ilk o‘rta asrlarda o‘zbek davlatchiligi: ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot.

DOC 5 стр. 128,0 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 128,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

4-мавзу 4-mavzu. ilk o‘rta asrlarda o‘zbek davlatchiligi: ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot. r e j a 1. vatanimiz hududlarida ilk feodal davlatlarning vujudga kelishi, ularning ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayoti (kidariylar, xioniylar, eftaliylar). 2. turk hoqonligining vujudga kelishi. turk hoqonligi davrida ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayot. 3. arablar istilosi vahukmronligi davridao‘rta osiyo. 1. vatanimiz hududlarida ilk feodal davlatlarning vujudga kelishi, ularning ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayoti (kidariylar, xioniylar, eftaliylar). iv asrning ii yarmida eron sosoniylari bilan bo‘lgan doimiy to‘qnashuvlar tufayli parchalanib ketgan kushon podsholigi xududlarida mustaqil boshqaruv tizimlari va mulkdorlar paydo bo‘la boshladi. mulkdorlarning qullar va qaram kishilardan tuzilgan harbiy drujinalari bo‘lib, ular «chokarlar» deb atalgan. markaziy hokimiyat ana shu mulk egalari uyushmasidan tashkil topgan. ularni buxoroda - buxorxudot, chag‘oniyonda - chag‘onxudot, vardanzida - vardanxudot, shoshda - tudan, samarqand va farg‘onada-ixshid, usrushonada - afshin, xorazmda- xorazmshohlar boshqargan. iv asr o‘rtalarida turon hududiga shimoldan ko‘chmanchi qabilalarining xujumi boshlangan. ular turkiy xion qabilalari …

2 / 5

56 yilda kidar sosoniylardan mag‘lubiyatga uchrab halok bo‘lgach, uning o‘g‘li kungas boshchiligida kidariylar qandahor (peshavor) ga va undan shimoliy hindistonga o‘tib, gupta podsholigini tobe etganlar va u erda 75 yil hukmronlik qilganlar. v - vi asr tarixchi olimlaridan ieshu stilit, prakopiy kesariyskiy, sebeos, egishe vardapetlar xioniylar, kidariylar va eftaliylar bir- birlariga yaqin bo‘lgan qabilalar ittifoqidan iborat degan fikrni bildiradilar. bu ular o‘rtasidagi farq faqat sulolaviy xarakterga ega degan fikrga olib keladi. eftaliylar to‘g‘risidagi dastlabki ma’lumotlar yunon, xitoy, arab va boshqa xalqlar manbalarida uchraydi. ularda eftaliylar turli nomlar bilan atalgan. jumladan, xitoy manbalarida e-da yoki i-da, suriya va lotin «eftalit», arman yozuvlarida «tetal» yoki «xettal», arab va fors manbalarida «haytal» yoki «haftal», yunonlarda «abdel», hindlarda «xuna» va b. ba’zi tarichilar «eftal» atamasini eftaliylar hukmdori vaxshunvor eftalon nomi bilan bog‘lashadi. xitoy manbalarida eftaliylar turklar (tukyue)ga yaqin deyil-sa, vizantiyalik tarixchi prokopiy kesariyskiy ularning kelib chiqishini «xunnlar» bilan bog‘laydi. aksariyat olimlar esa eftaliylarni mil. …

3 / 5

hohi peroz (feruz) eftaliylarga qarshi uch marta yurish qilib, undan engilgan. siyosiy va iqtisodiy jihatdan ancha qudrati oshgan eftaliylarga eron sosoniylari uzoq vaqt xiroj to‘lab turgan. keyinchalik eftaliylar marv, qobul va panjob vodiysi, qashg‘ar va xo‘tanni ham egallab, kushon podsholigi xududlari, ya’ni o‘rta osiyo, sharqiy turkiston, shimoliy hindiston, sharqiy eronni birlashtirgan ulkan davlatga asos soldilar. eftaliylar ulkan hududlarni qo‘lga kiritgach obod dehqonchilik vohalariga, rivojlangan shaharlarga, savdo yo‘llariga ega bo‘ldilar. vaqt o‘tishi bilan esa mahalliy aholi bilan aralashib ketdilar. natijada ularning bevosita vorisiga aylandilar. shu bois, 568-569 yillarda vizantiya imperatori yustin ii huzurida bo‘lgan turk elchisi imperatorning «eftaliylar shaharlarda yashaydilarmi yoki qishloqlardami?» degan savolga «ular shaharlik sulolalar, oliy hazratlari» deb javob bergan. prokopiy kesariyskiyning yozishicha: «eftaliylar (saltanati) bir hukmdor orqali idora etilib, o‘z qonuniy (adolatli) davlatchiligiga egadir. o‘zaro va qo‘shnilar bilan (munosabatlarda) adolat me’yorini saqlashda vizantiyalik va forslardan hech bir qolishmaydilar». jamiyatda er egaligi munosabatlari shakllana boshlagan bo‘lsa-da qul mehnatidan foydalanish …

4 / 5

qadaryo va zarafshon vodiylarida g‘alladan tashqari sholi ham etishtirilgan. tog‘ va tog‘ oldi erlaridagi aholi yilqichilik bilan shug‘ullangan. farg‘ona vodiysida zotdor arg‘umoqlar ko‘paytirilgan. v-vi asrlarda dehqonchilik vohalarida eftaliylarning o‘troqlashuvi kuchaydi, buning oqibatida sug‘orma erlarga bo‘lgan ehtiyoj ortdi. kichik-kichik sug‘orish kanallari qazib chiqarilib, minglab, gektar yangi er maydonlari o‘zlashtirildi. sug‘orish uslubi takomillashdi, shohariqlar chuqurlashib, sersuv sug‘orish tarmoqlariga aylandi. hozirgi vaqtda ham mavjud bo‘lgan zahariq, bo‘zsuv, darg‘om kanallari o‘sha davrda barpo etilgan yirik sug‘orish tarmoqlari bo‘lgan. shuningdek, tog‘ oldilariga suv chiqarish uchun suv chiqarish asboblaridan keng foydalanilgan. sug‘orma erlarning bir qismi ibodatxonalar mulki hisoblangan va ular «vag‘nze» deb yuritilgan. yaylovlarning asosiy qismi oqsoqol zodagonlar qo‘lida bo‘lgan. erga egalik munosabatlarining tarkib topishi bilan sug‘oriladigan er maydonlarining katta qismi mulkdor zodagon tabaqa vakillari - «dehqonlar» qo‘lida to‘plana boshlagan. buning natijasida qishloq jamoasining erkin a’zolar zodagonlar asoratiga tushib, ularga tobe bo‘lgan. xo‘jalik yuritishda renta - soliq tizimi keng qo‘llanilgan. eftaliylar davrida dexqonlarga yollanib ishlashga majbur …

5 / 5

qarorgohi - varaxsha saroyi, toshkent vohasidagi oqtepa, xorazm vohasidagi firqal’alar eftaliylar me’morchiligining ajoyib namunasidir. eftaliylar davrida buyuk ipak yo‘li orqali eron, vizantiya, xitoy, hindiston va boshqa davlatlar bilan savdo aloqalari rivojlanib, unda sug‘diylar etakchi o‘rinni egallagan. muomalada sosoniy tangalari bilan birga sug‘d, xorazm tangalari ham qo‘llanilgan. savdo orqali sug‘d tili va yozuvi sharqiy turkistonga qadar borgan. sug‘d yozuvidan tashqari xorazmiy va eftaliy yozuvlari ham mavjud bo‘lgan. bunday yozuvlar zangtepa, qoratepa, afrosiyob xarobalaridan, kofirqal’adan topilgan. ko‘chmanchi aholining ko‘pchiligi turkiyda so‘zlashgani tufayli turkiy til tobora ko‘proq yoyilgan. eftaliylar davlatida sug‘dda zardushtiylikka, tohariston va sharqiy turkistonda buddaviylikka e’tiqod qiluvchilar ko‘pchilikni tashkil qilgan. shaharlarda nasroniylar va yahudiy jamoalari ham mavjud bulgan. moniylik dini va mazdak ta’limoti yoyilgan. mazdak hamadon (470-529) ta’limotining yoyilishiga erlarning jamoa ixtiyoridan tortib olinib, mulkdorlar qo‘lida to‘planishi sabab bo‘lgan. mazdak zardushtiylik diniga asoslanib, barcha kishilar bu dunyo ne’matlaridan barobar foydalanishlari lozim degan g‘oyani ilgari surgan. shu bois mazdakchilar «z» harfi bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ilk o‘rta asrlarda o‘zbek davlatchiligi: ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot."

4-мавзу 4-mavzu. ilk o‘rta asrlarda o‘zbek davlatchiligi: ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot. r e j a 1. vatanimiz hududlarida ilk feodal davlatlarning vujudga kelishi, ularning ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayoti (kidariylar, xioniylar, eftaliylar). 2. turk hoqonligining vujudga kelishi. turk hoqonligi davrida ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayot. 3. arablar istilosi vahukmronligi davridao‘rta osiyo. 1. vatanimiz hududlarida ilk feodal davlatlarning vujudga kelishi, ularning ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy hayoti (kidariylar, xioniylar, eftaliylar). iv asrning ii yarmida eron sosoniylari bilan bo‘lgan doimiy to‘qnashuvlar tufayli parchalanib ketgan kushon podsholigi xududlarida mustaqil boshqaruv tizimlari va mulkdorlar paydo bo‘la boshladi. mulkdorlarning qullar va qaram kishila...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (128,0 КБ). Чтобы скачать "ilk o‘rta asrlarda o‘zbek davlatchiligi: ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy hayot.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ilk o‘rta asrlarda o‘zbek davla… DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram