astronomiya fanining ahamiyati

DOC 149 sahifa 12,1 MB Bepul yuklash

149 sahifa astronomiya fanining ahamiyati — DOC

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 12,1 MB

Fayl turi DOC

Sahifalar 149

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 149

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi kirish 1-§. astronomiya fani va uning ahamiyati astronomiya (yunoncha astro – yulduz, nomos – qonun) – koinot jismlari va ular sistemalarining fizik holati hamda tarkibini, ko`rinma va haqiqiy xarakatini, paydo bo`lishi, tuzilishi va evolutsiyasini o`rganuvchi fandir. u eng qadimiy fanlardan biri bo`lib, insonning moddiy hayot talablari asosida paydo bo`lgan va rivojlanib kelgan. astronomiya sayyoralar va ularning yo`ldoshlarini, quyosh va yulduzlarni, sayyoralararo va yulduzlararo mayda jismlar (kometalar, asteroidlar, va h.k.) ni, gaz va chang tumanliklarini, tabiiy va sun`iy yo’ldoshlar orbitalarini o`rganadi. uning tadqiqotlari natijasida materiyaning yangi holatlari va fizik tabiati bilan noyob xususiyatlarga ega bo`lgan yangi obyektlari kashf qilinadi va o`rganiladi. bunga misol tariqasida, xususan, pulsarlar, barsterlar, kvazarlar, lasertidalar, qora o`ralar, relikt nurlanish, gravitatsion to`lqinlar va boshqalarni aytib o`tish mumkin. qator fundamental fanlarni (fizika, matematika, mexanika) rivojlanishida astronomiyaning hissasi katta. astronomiyaning bir necha bo`limlari xalq xo`jaligi rivojlanishida ham katta ahamiyatga ega. astronomik usullar …

2 / 149

chas bog`liq quyidagi bo`limlardan tashkil topgan: 1. astrometriya astrometriya ixtiyoriy osmon jismlari vaziyatlarini va xususiy harakatlarini aniqlash, vaqtni o`lchash, yerning o`zi o`qi atrofida aylanishi, uning sirtidagi maxsus nuqtalar koordinatasini topish, bu ma`lumotlarni matematik yoki statistik tahlil qilish kabi masalalar bilan shug`ullanadi. uning eng asosiy vazifalaridan biri fazoda koordinatlarning inersial sistemasini tuzishdan iboratdir. astrometriyaning nazariy asosini sferik astrometriya yo`nalishi tashkil qiladi. bundan tashqari, u fundamental, fotografik va meridian astrometriya tarmoqlariga ham ega bo`lib, ular amaliy astrometriyani tashkil etadi. ushbu tarmoqlar usullari geodeziya hamda dengiz va kosmik yo`ldosh navigasiyalarida keng qo`llanadi. 2. osmon mexanikasi. quyosh sistemasiga kiruvchi har qanday jismlar harakati, o`zaro ta`siri va orbitalarini o`rganuvchi fanga osmon mexanikasi deyiladi. bu fan yerning sun`iy yo`ldoshlari, kosmik apparatlar, sayyoralar va mayda jismlar xarakatlarining nazariyalarini yaratish, ushbu jismlar shakli, quyosh sistemasining barqarorligi kabi masalalar bilan bevosita shug`ullanadi. kosmonavtika dasturlari, rejalari va talablari oshib borgani sari osmon mexanikasi fani ham shiddatlik bilan rivojlanib bormoqda. bugun …

3 / 149

lash masalalari bilan shug`ullanadi. nazariy astrofizika esa, koinot jismlarida kuzatilayotgan fizik jarayonlarining tabiati va sabablarini tushintirib berib, obyekt modelini tuzadi hamda uning evolutsiya qonuniyatlarini axtaradi. bugungi kunda astrofizikaning tadqiqot obyektlari va qo`llanadigan usullari turlicha bo`lgani tufayli u o`z navbatida qator ilmiy yo`nalishlaridan tashkil topgan: quyosh fizikasi; sayyoralar fizikasi; kichik jismlar fizikasi; o`zgaruvchan yulduzlar fizikasi; yulduzlar evolutsiyasi va fizikasi; galaktika astrofizikasi; yulduzlararo muhit fizikasi; plazma astrofizikasi; relativistik astrofizikasi; gamma nurlar astrofizikasi; rentgen astronomiyasi; ultrabinafshaastronomiya; infraqizil astrofizika; astrofotometriya; astrospektroskopiya; galaktikalar fizikasi va boshqalar. 4. yulduzlar (yoki galaktika) astronomiyasi. galaktikamizdagi yulduzlar, gaz-chang bulutlari hamda yulduz to`dalarining harakatlari, ularning fazoviy va fizik xarakteristikalari bo`yicha statistik taqsimoti, evolutsiyasi, beqarorligi kabi masalalar bilan yulduzlar astronomiyasi bo`limi shug`ullanadi. bu bo`lim mustaqil ravishda shakllangan davrda hali bizning galaktikamiz tuzilishi va evolutsiyasiga oid jiddiy natijalar qo`lga kiritilmagan, yechilmagan savollar esa juda ko`p edi. ushbu savollarga javob axtarish maqsadida bu bo`lim mutaxassislari qo`shni galaktikalarni tadqiq qilganlar. natijada galaktikadan tashqi astronomiya …

4 / 149

armog`i hisoblanib kelingan. lekin radioastronomiya tarmog`i nisbatan yaqinda (xx asrning 40-yillari) rivojlana boshlagan bo`lib, uni bugungi kunda o`z maxsus ishlayotgan teleskoplari turlariga egaligi va bunday teleskoplar soni ko`pligi bilan, masalalari kengligi hamda ilmiy natijalari beqiyosligi jihatidan astronomiyaning mustaqil bo`limiga aylangan deyish mumkin. shu nuqtai nazardan biz uni alohida bo`lim tarzida belgilash vaqti keldi deb o`ylaymiz. 6. kosmogoniya. kuzatilayotgan koinotning barcha jismlarining paydo bo`lishi va evolutsiyasi masalalarini nyuton mexanikasi doirasida o`rganuvchi astronomiya bo`limidir. uning obyektlari: sayyoralar va ular yo`ldoshlari, quyosh va uning sistemasi, yulduzlar va ular to`dalari, galaktikalar hamda ular to`dalari va hokazolardir. 7. kosmologiya ushbu bo’lim kosmogoniya muammolarini hamda koinotning o`zining geometrik tuzilishi, vujudga kelishi va evolutsiyasiga oid masalalarni eynshteyn mexanikasi doirasida o`rganish bilan shug`ullanadi. kosmogoniya kabi kosmologiya ham astrofizika, yulduzlar astronomiyasi, xususan, galaktikadan tashqi astronomiya, radioastronomiya kuzatuv ma`lumotlariga tayanadi. kosmologiya bugun jadal ravishda rivojlanib, u nazariy va kuzatuv asoslari tarmoqlariga bo`linadi. kosmologiya kuzatuv asoslarida, ayniqsa, ko`rinmas massa muammolari va …

5 / 149

eleskoplarimiz quvvati qanchalik oshgani sari metagalaktika o`lchamlari ham shunchalik katta bo`lib boradi. bugun uning o`lchamlari bir necha yuz milliard yorug`lik yiliga teng ekanligi ma`lum. bir yorug`lik yili nurning bir yilda bosib o`tgan yo`li bo`lib, taxminan 1013 km masofani bildiradi. bizga eng yaqin yulduz quyosh hisoblanadi. quyoshga eng yaqin yulduz sentavrning proksimasi bo`lib, undan yorug`lik nuri bizga taxminan 4.3 yilda yetib keladi. sayyoralar va ularning yo`ldoshlari quyoshning nurini qaytarishi tufayli bizga ko`rinadi. markazida termoyadro reaksiyalari sodir bo`lishligi sababli nurlanish tarqatayotgan quyoshdan nur yerga taxminan 8 minut ichida yetib keladi. quyosh sistemasining chegarasigacha bo`lgan masofani bu nur 5 soatda bosadi. demak quyosh sistemasi o`lchami taxminan 10 milliard kilometrni tashkil qiladi xolos. 4-§. astronomiya fani taraqqiyoti bosqichlari haqida astronoiya tarixining boshlang`ich katta qismini kuzatuv ma`lumotlarini to`plash ishlari tashkil etadi. astronomiya bilan ota-bobolarimiz ajdodlari juda qadimdan boshlab shug`ullanganlar. ularning asosiy izlari mo`g`ul va arab istilolari sababli deyarli yo`q bo`lsa-da, vaqt o’tishi bilan birin-ketin ayrimlari …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 149 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"astronomiya fanining ahamiyati" haqida

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi kirish 1-§. astronomiya fani va uning ahamiyati astronomiya (yunoncha astro – yulduz, nomos – qonun) – koinot jismlari va ular sistemalarining fizik holati hamda tarkibini, ko`rinma va haqiqiy xarakatini, paydo bo`lishi, tuzilishi va evolutsiyasini o`rganuvchi fandir. u eng qadimiy fanlardan biri bo`lib, insonning moddiy hayot talablari asosida paydo bo`lgan va rivojlanib kelgan. astronomiya sayyoralar va ularning yo`ldoshlarini, quyosh va yulduzlarni, sayyoralararo va yulduzlararo mayda jismlar (kometalar, asteroidlar, va h.k.) ni, gaz va chang tumanliklarini, tabiiy va sun`iy yo’ldoshlar orbitalarini o`rganadi. uning tadqiqotlari natijasida materiyaning yangi holatlari va fizik tabiati bilan noyob xususiyatlarga ega bo`lgan y...

Bu fayl DOC formatida 149 sahifadan iborat (12,1 MB). "astronomiya fanining ahamiyati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: astronomiya fanining ahamiyati DOC 149 sahifa Bepul yuklash Telegram