vaqtni o'lchash

PPT 17 стр. 6,8 МБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 6,8 МБ

Тип файла PPT

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

prezentatsiya powerpoint vaqtning boshlang’ich o’lchov birliklari yil va davrlarni aniqlash soniyalar, daqiqalar, soatlar, kunlar, oylar, yillar, asrlar...- vaqtning bunday beto`xtov oqimi hammaga tanish. ko`pgina boshqa hayotiy-falsafiy masalalar qatorida vaqt muammosi ham inson aqlini ming-ming yillar davomida band etib kelmoqda. insoniyat o`zining butun hayoti davomida vaqt to`grisida qanchadan-qancha falsafiy karashlar, astronomik xulosalar, fizik taxminlar, matematik hisoblar, geografik o`lchovlar yaratmagan deysiz. bu tabiiydir, albatta. chunki inson o`zining dunyodagi o`rnini aniqlashga, tabiat sirlarini bilish va ulardan imkoni boricha ko`proq foydalanishga hamisha harakat qilgan. vaqt o`lchami insoniyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida muhim ahamiyatga ega bo`lgan. vaqt va uning o`tishi, oqimi albatta o`z sayyoramiz yerning boshqa sayyoralar va butun yulduzlar olami tarkibidagi harakati bilan bog`liqdir. shuning uchun ham inson son-sanoqsiz kuzatishlar natijasida vaqt hisobini tabiat bilan, uning xodisa va qonuniyatlari bilan bog`lash zarurligi haqidagi birdan-bir to`gri xulosaga kelgan. kun bilan tunning uzluksiz almashuvi, osmon gumbazida quyoshning ko`rinadigan yo`li, oy fazalarining izchillik bilan takroriy almashuvi, ayrim yulduzlar …

2 / 17

ov, ekin-tekin, yig`im-terim mavsumini aniqlash, asosan turmush zaruriyatidan kelib chiqib hisob olib borilgan. avvaliga bu o`lchov anchagina qo`pol, haqiqatdan birmuncha uzoq bo`lgan, albatta keyinchalik asrlar o`tishi bilan haqiqatga tobora yaqinlashib, aniqlashib borgan. inson madaniyat taraqqiyotining tobora vuqori bosqichlariga ko`tarilgani sari, uning umuman o`zini kurshab turgan olam to`grisidagi va vaqt to`grisidagi bilimlari ham tobora chuqurlashib, kengayib borgan. demak, ijtimoiy taraqqiyotning dastlabki bosqichlaridayoq kishilar ma`lum tabiiy xodisalarga bog`liq xolda vaqt to`grisida tasavvurlarga ega bo`lganlar. kundalik ijtimoiy hayot talablari vaqtning o`lchov birliklarini oylab topish va ularni hisoblash zaruriyatini tugdiradi. biroq maxsus vaqt hisobining yaratilishi hamda uning hayotga keng ko`lamda qo`llanishi esa ijtimoiy mehnat taqsimoti bilan bog`liqdir. hozirgi paytda inson yerni, uning harakatini va uni kurshab turgan yulduzlarni o`rganib, vaqtni o`lchash uchun shunchalik nozik usullarni va kuchli asboblarni yarata olganki, natijada kit`alarning siljishini sezish hamda yerning aylanishidagi yuz yil davomida soniyaning minglik qismlarinigina tashkil etadigan nomuvofiqlikni o`lchash mumkin bo`lmoqda. ikkinchidan fan va texnika taraqqiyotining …

3 / 17

bo`lgan. bu tabiiy o`lchov birligi quyoshning chiqishhidan botishigacha bo`lgan vaqtni o`z ichiga olmay, balki u kun va tundan iborat bo`ladi. yer o`z o`qi atrofida g`arbdan sharqqa qarab tinimsiz aylanib turadi. bu aylanish davomida quyosh nuri shar shaklidagi yerning yarminigina yorita oladi, ya`ni yerning qaragan tomonigagina nur tushadi. demak, yer sharining quyosh yoritib turgan tomonida o`sha paytda kunduzi va qarama-qarshi, quyosh yoritmayotgan tomonida esa kechasi, tun bo`ladi. kunduzi bilan kechasi birgalikda haqiqiy quyosh kunini (sutkani) tashkil etadi. quyosh kuni - ikkita bir xil quyosh kulminatsiyasi o`rtasidagi vaqtdir. kun 24 soatdan iboratdir. kunni bunday 24 soatga bo`lish dajla va frot daryolari vodiysiga joylashgan qadimgi bobildan boshlangan. ikki daryo oralig`idagi qadimgi bobil, shumer, akkad kabi mamlakatlar va qadimgi misr umuman insoniyat madaniyatining–dehqonchilik, chorvachilik, kuruvchilik, binoqorlikning ham va ana shu hayotiy extiyojlar zaminida paydo bo`lgan matematika, geometriya, astronomiya, chizmakashlik kabi ko`pgina fanlarning ham beshigi bo`lgan. bu vodiyda, uning geografik joylashuviga bog`liq xolda, kun butun …

4 / 17

vaqti keyingi ikki ming yil davomida hatto sekundning yuzdan bir qismiga ham o`zgarmagan. demak, mazkur vaqtni o`lchash birligimiz yetarli darajada ishonchli va to`g`ri birlikdir. yer o`z o`qi atrofida qancha soatda bir marta aylanadi? 24 soat ichida desak to`gri bo`lmaydi. astronomlar odatda:yer o`z o`qi atrofida bir yulduzlar kuni (sutkasi) davomida bir marta to`liq aylanadi,- deb javob berishadi. yulduzlar kunining nimaligini to`liqroq tushunish uchun quyidagi misolni ko`rib chiqing. baland bino tepasidan turib eng ravshan porlab turgan yulduzni kuzating. sizning ko`z oldingizdagi yulduz bino orqasiga yashirinadi. shu paytda soatingiz qaysi vaqtni (aytaylik 23 soat 20 daqiqani) ko`rsatayotganligini ham belgilang. bunday kuzatishni davom ettirsangiz, siz tanlagan yulduz ertasi kuni bino orqasiga yashiringan vaqtni ( 23 soat 16 daqiqa ) aniqlang. uchinchi kun soat 23 dan 12 daqiqa o`tganda, to`rtinchi kun soat 23 dan 8 daqiqa o`tganda, beshinchi kun soat 23 dan 4 daqiqa o`tganda yashiringanligining guvoxi bo`lasiz. siz tanlagan yulduz bino orqasiga har kuni …

5 / 17

” vaqt birligidan bir oz (10 soniya) qisqaroqdir. astronomiya rasadxonalarida yulduzlar vaqti bilan yuruvchi, ya`ni bizning odatdagi soatlarimizga nisbatan kuniga 3 daqiqa 56 soniya oldinga o`tib ketadigan soatlar bordir. kunning uzun qisqaligi ana shu soatlar yordamida tekshiriladi. bunday soatlar astronomiya uchun nixoyatda zarurdir. yulduz soatiga qarab, qaysi yulduzning qachon va kayerda bo`lishini darxol aniqlay oladilar. yulduzlar vaqti kishilar hayoti uchun noqulaydir. chunki yulduzlar kunining boshlanishi butun yil davomida kun va tunning turli vaqtlariga to`gri kelaveradi. insonning hayoti quyoshga bog`liqdir. shuning uchun kishilar o`zlarining kundalik hayotlarida quyosh vaqti deb ataluvchi vaqtga amal qiladilar. biroq quyosh vaqti yulduzlar vaqtiga nisbatan anchagina murakkabdir haqiqiy quyosh vaqtini yaxshiroq tushunish uchun astronomlar avval quyoshning ko`rinadigan yillik harakati bilan tanishishni maslaxat beradilar. quyosh ham osmon gumbazining kunlik harakatida katnashadi. bundan tashqari quyosh yana o`zining harakatiga ham egadir. quyoshning bu harakati yer aylanayotgan yo`nalishda, ya`ni garbdan sharqka tomon yuz beradi. quyoshning yulduzlararo harakat yo`li astronomiyada ekliptika deyiladi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "vaqtni o'lchash"

prezentatsiya powerpoint vaqtning boshlang’ich o’lchov birliklari yil va davrlarni aniqlash soniyalar, daqiqalar, soatlar, kunlar, oylar, yillar, asrlar...- vaqtning bunday beto`xtov oqimi hammaga tanish. ko`pgina boshqa hayotiy-falsafiy masalalar qatorida vaqt muammosi ham inson aqlini ming-ming yillar davomida band etib kelmoqda. insoniyat o`zining butun hayoti davomida vaqt to`grisida qanchadan-qancha falsafiy karashlar, astronomik xulosalar, fizik taxminlar, matematik hisoblar, geografik o`lchovlar yaratmagan deysiz. bu tabiiydir, albatta. chunki inson o`zining dunyodagi o`rnini aniqlashga, tabiat sirlarini bilish va ulardan imkoni boricha ko`proq foydalanishga hamisha harakat qilgan. vaqt o`lchami insoniyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida muhim ahamiyatga ega bo`lgan. vaqt va uni...

Этот файл содержит 17 стр. в формате PPT (6,8 МБ). Чтобы скачать "vaqtni o'lchash", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: vaqtni o'lchash PPT 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram