м. бехбудий - педагог-ташкилотчи

DOC 115,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403777210_46895.doc м. бехбудий - педагог-ташкилотчи м.беҳбудий маърифатнинг, маориф ишларининг фақатгина назариётчиси бўлиб қолмай, балки ўлка маорифи ривожида амалий томондан ҳам жонбозлик кўрсатди. у истанбул, уфа, кирим, озон, оренбург каби шаҳар ва мамлакатларни кўрди ва билди, "янги усул"ни туркистонликлар орасида биринчилар қатори амалда қўллади. 1905 йилда беҳбудий томонидан ташкил этилган мактаб самарқанд шаҳри яқинидаги каптархона қишлоғида эди. тажриба сифатидаги бу мактабнинг шаҳарда эмас, балки қишлоқда очилишининг боиси бор эди. чунки шаҳарда ушбу усулда ўқитишга қарши чиқувчилар ҳукумат томонидан ҳам, маҳаллий аҳоли томонидан ҳам жуда кўп эди. беҳбудийнинг бу мактабдаги фаолияти ҳақида ўша вақтларда самарқанд шаҳрида морозов томонидан нашр этилаётган "самарқанд" газетасида алматов деган муаллиф томонидан хабар берилган. унда: "замечательно, неожиданная легкость въ усвоении учениками чтения и письма, устранившая надобность ъв побуждении и наказании, привязала учениковъ къ школъ и учителю, чего неть въ обыкновенномъ мактабе" дейди [2.19]. бу усулнинг муваффақиятига бошда маҳаллий аҳоли ишонишмайди. лекин ҳамма иш жуда силлиқ кўчади. ота-оналар бу …

л болалар эди. беҳбудий мактабни кўриш учун яшириқча келган маҳаллий аҳоли ва муллаларни ҳамкорликка чақиради. лекин муллаларнинг бу таклифдан эсхоналари чиқиб, ваҳима кўтаришади. ота-оналарнинг кўпчилиги глобусни кўриб, ўқитувчи беҳбудийнинг география дарсида "ер айланади", "қуёш ердан катта" деган сўзларини эшитиб, уни "шаъриатга зид" нарсалар ҳақида ташвиқот қилишда айблай бошлайдилар. шунда беҳбудий эришган шунча муваффақиятларига қарамай, барибир, ўзига бир ҳамкор, ҳаммаслак, ҳамфикр керак эканлигини англайди. унинг самарқанд шаҳри, жомбой тумани, ражабамин қишлоғида ўз ҳисобидан мактаб очиб, болаларга сабоқ бераётган абдулқодир шакурий билан танишуви бу ҳамкорликни бошлаб берди. дастлаб, беҳбудий шакурий мактабига бориб, унинг дарсларига, ўқув дастурларига ёрдам бериб юради. жуғрофия фанидан шогирдларга дарс беради. беҳбудий бу ҳақда "туркистон вилоятининг газети" да "...камина рақами ҳаруф ҳам ҳафтага бир-икки маротаба бориб тартиб ва пруғраммаларини муаллим ила бомашварат тузатурман. жуғрофия ва масоҳат тўғрисинда таълим ва имтиҳон қилармиз. хулоса, алҳамдуллило, мактабни ривожи яхши ва бир оз ақча пул тўғрисидан тазйиқи бордур" [3], дейди. бундан ташқари ушбу …

10 дан, кеч соат 6 гача болалардан имтиҳон олинади. натижа жуда аъло бўлиб чиқади. катнашган ағниёларнинг кўпчилиги шогирдлар илмига таҳсинлар ўқийди, ҳатто баъзилар бизнинг фарзанди анжумандларимиз ҳам илм йўлларини шунчалик тез эгаллар экан-ку, деб ўта ҳаяжонланиб, йиғлаб ҳам юборадилар. "ҳожи мавлонбек жаноблари олти соат қадар муттасил туриб болаларни қиръоат ва динийдин берган жавоблариға йиғлаб, муаллимға 15 сўм ҳадия бердилар" [3], деб ёзади беҳбудий бу ҳолат ҳақида. ушбу мактабдаги таҳсил икки қисмдан: ибтидоий ва рушдий қисмлардан иборат бўлиб, ҳар босқичда тўрт йилдан ўқитилган. биринчи қисмнинг дастлабки йили арабча ва форсча алифбо асосида ёзувдан машқ қилдирилган. ҳисоб дарси ўргатилган. бу даврда куръони карим суралари аста-секинлик билн ўргатилиб борилган. намоз ўқитилган. иккинчи йили "ҳафтияк"дан дарс берилган. ҳисоб дарси,форсий, туркий, арабий адабиётлар ўргатилган. учинчи йили куръони карим китобини ўқитиш бошланган. ислом арконининг тавҳиду тажвид қонун-қоидалари ўргатилган. навоий, саъдий, бедилнинг панд-насиҳат ғазалларидан ўқитилган. шу жойда таъкидлаб ўтиш жоизки, кўпчилик қадим мактабларида муаллимларнинг беэътиборлиги туфайли бу …

ап-сўзлар қилаётганларга қарата беҳбудий шундай ўринли ва мазмунли жавоб беради: "...ибтидоий мактабнинг ажмоли шундан иборатки, мулла абдулқодир муаллим ва ман бу тартиб ва приғрумларни туш кўриб топганимиз йўқ ва ё шайтондан (олганимиз) ва ё бошқадан олганимиз йўқ. балки, газитға кўрдик ва муаллим ҳўқанд, тошканд, бухоро, оренбург, козон шаҳарлариға юруб, ибрат олибдур" [121], дейди. мактабнинг учинчи қисми рушдия (арабча сўздан олинган бўлиб, ўсиш, камол топиш, ақли комиллик деган маъноларни билдиради) синфи ҳақида муаллиф шундай маълумот беради: "...биринчи сана сарф, арабий, жуғрофия, шифоҳия арабий ва форсий, таржимаи жумла, мухтасари виқоя, тарихи анбиё ва тарихи ислом, истихрож ва истифода дарслар" "гулистони саъдий", иншои форсий ва туркий. иккинчи сана сарф, арабий, шифоҳия - араб тили амалий машғулотлари, тарихи ислом, мухтасари виқоя, ахлоқи муҳсиний, истифодаи туркий дарслари, истихрож форсий ва туркий иншолар, тасҳиҳ ақида... учинчи сана сарф ва наҳви арабий, ҳандаса, дорилқазо маҳкама исломийға таълуқ хатлар ёзуб, мухтасари виқоя, тасҳиҳ ақида, мажмуаи тарихи умумий маошиға …

эмас", деб жавоб беради. шундай қилиб, ушбу мактабдаги саккиз йиллик таълимдан сўнг, шогирдлар туркий ва форсийда бемалол ўқиб, ёза оладиган бўлишган. ҳатто мактабнинг рушдия қисмида тўртинчи йили ота-оналар розилиги билан болаларга рус тилидан ҳам сабоқ берган. ундан сўнг шогирдлар маҳкамаларга мирзалик қилишлари, тижорат ишлари билан шуғулланишлари ёки усули жадид мактабларига муаллимлик қилишлари мумкин эди. беҳбудий қобилиятли, яхши хулқ-атворли болаларни ҳатто, чет элларга ўқишни давом эттиришга юборишни ҳам мўлжаллаган. шундайлардан бири, усули жадид шогирди а.азимий эди. у ўз хотираларида беҳбудийнинг уни туркияга ўқишга юборишга ҳомий бўлганлигини ёзади: "сиз меним кўрсатмаларимдек истанбулдаги боязит талабалар жамиятиға борингиз. менинг ва гаспиринский афандининг салом ва мактубини у ерга етказингиз" [2,6], дейди беҳбудий меҳрибонларча ва унинг таҳсили учун маблағ юбориб туражагини айтиб, уни кузатиб қўяди. беҳбудийнинг бундай шогирдлри анча бўлган. беҳбудийнинг маърифат йўлидаги хизматларидан яна бири бунинг оми халқ орасида зиё тарқатмоқ учун ташкил этган кутубхонаси эди. беҳбудий биринчи бўлиб самарқандда мусулмон кутубхонасини ташкил этиш фикрини …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "м. бехбудий - педагог-ташкилотчи"

1403777210_46895.doc м. бехбудий - педагог-ташкилотчи м.беҳбудий маърифатнинг, маориф ишларининг фақатгина назариётчиси бўлиб қолмай, балки ўлка маорифи ривожида амалий томондан ҳам жонбозлик кўрсатди. у истанбул, уфа, кирим, озон, оренбург каби шаҳар ва мамлакатларни кўрди ва билди, "янги усул"ни туркистонликлар орасида биринчилар қатори амалда қўллади. 1905 йилда беҳбудий томонидан ташкил этилган мактаб самарқанд шаҳри яқинидаги каптархона қишлоғида эди. тажриба сифатидаги бу мактабнинг шаҳарда эмас, балки қишлоқда очилишининг боиси бор эди. чунки шаҳарда ушбу усулда ўқитишга қарши чиқувчилар ҳукумат томонидан ҳам, маҳаллий аҳоли томонидан ҳам жуда кўп эди. беҳбудийнинг бу мактабдаги фаолияти ҳақида ўша вақтларда самарқанд шаҳрида морозов томонидан нашр этилаётган "самарқанд" газетасид...

Формат DOC, 115,0 КБ. Чтобы скачать "м. бехбудий - педагог-ташкилотчи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: м. бехбудий - педагог-ташкилотчи DOC Бесплатная загрузка Telegram