mahmudho'ja behbudiyning hayoti

DOC 6 стр. 29,5 КБ Бесплатная загрузка

6 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 29,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 6

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 6

маҳмудхўжа беҳбудий 1875 йилнинг 19 январида (ҳижрий 1291 10-зулҳижжа) самарқанд яқинидаги бахшитепа қишлоғида руҳоний оиласида дунёга келган. отаси беҳбудхўжа солиҳхўжа ўғли туркистонлик, аҳмад яссавийнинг авлодларидан, она томондан бобоси ниёзхўжа урганчлик бўлиб, амир шоҳмурод замонида (1780 – 1785) самарқандга келиб қолган. у дастлаб самарқанд мадрасасида, сўнгроқ бухорода яхшигина таҳсил кўрган. анъанавий таҳсил, сўнг эса ўз устида қунт ва сабот билан ишлаш орқали у шариатнинг юксак мақомлари – қози, муфти даражасигача кўтарилади. 1899-1900 йилларда беҳбудий бухоролик дўсти ҳожи бақо билан ҳаж сафарига чиқади. беҳбудий сафар чоғида кўп ажобий ходисаларга гувоҳ бўлди. хусусан сафарда у янги мактаб ҳақидаги қарашларини мустаҳкамлайди. унинг ташаббуси ва ғайрати билан 1903 йилда самарқанд атрофидаги ҳалвойи (с. сиддиқий), ражабамин (а. шакурий) қишлоқларида янги мактаблар ташкил топади. адиб ушбу мактаблар учун дарсликлар тузишга киришади. кетма-кет унинг «рисолаи асбоби савод» (1904), «рисолаи жуғрофияи умроний» (1905), «рисолаи жуғрофияи русий» (1905), «китобат-ул атфол» (1908), «амалиёти ислом» (1908), «тарихи ислом» (1909) каби китоблари пайдо …

2 / 6

чиқади. китоб жилдидаги «бородино жанги ва русиянинг французлар босқинидан халос бўлишининг юбилей санасига бағишланади», деган ёзув ва унинг тифлис цензурасининг рухсати билан чоп этилиши шуни кўрсатадики, иш осон кўчмаган. пьеса босилиб чиққандан кейин ҳам уни саҳнага қўйиш учун яқин бир йил вақт кетди. муаллиф бу ҳақдаги хатларга жавобан кинояомуз: “туркистонда бекор одам йўқки, халқ учун ишласа. бекор киши йўқки, театру саҳнасига чиқиб, «масхарабозлик» қилса”, деб ёзган эди. «падаркуш» – ўзбек драмачилигининг ҳамма якдил эътироф этган биринчи намунасидир. мутахассислар уни ҳам жанр, ҳам мазмунига кўра янги ўзбек адабиётини бошлаб берган бир асар сифатида баҳолайдилар. муаллиф «миллий фожиа» атаган, 3 парда 4 манзарали бу драма ҳажман жуда ихчам, мазмунан ниҳоятда содда ва жўн. у жаҳолат ва нодонлик, ўқимаган боланинг бузуқ йўлларга кириб, ўз отасини ўлдиргани ҳақида ҳикоя қилади. орқа-олдини ўйламаган бойнинг тошмурод исмли ўғли бор. ўғли ўқимаган. бой атрофдагиларнинг гапига кирмайди, ўғлини ўқитмайди, оқибатда у кўча безориларига қўшилади. ресторанда маишатга пули етмай, …

3 / 6

лларда, ҳафтада икки марта, дастлаб икки, сўнг тўрт саҳифада чоп этилган. 45 та сонидан кейин моддий танқислик туфайли чиқиши тўхтаган. ўша йилнинг 20 августидан у «ойна» журналини чиқара бошлайди. бу суратли ҳафталик журнал асосан ўзбек тилида бўлиб, унда ихчам форсий шеърлар, мақолалар, русча эълонлар ҳам бериб бориларди… «бошда ҳафтада бир марта ва иккинчи йилдан эътиборан 15 кунда бир қатла чиқиб, йигирма ой чамаси давом қилди… кавказ, татаристон, эрон, афғонистон, ҳиндистон ва туркиягача тарқалар эди… жадидларнинг севикли журналлари эди». беҳбудий шу йиллари нашр ишлари билан қизғин шуғулланди. «нашриёти беҳбудия» номи билан ўз хусусий нашриётини очди. фитратнинг «баёноти сайёҳи ҳинди» асарини 1913 йилда русчага таржима қилдириб, нашр этди. туркистон харитасини тузиб, босмадан чиқарди. кутубхонани йўлга қўйди. ўша давр вақтли матбуотида «беҳбудий кутубхонаси» ҳақидаги хабарлар чиқа бошланган эди. м.беҳбудий миллий тил масаласига катта эътибор қаратди. биргина унинг «ойна» журнали маърифат ва маданият тарқатишда жуда катта хизмат қилди. унда миллат ва унинг ҳақ-ҳуқуқига, тарихига …

4 / 6

фикр жуда кўп далиллар билан исбот қилиб берилади. “агарда тил ва адабиётимизни муҳофаза қилмай, анга ажнабий луғат ва сўзларни қўша берсак, бироз замонда тил ва миллиятимизни йўқотурмиз. миллиятимизни йўқотганда диёнатимиз ўз-ўзи ила албатта, йўқолур”, деб ёзади муаллиф ва «бас, бизға тилимизни ажнабий сўзлардан муҳофаза қилмоқлик энг биринчи муҳим бир вазифадур», деб хулоса чиқаради. журналнинг 1915 йил 11-12-сонларида босилган беҳбудийнинг «тил масаласи» мақоласида тилларнинг ўзаро муносабати ҳақидаги баҳс давом этади. улуғ маърифатчи тилларнинг бир-биридан ўринли луғат олишини табиий жараён деб қарайди. энг бой тиллардан бўлган инглизчанинг ҳам «ўн минглар ила бегона луғатларни мажбуран олганлигини» далил қилиб кўрсатади ва масаланинг бошқа жиҳатига – ягона адабий тил, тил бирлигига диққатни қаратади. мустамлакачилар «50 йил илм-маърифатдан четда сақлаб келган»лари (куропаткин) туркистонни осонлик билан қўлдан чиқармас эдилар. фитна ва иғво тинимсиз давом этарди. шундайлардан бири 1917 йилнинг баҳорида бухорода юз берган эди. амир февраль ўзгаришларини ҳисобга олиб, рус элчихонасининг маслаҳати билан ислоҳот эълон қиладиган бўлади. …

5 / 6

ий мазкур съездда минбарга чиқиб, бор воқеани тушунтириб берган ва бу ҳақда «бухоро воқеалари ва дафъи туҳмат» («ҳуррият» газетаси, 1917 йил 1 май) деган махсус мақола ёзган эди. беҳбудий тошкентда туркистон рус совет ҳукумати раҳбарлари билан музокаралар олиб боради лекин у ҳам натижа бермайди. оқибатда беҳбудий 1919 йилнинг баҳори 25 мартда шаҳрисабзда қўлга олиниб, сирли бир тусда қарши шаҳрида қатл қилинади. унинг қатли ҳақидаги хабар ўша пайтдаги пойтахт бўлган самарқандга роса бир йилдан кейин маълум бўлади. 1920 йилнинг апрелида бутун туркистон мотам тутади. ўнлаб марциялар ёзилади. «беҳбудийнинг сағанасини изладим» деб аталар эди фитратнинг бир шеъри. айнийда бир эмас, уч шеър бор. сани мундин буён турон, кўролурму, кўролмасму? санинг мислингни туркистон тополурму тополмасму? – деб бошланарди унинг шеърларидан бирида. 1926-37 йилларда 11 йил давомида қарши шаҳри беҳбудий номи билан юритилди. бироқ унинг асл қиёфаси халқдан сир сақланди. адиб номининг адабийлаштирилиши шунчаки бир ниқоб эди. қарши шаҳрига унинг номи қўйилган ўша 1926 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 6 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "mahmudho'ja behbudiyning hayoti"

маҳмудхўжа беҳбудий 1875 йилнинг 19 январида (ҳижрий 1291 10-зулҳижжа) самарқанд яқинидаги бахшитепа қишлоғида руҳоний оиласида дунёга келган. отаси беҳбудхўжа солиҳхўжа ўғли туркистонлик, аҳмад яссавийнинг авлодларидан, она томондан бобоси ниёзхўжа урганчлик бўлиб, амир шоҳмурод замонида (1780 – 1785) самарқандга келиб қолган. у дастлаб самарқанд мадрасасида, сўнгроқ бухорода яхшигина таҳсил кўрган. анъанавий таҳсил, сўнг эса ўз устида қунт ва сабот билан ишлаш орқали у шариатнинг юксак мақомлари – қози, муфти даражасигача кўтарилади. 1899-1900 йилларда беҳбудий бухоролик дўсти ҳожи бақо билан ҳаж сафарига чиқади. беҳбудий сафар чоғида кўп ажобий ходисаларга гувоҳ бўлди. хусусан сафарда у янги мактаб ҳақидаги қарашларини мустаҳкамлайди. унинг ташаббуси ва ғайрати билан 1903 йилда самарқан...

Этот файл содержит 6 стр. в формате DOC (29,5 КБ). Чтобы скачать "mahmudho'ja behbudiyning hayoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: mahmudho'ja behbudiyning hayoti DOC 6 стр. Бесплатная загрузка Telegram