шеърий санъатлар

DOC 71,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662847482.doc иштиқоқ шеърий санъатлар 1. таъдил 2. тажниси томм 3. тажниси мураккаб 4. тажниси ноқис 5. тажниси зойид 6. иштиқоқ иштиқоқ (сўздан сўзни ажратмоқ») шеьр байтларида ўзакдош сўзларни қўллаш санъатнаир. масалан, навоийнинг қилса зулм ул золим элни қилмағил. ё раб, забун, чун тазаллумдур ишим, доим мени мазлум қил байгидаги зулм, золим, тазаллум, мазлум сўзлари; дедидар: «аҳбоб дардига хабиб айлар даво, ваҳки мен қўйдим муҳаббаттин, эмас воқиф ҳабиб байтилаги аҳбоб, муҳаббат, ҳабиб сўзлари; толиб улким, топмасанг доғи бу баским айламас бир нафас ғофил сени матлуб ёдидин талаб байтидаги толиб, матлуб, талаб сўзлари ўзакдош бўлиб, иштиқоқ санъати асосида қўллангандир. баьзан ўзакдош бўлиб кўринган сўзлар аслида бошқа-бошка маъноларни ифодалайди. бу ҳолат шибҳи иштиқоқ («иштиқоққа ўхшашлик») деб юритилади. чунончи, навоийнинг нўши васл, эйким тиларсен, неши ҳижрон курмайин, чун эмас бағринг жароҳатлиғ, не марҳам топқасен байтидаги «нўши« ва «неши» сўзлари шибҳи иштиқоқ ҳосил қилган. чунки улар шакл жиҳатидан ўхшаш бўлса ҳам, нўш — «лаззат», неш …

$курмадпм дарсу яазойиф нусхау дафтарни \еч башларида жии, ма.шк. \ур; даре, иа.ншнф. нус\л. дафгар cvma-ри — co;i,'ia oi.iap маълум тарщб бнлап келтнрилиш булиб. ик-кинчи мисрада улары оид фикрлар ифодаданган. мисолллр- барча иискину фақиру бекасу бехаш учун 1юқн ivrcyn тенгри сизнм хоса мен ларнеш чуп. (аттш) меҳру моҳу муштариш чуҳра чун қилди |улуъ. ҳеч наҳс ахтпр тулуьи анда қатъо булмаса. (ilwouio сарфу наҳву чантиқ ичра токи смьи лти аён, ссбиайҳ ру\и қилур тақсииу \ам имдод аша. (огаҳии) рангу рухсору бу {улф> \u.iy хатким сспда.1>р, к\рса \ар ким ooi.ui с\нў\л бирда раи\ии хушламас. ( мукимий/ тажниси томм тажнислар сўзларнинг шаклан бир хиллиги ёхуд яқинлигига кўра икки турлидир. икки суз ҳам унли, хам ундошлари жиҳати-дан (араб ёзувида эса нуқталари ва ҳаракатлари жиҳатмдан ҳам) бир-бирига туда мое бўлиб тушеа. бу хил тажнисларни тажниси яъни -(ўлик, тажнис деб юритилади. бунда-! тажнислар бир хил ёки икки хил сўз туркуми билан ифодаланишига кўра ва муставфий тажнисларга пулинади. …$

анги ҳамзасин отмоғ учун гўё қаро кўзлар. (атоий) холларнинг нуқтасидин топти зеб ул турфа хат, гарчи хат узра бўлур бир нуқтаву бўлмас нуқат. (навоий) е қошинг янглиғ эгилган жисми зоримниму дей, ё сочингдек тийра булғон рўзгоримьиму дей. (бобур) рахши ҳиммат мен тутуб маҳкам ёлин, ёр изидин ет, карам қил, деб ёлин. йўқу боримни ёқиб кул айлади, ишқ ўтидин кўкка чирмошғон ёлин. (мунис) бўлди чун умринг кунининг вақти туш, нафси саркаш отини кўб чопма, туш. хобгоҳ эткил қаноат манзилин, йўқса ҳаргиз кўрмагунг роҳатни туш. ( огаҳий) тажниси мураккаб томм (тўлиқ) тажнисларнинг бир тури мураккаб (таркибли) тажнис деб аталади. бу хил тажнисларда шаклдош сўзларнинг бири бир сўздан, бошқаси икки сўздан иборат бўлиши мумкин. масалан, хўжандий «латофатнома»сидаги юзунгни ҳақ жаҳон гулзори қилди, юзунгни кўрдиу гул зори қилди байтидаги «гулзори» ва «гул зори» сўзлари ўз таркибига кўра мураккаб тажниси томмни юзага келтирган. шу достондаги лабинг лаъли бадахшон, тишларинг — дур, садаф оғзинг қурутғон тишларингдур, …

деб юритилади. тажниси томмнинг ҳар икки кўриниши айниқса туюқ жан-ридаги асарларда кенг қўлланади. масалан, лутфийнинг чархи кажрафтор элидин ёзамен, чиқмадим хижрон қишиндин ёза мен. бир мени ёрлиқ била ёд этмас ул, ҳар неча ул шаҳға қуллуқ ёзамен, алишер навоийнинг ё раб, ул шаҳцу шакар ё лабдурур, ё магар шаҳцу шакар ёлабдурур. жонима пайваста новак отколи ғамза ўқин қошиға ёлабдурур, бобурнинг мени беҳол айлаган ёр ойдурур, ким анинг васли менга ёройдурур. гар висоли бўлмаса кетмоқ ерим ё хуросон, ё хито, ё ройдурур каби кўплаб туюклари фикримизга далил бўла олади. тажнис томм санъати ҳозирги шеъриятимизда ҳам қўлланиб келинмоқца. собир абдулланинг боғ ичида ёр олса олмани, бош эгиб ношв'оти ҳам дер: «ол мани», эркин воҳидовнинг аҳли шеър балки китобим назми ишқдеб очадир, йўқ, китобим севгининг девонига дебочадир каби байтларидаги тажнислар шулар жумласидандир. тажниси ноқис юқорида айтиб ўтганимиздек, тажнис қўлланган байтдаги икки сўз шакл жиҳатидан ҳамиша ҳам бир-бири билан тўла мое келавермайди, уларда ўхшашлик, …

$иси зойидни юзага келтирган. «озор» сўзи бошида «зор» сўзига нисбатан бир алиф («о» унлиси) ортиқчалиги кўриниб турибди, уни туширилса, ҳар икки сўз тўла шаклдошлик касб этади. тажниси зойидларда бир сўздаги ортиқча ҳарф ёки икки ҳарф сўз бошида, ўртасида ёхуд охирида келиши мумкин. юқоридаги мисолда бир ортиқча харф сўз бошида келган: шу достондан олинган бу янглиғ тийра ҳар бирнинг саводи, саводи ичра қар ён тогу водий. ...ҳакимнкин нигор айлаб тирозин, ёзиб кейнида махфий барча розин байтларида «саводи» сўзида «водий» сўзига нисбатан «с» уидо-шн. «тирозин» сўзида «розин» сўзига нисбатан «т» ундош и ор-тиқча (қисқа «а» ва «и» унлилари араб ёзувида ёзилмайди). шунга карамай, будар иккала байтга ҳам тажниси зойид ҳосил кил ган. тажниси зойид ташкил этган сўзлардан биридаги иккиичиси-га нисбатан ортикча ҳарф сўз ўртасида ҳам келиши мумкин. бу ҳолда vi\i ўша харф туширилса, иккинчи сўз билан тажниси томм ҳосил бўлади. масалан, муниснинг жилва қилур ҳар қачон ул қаду қомат манга, қўзғолур оҳим …$

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "шеърий санъатлар"

1662847482.doc иштиқоқ шеърий санъатлар 1. таъдил 2. тажниси томм 3. тажниси мураккаб 4. тажниси ноқис 5. тажниси зойид 6. иштиқоқ иштиқоқ (сўздан сўзни ажратмоқ») шеьр байтларида ўзакдош сўзларни қўллаш санъатнаир. масалан, навоийнинг қилса зулм ул золим элни қилмағил. ё раб, забун, чун тазаллумдур ишим, доим мени мазлум қил байгидаги зулм, золим, тазаллум, мазлум сўзлари; дедидар: «аҳбоб дардига хабиб айлар даво, ваҳки мен қўйдим муҳаббаттин, эмас воқиф ҳабиб байтилаги аҳбоб, муҳаббат, ҳабиб сўзлари; толиб улким, топмасанг доғи бу баским айламас бир нафас ғофил сени матлуб ёдидин талаб байтидаги толиб, матлуб, талаб сўзлари ўзакдош бўлиб, иштиқоқ санъати асосида қўллангандир. баьзан ўзакдош бўлиб кўринган сўзлар аслида бошқа-бошка маъноларни ифодалайди. бу ҳолат шибҳи иштиқоқ («иштиқоққа...

Формат DOC, 71,0 КБ. Чтобы скачать "шеърий санъатлар", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: шеърий санъатлар DOC Бесплатная загрузка Telegram