ҳозирги ўзбек шеъриятида мавзу ва ғоя бирлиги

DOC 48.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1452009597_63028.doc ҳозирги ўзбек шеъриятида мавзу ва ғоя бирлиги режа: 1. бадиий асарда мавзу ва ғоя ҳақида. 2. ҳозирги шеъриятнинг мавзу доираси. 3. лирик қаҳрамон, лирик образ ва ғоя бирлиги. бадиий адабиёт учта муҳим элементдан ташкил топади. 1-тил, 2-мавзу, 3-сюжет. бу рақамларни яна давом эттириш мумкин (характер, конфликт, ғоя, қаҳрамон, тасвир, усул каби). аммо мавзусиз асар юзага келмайди, худди умуртқасиз организмга ўхшаб қолади. рус адиби м.горький айтганидек, “мавзу муаллиф тажрибасида бунёдга келган, ҳаётнинг ўзи кўрсатиб берган, аммо ҳозирча муаллиф тасаввурида ҳали тўла-тўкис шаклланмаган бир ҳолда сақланиб, образлар орқали гавдалантиришни талаб қилиб, ёзувчида ишлашга майл уйғотадиган ғоядир” (м.горький. адабиёт ҳақида. т., 1962. 241-б.). мавзуни асар ғоясидан ажратиб бўлмайди, агар мавзу муаллиф тасвирлаётган нарса, воқеа, ҳодиса бўлса, ғоя ана шу ифодаланаётган мавзу орқали айтилмоқчи бўлган фикрдир, ёзувчининг хулосасидир. шу маънода мавзу – бу ёзувчи томонидан асарда қўйилган ва аниқ ҳаётий материаллар асосида ёритилган муаммодир. мавзу ва ғоя асарнинг ғоявий – тематик бирлигини таъминловчи …

илганлиги туфайли ҳозирги ўзбек шеъриятининг мавзу кўлами кенг ва ранг-барангдир. адабиётшунос у.ҳамдам “бугунги ўзбек шеърияти мавзуларининг ишланиш кўлами ва даражасига қараб” қуйидагича тасниф этишни таклиф қилади: · ишқий интим мазмундаги шеърлар; · интим мазмунли шеърлар (буларнинг фарқи шундаки, бирида оҳ-воҳ, тушкунлик кўп; иккинчисида – умидбахшлик кучли; яна кўнгилнинг турфа интилишлари, фақат ёр эмас, она, юрт, дўст ва ҳ.к.). · мадҳия – бағишлов шеърлар; · уҳровий мазмундаги шеърлар (биз буни руҳоний шеърлар деб атаганмиз, яъни дунёнинг ўткинчилиги. яратганга илтижо, тавба – тазарру – й.с.); · тарихий мазмундаги шеърлар; · панд – насиҳат шеърлар; · ватан ва унинг мустақиллиги ҳақидаги шеърлар; · ўлим мавзусидаги шеърлар; · бошқа ҳар хил мавзудаги шеърлар: албатта, олимнинг ўзи айтганидек, бу тасниф ғоят шартли бўлиб, уни янада кенгайтириш ҳам, қисқартириш ҳам, баъзиларининг ўрнини алмаштириш ҳам мумкин. бу мавзулар орасида ишқий ҳамда интим мавзудаги шеърлар салмоғи жуда баланд, ҳатто кейинги 20 йиллик ўзбек шеъриятининг асосий қисмини эгаллайди. аммо …

дир. ҳозирги пайтда шеър ҳақидаги тасаввур ҳам, шеъриятга муносабат ҳам тубдан ўзгарди. истиқлол шеърияти ҳам шакли, ҳам мазмуни жиҳатидан бошқачароқ сифат касб эта борди. унда ижтимоий тафаккур юки ортди. бу борада ижодкорларнинг ўрта авлодига мансуб тоифа ибрат кўрсатаётир. э.воҳидов, а.орипов, о.матжон, р.парфи, у.азим, х.даврон, ҳ.худойбердиева, уларнинг изидан бораётган с.саййид, и.мирзо, м.мирзо, а.қутбиддин, з.мирзо, ҳ.аҳмедова, х.рустамова, г.бегим сингари ўнлаб шоирлар ибрат кўрсатмоқдалар. шуниси муҳимки, уларнинг шеърлари замоннинг чирсиллаб турган воқеаларидан холи эмас, айни чоғда қадим мумтоз шеъриятимиз анъаналаридан ажралиб ҳам қолган эмас. бироқ шуни ҳам яширмаслик жоизки, мустақиллик даври адабиётининг илк босқичи (1990-2000)да ғоядан, ғояпарастликдан узоқлашиш сезилди. бу адабий ҳодисанинг икки томони бор: бири фойдали, иккинчиси зарарли. ғоядан воз кечишнинг фойдали томони шунда эдики, ўзбек шеърияти истиқлол йилларида совет давридаги сингари ғояпарастликдан қутилди. маълумки, ўзбек “совет” шоирлари коммунистик партия сиёсатини улуғлашга, шиорларни байроқ қилиб олишга, коммунизмни мадҳ этишга мажбур эди. инсоннинг кўнгли, ташвиши билан мутлақо иши бўлмасди. энди шеърият ҳукмрон ғоядан, …

нибми, оҳ-воҳ қила бошлади. оғзига келганини айта бошлади. уни ҳамма ҳам эшитавермади, чунки ҳар кимнинг ташвиши ўзига етарли эди. умумнинг дардини тушуниш, куйлаш учун кўнгилни занглардан, ғуборлардан тозалаш керак эди. кўнгилга эришилган мақсаднинг улуғлигини, мустақилликнинг шукуҳини, уни мустаҳкамлаш туйғусини, миллатнинг эртанги қайғусини, буюк давлат яратиш орзусини сингдириш зарур эди. бора-бора бунга эришилди ҳам. бинобарин, шеърият хх1 аср бошларидан тўла маънода янгиликка юз ўгирди, унда том маънодаги ижобий, ўзгаришлар рўй бера бошлади. кўз ўнгимизда юз очаётган бу нафис олам – мустақил юрт фуқаросининг ўзлиги, халқнинг шаклланаётган ва тобора янгиланаётган миллий онги, маданияти, қадриятларининг тикланиш, маънавияти, миллий истиқлол ғояси сингдирилган мафкура билан чамбарчас боғлиқ эди. шеър бу – инсоннинг қалби, руҳи эканлиги амалда исботлана бошлади. қалб билан руҳ эса илоҳиятга тегишли, унга ёндашдир. яхши шеър ёзилмайди, балки туғилади, воқеъ бўлади. бу ғайб илми билан боғлиқ бир сирли ҳолатдир. дарвоқе, ҳақиқий шоир ҳам бировнинг йўл-йўриғи билан эмас, яратганнинг амри билан ижод қилади. шунга …

иқлик билан айтади (шунинг учун ҳам китобнинг номи “сокин ҳайқириқ” деб қўйилган). ажабки, мана шу сокинлик бағрида ватанга муҳаббатнинг ўчмас ва қудратли олови, туйғуни портлатувчи атом зарраси, кайфиятни осмон қадар кўтарувчи пўртана яширинган. масалан: уйимдан узоқда бироқ яшайман уйимда. шундай сатрларни шу ва бошқа шоирлар ижодидан топинг ва таҳлил қилинг. шу билан бирга бу давр шеъриятида “ватан! мен сени севаман! сенсиз менга ҳаёт йўқ!” деб бақираётган шоирлар ҳам кўпайди (аслида у жуда бемалол, беғам-беташвиш яшаётган бўлади). қуруқ дабдаба, айюҳаннос солиш, бақириш – кучсизлик белгиси эканлигини унутмаслик зарур. ватанга муҳаббат, ёрга садоқат сингари улуғ тушунчалар ҳақида қуруқ сафсата сотувчи шоирлар назаримда, банк ходимларига ўхшайди: кунига қўлидан беҳисоб пул ўтади-ю, унга эга бўлолмайдилар. чунки бу пуллар ўзиники эмас-да! пулнинг ҳиди на тўйдиради, на сархуш қилади; на рангининг юқи қолади. ҳозирги шоирлар орасида қандайдир “шеърбозлар” кўпайиб кетганга ўхшайди. улар ҳамма нарсадан шеър яратишга, ўқувчини ҳайратда қолдиришга уринаётгандек оҳанжама усулларда, баландпарвоз сўзларда “шиғир” битишга …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ҳозирги ўзбек шеъриятида мавзу ва ғоя бирлиги"

1452009597_63028.doc ҳозирги ўзбек шеъриятида мавзу ва ғоя бирлиги режа: 1. бадиий асарда мавзу ва ғоя ҳақида. 2. ҳозирги шеъриятнинг мавзу доираси. 3. лирик қаҳрамон, лирик образ ва ғоя бирлиги. бадиий адабиёт учта муҳим элементдан ташкил топади. 1-тил, 2-мавзу, 3-сюжет. бу рақамларни яна давом эттириш мумкин (характер, конфликт, ғоя, қаҳрамон, тасвир, усул каби). аммо мавзусиз асар юзага келмайди, худди умуртқасиз организмга ўхшаб қолади. рус адиби м.горький айтганидек, “мавзу муаллиф тажрибасида бунёдга келган, ҳаётнинг ўзи кўрсатиб берган, аммо ҳозирча муаллиф тасаввурида ҳали тўла-тўкис шаклланмаган бир ҳолда сақланиб, образлар орқали гавдалантиришни талаб қилиб, ёзувчида ишлашга майл уйғотадиган ғоядир” (м.горький. адабиёт ҳақида. т., 1962. 241-б.). мавзуни асар ғоясидан ажратиб бўлм...

DOC format, 48.0 KB. To download "ҳозирги ўзбек шеъриятида мавзу ва ғоя бирлиги", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳозирги ўзбек шеъриятида мавзу … DOC Free download Telegram