ҳолда талқин ва тарғиб этилгани сир эмас. мустақиллигимизнинг шарофати билан барча фанлар ривожланишнинг тўғри ўзанларига тушиб олди. президентимиз и. а.каримов таъкидлаганларидай: "амударё билан сирдарё ўртасида жойлашган ҳамда мовароуннаҳр ёки туркистон номлари билан машҳур ватанимиз асрлар мобайнида жаҳон цивилизацияси бешикларидан бири ҳисобланган. буюк ипак йўлидаги боғловчи марказий ҳалқа, шарқ ва ғарб учрашадиган, уларнииг фаол савдо-иқтисодий ва маънавий ҳамкорлиги туғиладиган жой бўлган" . мана шундай ҳолатда бу ерда кўплаб фанлар қаторида адабиётшуносликнинг, тарбияшуносликнинг, улар қаторида эса адабиёт ўқитиш методикасининг муайян ўрни бўлганлигини тасаввур этиш мумкин. методика …

га бориб тақалади. буюк мутафаккирларимиз ал-хоразмий, форобий, беруний, ибн синолар таълим-тарбия, ўқитувчи хусусида алоҳида тўхтаб ўтишган. улар инсоннинг шахс сифатида камол топишида илм олишнинг, таълим ва тарбиянинг аҳамияти ҳақида ўзларининг қимматли фикрларини айтиб ўтганлар. ўрта осиёнинг улуғ мутафаккири абу наср форобий (873-950) ўзининг илмий ишларида овоз, нутқнинг тарбиявий аҳамиятига алоҳида эътибор беради. у «илмларнинг келиб чиқиши» («ихсо ул-улум») номли рисоласида бадиий асарни ифодали ўқиш, ўқиганини ҳикоя қилиб бериш зўр санъат эканлигини айтади. унинг таъкидлашича, ҳикоячиликда (ўқишда) ўткир таъсири бўлган ана шу санъатда ўзига муносиб ўрин эгаллаган кишилар ҳаким дейилади ва у ўқишни, нотиқликни эгаллаган санъаткор, файласуф, донишманд билан тенгдир. форобий ҳар бир кишининг ўзига хос, индивидуал хусусиятга эга бўлишини, таълим-тарбия жараёнида бу хусусиятларга эътибор бериш шарт эканлигини алоҳида уқтиради: «кишилар жисмоний ва туғма қобилият, куч-қувватда бир-бирларидан ортиқ-кам бўладилар» . форобийнинг таъкидлашича, «ҳар кимки илм-ҳикматни ўрганаман деса, уни ёшлигидан бошласин, саломатлиги яхши бўлишига интилсин, ахлоқли-одобли бўлсин, сўзининг уддасидан чиқсин, ёмон ишлардан …

онунлари ҳақида» ва бошқа асарлари шу ҳақдадир. форобий шеър тузишни, унинг моҳияти, энг муҳими, шеър воситасида бадиий адабиётни ўрганиш ва ўргатиш усуллари ҳақида ҳам қимматли фикрлар билдирган. форобий бадиий ижоднинг ўзига хос хусусиятларини қиёсий усулда кўрсатиб беради: «демак, бундан маълум бўлишича, исботда илм, тортишувда иккиланиш, риторикада ишонтириш қанчалик аҳамиятли бўлса, шеъриятда ҳам хаёл ва тасаввур шунчалик зарур бўлади» . мутафаккирнинг асарларида айрим тур ва жанрлар, уларнинг ўзига хос хусусиятларини изоҳлаш, шу асосда уларни ўқувчиларга тушунтириш борасида ҳам қизиқарли мулоҳазалар билдирилган. жумладан, юнон ада-биёти ҳақида тўхтар экан, олим гомернинг «илиада»сини, шунингдек, трагедия, драма, комедия, дифиримби, сатира, эпос, риторика, поэмалар ҳақида тўхтаб ўтади. уларнинг ҳар бирига хос бўлган тасвир усуллари, ифода тарзлари, уларнинг мавзу ва тили, шаклий-поэтик хусусиятлари ҳақида маълумот беради. ибн сино қомусий олим бўлиб танилади. у ўз педагогик қарашларида муҳитнинг шахс тарбиясига жиддий таъсир кўрсата олишиши махсус уқтиради. олим илм олишнинг узлуксиз жараён эканлигини, бироқ олам сирларини билишда инсон доимо …

иб улгурмай, бошқаси бошланади ва у киши «ҳар бир янги нарсада лаззат бор», дейилганидек, уларни кўришга қизиқади ва кўздан кечиришни истайди» . айрим асарларни ўқиш услуби эшитувчиларга таъсир қилишнинг муҳим омили эканлиги қадимги туркийларга яхши маълум бўлган. жумладан, "тишаствустик" сутрасида декламация билан ўқишга кўрсатма берилган. м.қошғарийнииг "девону луғотит-турк"и орқали xi асргача бўлган туркий таълим-тарбия тизими ҳақида айрим маълумотларга эга бўлиш мумкин. жумладан, у алоҳида, биргалашиб ва кўплашиб ўқиш ҳақида ишоралар беради. юсуф хос ҳожиб сўз ва унинг маънолари ҳақида алоҳида тўхтаб ўтади. у сўзни, айниқса, бадиий сўзни муқаддас ҳодиса сифатида санайди: сўзи туфайли инсон ўзини улуғ қилади. адиб тилни ўқув ва билимларнинг таржимони деб билади. у элчилар ҳақидаги бобда сўзнинг ички ва ташқи, ўз ва кўчма маънолари ҳақида гапиради. инсоннинг ақлу заковати мана шу ҳодисаларни ажрата олишида ҳам намоён бўлишини таъкидлайди. сўз маъноларини изоҳлаб, шарҳлаб ўрганишнинг мадраса таълимидаги устувор йўналиш эканлиги эса фан тарихидаги яхши маълум бўлган ҳодисадир. маҳмуд қошғарий …

» деган мисол учрайди. алишер навоий, бобур, мунис, абдулла авлоний, ҳамза ҳакимзода ниёзий ва бошқа адибларимиз ижодида таълим-тарбия жараёни, унинг шахси ва мазмунига оид қимматли фикрлар мавжуд, ўтмишда мактабларда диний асарлар, айниқса, қуръонни ифодали ўқиш, унинг маъноларини англаб етиш билан бир қаторда айрим асарларнинг матни, маъноси, ҳар бир сўзнинг изоҳи, бадиий асарни тушунтиришга оид машқлар устида жиддий ишланган. бадиий асарларга шарҳлар битиш анъана тусини олган. мактаб ва мадрасаларда фақат туркий тилда эмас, балки араб ва форс тилларида ёзилган бадиий китобларни ўқиш ҳам таомилда бўлган. уларда жуда эрта ёшдан шарқнинг машҳур классиклари-фирдавсий, саъдий, ҳофиз, фузулий, навоий, бедил асарлари билан танишиш имконлари яратилган. исломдаги илмга нисбатан ижобий муносабат ҳам таълим-тарбиянинг ўзига хос тарзда ривожланишига имконият яратди. жумладан, ҳадиси шарифларда бу ҳақда шундай мулоҳазаларни кўришимиз мумкин: «гарчи хитойда бўлса ҳам илмга интилинглар, чунки илм олишга ҳаракат қилиш ҳар бир мўминга фарздир» . “бир соатгина илми ўрганиш бир кечалик ибодатдан яхши, бир кунлик дарс …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "туркистонда адабиёт укитиш тарихи. адабиёт укитиш методикасининг тарихий тараккиёти"

1662757086.doc туркистонда адабиёт ўқитиш тарихи туркистонда адабиёт ўқитиш тарихи. адабиёт ўқитиш методикасининг тарихий тараққиёти режа: 1. адабиёт ўқитиш методикаси фанининг шаклланиши, ривожлаништарихи. 2. энг қадимги даврларда адабиёт ўқитиш методикаси. 3. адабиёт ўкитши методикаси тарихида жадидчилик даври. 4. 1930-1990 йилларда адабиёт ўқитиш методикаси фанининг ўзигахос хусусиятлари. 5. мустақиллик ва адабиёт ўқитши методикаси фанининг ривожланиш хусусиятлари. яқин-яқинларгача ҳам ўзбек адабиётини ўқитиш методикаси тарихи асосан октябрь инқилоби билан боғлиқ ҳолда талқин ва тарғиб этилгани сир эмас. мустақиллигимизнинг шарофати билан барча фанлар ривожланишнинг тўғри ўзанларига тушиб олди. президентимиз и. а.каримов таъкидлаганларидай: "амударё билан сирдарё ўртасида жойлашган ҳамд...

DOC format, 139,0 KB. To download "туркистонда адабиёт укитиш тарихи. адабиёт укитиш методикасининг тарихий тараккиёти", click the Telegram button on the left.

Tags: туркистонда адабиёт укитиш тари… DOC Free download Telegram