vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalendarlar

ZIP 11 стр. 61,0 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 61,0 КБ

Тип файла ZIP

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

1353390615_39974.doc vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalendarlar reja: 1. vaqt tushunchasi. hafta, sutka, soat tushunchalari. dastlabki soatlar. 2. kalendarlar haqida tushuncha. 3. kalendarlar va ularning turlari (quyosh, oy, oy-kuyosh kalendarlari). vaqt tushunchasi. vaqtning eng muhim xususiyatlaridan biri, uning bir tomonlama, ya`ni olg`a, kelajak tomonga yurishidir. matematiklar ta`biri bilan aytganda, manfiy vaqt bo`lishi mumkin ham emas. vaktni o`lchash uchun soniya, daqiqa, soat, sutka, hafta, oy va yil birliklari kabul qilingan. olingan va butun dunyo mamlakatlarida bir xil qabul qilingan. aniq vaqtning asosiy manbai astronomik kuzatishlardir. maxsus asboblar yordamida yulduzlarni kuzatib, aniq vaqtni (soniyaning mingdan bir ulushlari aniqligida) topiladi. hafta va uning turlari. vaqt - tabiatdagi davriy hodisaga, yerning o`z o`qi atrofida aylanish davriga nisbatan hisoblanadigan o`lchov birligidir. o`rta asr solnomachisi dostopochtenniy, «yilning uzunligini - tabiat, oyning uzunligini -an`analar, haftaning uzunligini belgilaydi», - deb yozgan edi. vaqtning sun`iy birligi bo`lgan haftalar, qadimda uch, besh va yetti kundan iborat bo`lgan. bobil va shumer …

2 / 11

omi berilgan. bu nomlarni rimliklardan so`ngra, g`arbiy yevropa xalqlari ham ko`llashgan. lotincha, fransuzcha va inglizchada ularning ko`rinish-larini kuyidagi jadvalda ko`rish mumkin. hafta kunlarining nomlanishining astronomik ifodasi oy (dushanba) venera (juma) mars (seshanba) saturn (shanba) merkuriy (chorshanba) quyosh (yakshanba) yupiter (payshanba) qadimda sayyoralarning nomi soatlarga ham berilgan. bir haftada 168 soat (24x7) bo`lgan. shanbaning birinchi soatini (shuningdek, 8, 15, 22 soatlarini) 23 soatini yupiter, 24 soatini mars boshqargan. yetti kunlik hafta g`arbda imperator avgust davrida keng tarkaldi. miloddan avvalgi 321 yilda konstantin «hamma fuqarolar quyosh kuni dam olsin»,- deb farmon berdi. slavyanlarda ham yetti kunlik hafta bo`lib yakshanba «nedeley», ya`ni «hech narsa qilma», «ishlamaydigan kun» - deyilgan. dushanba - «ponedelnik» -«nedeley»dan keyingi kun, vtornik seshanba) - «nedeli»dan so`nggi ikkinchi, sreda (chorshanba) - nedeli (haftaning o`rtasi), «chetverg», «pyatnitsa»-to`rtinchi va beshinchi kun deb ataladi. «subbota»- sabbat (shabat)-ya`ni dam olish so`zidan olingan. qadimgi rusda zamonaviy yakshanba xvi asrgacha «nedeli» deb atalgan. hafta so`zining o`rnida …

3 / 11

inchi shanba (otxshabati) - chorshanba,beshinchi shanba (xutshabati) payshanba, juma - paraskevi va yakshanba - kriva deb ataladi. forschada ham hafta nomlarida "shanba, so`zi olti marta takrorlanadi. yakshanba - birinchi shanba, dushanba -ikkinchi shanba, seshanba-uchinchi shanba, chorshanba - to`rtinchi shanba va payshanba-beshinchi shanba tarzida. juma - muqadsas kun hisoblanadi. haftalarning forscha nomlari kavkaz osiyo xalqlari tomonidan ham ishlatiladi. ozarbayjon tilida «bozor» - yakshanba, turkchada xam yakshanba - «pazar», «pazartesi» - bozordan keyin-gi kun deb ataladi. angliyada vaqtlar shanba haftaning oxirgi kuni hisoblangan. galfrid monmutskiy1 (xp asr) asarlaridan bunga bir talay misol topishimiz mumkin. xulosa sifatida shuni aytish mumkinki, turli nomlarda va shakllardagi haftalardan foydalanilgan. sutka va uning dastlabki shakllari. yer sharining o`z o`ki atrofida bir marta aylanib chikishi uchun ketgan vakt sutka deb ataladi. sutka – vaqtning dastlabki o`lchov birlitidir. sutkaning 24 dan bir bo`lagi bir soat, soatning 60 dan bir bo`lagi daqiqa, daqiqaning 60 dan biri soniya deyiladi. yer o`z …

4 / 11

tkani 24 soatga bo`lishgan: ular soatni kunduz, 2 soatni g`ira-shira pay., 12 soatni kechasi hisoblashgan. bobilda ham bir sutkaning 12 soati kechasi hisoblangan. geradotning ta`kidlashicha, yunonlar bobilliklarning shu sistemasidan foydalanishgan. gerodotning yozishicha, miloddan avvalgi vi ahamoniylar xukmdori doro skiflarga yurishi davrida qo`riqchilariga vaktni hisoblash uchun tugilgan arqon, tashlab ketadi. ular har kuni bitta tugunni yechganlar. qolgan tugunlarning soni shohning kaytishiga necha kun borligini bildirgan. ahamoniylar hukmdorligi davrida vaktni hisoblashning bundan ham mukammalroq usuli mavjud bo`lgan, lekin oddiy ko`riqchi askarlar yuqoridagi usuldan foydalanishgan. yerning yulduzlarga nisbatan bir marta aylanib chiqish davri sutkasiga va quyoshga nisbatan aylanish davri quyosh sutkasiga bo`linadi. yulduz sutkasi uzunligi bahorgi teng kunlik nuktasidan ikkita ketma-ket yuqori (yoki pastki) kulminatsiyalari orasidagi vaqgga teng. yulduz sutkasi haqikiy (pretsessiya va nutatsiya xisobga olinsa) yulduz sutkalariga ajraladi. baxorgi teng kunlik sutkasi nuqgasining pretsession harakati ta`sirida o`rtacha yulduz sutkasi yerning o`z o`qi atrofida haqikiy aylanish davridan 0,0084 soniyaga qisqa. kundalik hayotimizda asosan …

5 / 11

soniyaga teng vakt oralig`i va vaqtni o`lchash uchun ishlatilgan asbobdir. yunoncha «hogo», inglizcha «hoig» soat so`zi dastlab «vaqg oralig`i, davr» kabi ma`nolarni bildirgan. miloddan avvalgi iv asrlarda yunonchada soat atamasi paydo bo`lgan. odamlar vaktni o`lchashga kadimdan harakat qilib kelishgan. ular quyosh, oy harakatlanishini va boshqa tabiat hodisalarning muayyan vaktlarda takrorlanib turishini sezganlar va ulardan vaktni o`lchashda foydalanganlar. yunon olimi ptolemey (mil. avv. p asr) sutkani soat, dakika soniyaga bo`lgan. vaktni juda aniq o`lchash uchun maxsus astronomik kuzatishlar o`tkazilgan. bu kuzatishlar samarasi o`larok dastlab quyosh soati, keyinchalik suv va kum soatlari paydo bo`ldi. ksenofontning ta`kidlashicha, soat kunduzi kuyoshga, kechasi yudduzlarga xamda odam soyasining uzunligiga qarab soat aniqlangan. miloddan avvalgi 1800 yilda misr koxinlari kechasi bo`ladigan ibodatlarda yulduz soatlaridan foydalanishgan. kuyosh va suv soatlarining paydo bo`lishi soatni yanada anikroq bilish imkonini berdi. misrda miloddan avvalgi 1600 yillarda suv soatlari, va 1450 yillarda quyosh soatlaridan foydalanishgan. birinchi quyosh soati, ya`ni skafis bobillik beros …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalendarlar"

1353390615_39974.doc vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalendarlar reja: 1. vaqt tushunchasi. hafta, sutka, soat tushunchalari. dastlabki soatlar. 2. kalendarlar haqida tushuncha. 3. kalendarlar va ularning turlari (quyosh, oy, oy-kuyosh kalendarlari). vaqt tushunchasi. vaqtning eng muhim xususiyatlaridan biri, uning bir tomonlama, ya`ni olg`a, kelajak tomonga yurishidir. matematiklar ta`biri bilan aytganda, manfiy vaqt bo`lishi mumkin ham emas. vaktni o`lchash uchun soniya, daqiqa, soat, sutka, hafta, oy va yil birliklari kabul qilingan. olingan va butun dunyo mamlakatlarida bir xil qabul qilingan. aniq vaqtning asosiy manbai astronomik kuzatishlardir. maxsus asboblar yordamida yulduzlarni kuzatib, aniq vaqtni (soniyaning mingdan bir ulushlari aniqligida) topiladi. hafta va uning turlari. ...

Этот файл содержит 11 стр. в формате ZIP (61,0 КБ). Чтобы скачать "vaqt sanasi birligi. eng qadimgi kalendarlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: vaqt sanasi birligi. eng qadimg… ZIP 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram