tuproqshunoslik fani

PPT 37 pages 7.3 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.3 MB

File type PPT

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

тупроқшунослик фани тупроқшунослик фани мавзу: шўрланган тупроқлар режа: 1. шўрланган тупроқлар ва шўрҳоклар. тупроқ шўрланишининг асосий омиллари 2. тупроқдаги тузларнинг тупроқ хоссалари, ўсимликлар ўсиши ва ҳосилдорлигига таъсири 3. қишлоқ хўжалиги экинларининг тузга чидамлилиги 4. шўрланган тупроқларни, шўрҳокларни ва шўртобларни мелиорация қилиш. маълумки, экин ерлар республика бўйича жами 4064,7 минг гектарни, шу жумладан, суғориладиган экин ерларнинг умумий ер майдони 4307,3 минг гектарёки қишлоқ хўжалик ер турларининг 13,1 % ини ҳамда лалми экин ерларининг умумий ер майдони 757,4 минг гектарни ёки қишлоқ хўжалик ер турларининг 3,0 % ини ташкил қилиб, қишлоқ хўжалигидан олинадиган ҳамма маҳсулотларнинг 30-35% дан кўпроғини етказиб беради (ўзбекистон республикаси ер ресусрларининг ҳолати тўғрисида милий ҳисобот, 2012). ҳозирги вақтда мамлакатимизда суғориладиган ерларнинг қарийб 9,6 фоизининг мелиоратив ҳолати ёмон бўлиб, бу аввало, тупроқнинг шўрланиш даражаси юқорилиги ва ер ости сувларининг кўтарилиши билан боғлиқдир. шундай экан, суғорилиб экин экиладиган ер майдонларини янада кенгайтириш, уларнинг мелиоратив ҳолатини яхшилаш орқали унумдорлигини орттириш бугунги қишлоқ …

2 / 37

г заҳарли туз сода (na2co3) ҳисобланади. унинг 0,6 % миқдори тупроқни бутунлай унумсиз ҳолатга келтиради, 0,1 % атрофидаги миқдори ўсимликларнинг нормал ўсиши ва ривожланишига салбий таъсир этади. дунё тупроқ харитасидаги (фао) тупроқлар системастикасида (тизимида) юқориги 0-15 см ли қатламда 3 % дан ортиқ миқдорда туз ушлаган тупроқлар шўрҳоклар гуруҳига киритилган. юқорида кўрсатилган миқдордаги тузлар тупроқнинг юза қатламида эмас, балки чуқурроқ қатламларида бўлган тупроқлар шўрҳокли тупроқлар ва шу миқдордан кам бўлган, лекин тупроқнинг исталган қатламларида учраса шўрҳоксимон тупроқлар деб аталади. демак, тупроқлар тузларнинг тупроқ профилида жойланишига қараб юза ва чуқур шўрҳоксимон бўлиши мумкин. шўрланган суғориладиган тупроқлардаги сувда осон эрувчи тузлар асосан уч катион (na+, ca++, mg++) ва тўрт анион (сl-, so4--, hco3-, co3--) нинг кимёвий бирикиши натижасида ҳосил бўлган 12 хил туздан иборат тупроқ-грунтлардаги асосий сувда осон эрувчи тузлар ушбу тузлардан 4 хили, яъни mg(co3)2, caso4∙2h2o, caco3 ва ca(hco3)2 тузлари деярли зарарсиз. булар ичида энг зарарсиз туз гипс (caso4) ва оҳак …

3 / 37

риш комплексида сингдирилган натрий ёки магнийнинг миқдорлари юқори бўлган, агрофизикавий хоссалари ўта ёмон шўртобсимон тупроқлар ҳам учрайди (бухоро, қашқадарё вилоятлари, қорақалпоғистон республикаси) суғориладиган тупроқлар шўрланганлик даражасига қараб 4 та асосий гуруҳга - шўрланмаган, оз шўрланган, ўртача шўрланган, кучли шўрланган ва шўрҳокларга бўлинади. шўрланиш даражаси асосан тупроқнинг шўрланиш химизмидан келиб чиққан ҳолда аниқланади. шўрҳоқ ва шўрҳоқсимон тупроқлар асосан, қулай сув-физик хоссаларига эга, сув ўтказувчанлиги яхши бўлиб, тузлардан осонроқ ювилади ва механик ишлов беришга мойил бўлади. шу билан бирга уларнинг капиллярлик хоссаси яхши, шу туфайли сизот сувларидан тузлар капилляр найчалар бўйлаб тупроқнинг устки қатламларига тез ҳаракат қилади. шўртоб ва шўртобли тупроқлар деб, сингдирувчи комплексида жуда кўп миқдорда натрий бўлган тупроқларга айтилади. (тупроқдаги сингиган барча катионлар йи`индиси (ca, mg, na, k, h2, nh4 ) сингиш си`ими дейилади ва 100 г тупроқдаги милли-эквавалентларда ифодаланади). шўртоб ва шўртобли тупроқлар асосан ер юзининг намгарчилик етарли миқдорда бўладиган, яъни каштан, қўнгир, ўрмон-чўл ва қора тупроқли минтақаларда кенг …

4 / 37

аги тузлар миқдори қуруқ қолдиқ шу жумладан хлор шўрланмаган 3,0 > 0,15 турли ландшафтли минтақаларда тузларнинг тарқалиши ландшафт минтақалари ёғин-сочинларнинг ўртача йиллик миқдори, мм йиллик ўртача буғланиш, мм қуруқ даврлардаги ҳавонинг нисбий намлиги, % грунт сувларини энг юқори минерали-зацияси, г/л тупроқдаги енгил эрувчи тузларнинг миқдори, % тупроқда тарқалган тузлар чўл 100 2000 -2500 20 200-350 25-50 nacl, kno3, mgcl2, mgso4, caso4, cacl2 ярим чўл 200-300 1000 - 1500 20-30 100-150 5-8 nacl, na2so4 caso4, mgso4, дашт 300-450 800 -1000 35-40 50-100 2-3 na2so4, na2co3 nahco3 ўрмон-дашт 350-500 500-800 40-45 1-3 0,5-1 nahco3 na2co3 na2so4 дашт ва чўл ўсимликлари таркибидаги кул элементларининг миқдори ўсимликлар кул элементлар кул элементларига нисбатан % ҳисобида сl so4 sio2 p2o5 n k mg ca семиз шўра 40-45 15-17 10-17 0,86 0,6-0,4 22-30 1-3 0,3-2 0,3-1 ярим қуруқ шўралар 20-30 (30-40) 4-15 30 3-15 2-3,6 2-4 10 1-3 1-4 7 12-26 2-8 14 2-3 3-6 11-22 қуруқ …

5 / 37

gso4 nahco3 na2so4 зарарлилик даражаси 10 5-6 3-5 3 1 сувда хлоридлар кўпроқ (яхшироқ) эриса сульфатлардан mgso4 тузи яхши эрийди, na2so4 ва k2so4 тузлари камроқ, caso4∙2h2o (гипс) жуда ёмон эрийди. ҳароратнинг ортиши билан бир қатор тузларнинг эрувчанлиги (mgcl2, cacl2, mgso4, na2so4) ортади, гипснинг эрувчанлиги ҳароратга деярли боғлиқ бўлмайди. na2so4 тузининг эрувчанлиги 00 дан 100 гача ҳароратда паст, 300гача ортганда кам ҳолларда эрувчанлиги ортади. кейинчалик эса бутунлай ўзгармайди. тузларнинг сувда эрувчанлиги со2 миқдорига ҳам боғлиқ. агар тупроқ ҳавосида 0,2% со2 бўлса сасо3 ни эрувчанлиги одатдаги (со3 - 0,03%) га нисбатан 15 марта ортади. бир қанча тузлар иштирокида тузларнинг эрувчанлигининг камайиши кузатилган. тупроқ эритмасида nacl нинг юқори миқдори қайд этилганда гипснинг эрувчанлиги кескин ортади ва у капилляр сувлар орқали юқорига кўтарилиб, натижада тупроқнинг устки қатламида гипснинг тўпланиши содир бўлади. mgcl2 тузининг эрувчанлиги cacl2 иштирокида кескин камаяди. ҳудди шундай ҳолатни caso4 тузининг na2so4 ва mgso4 иштирокида кузатиш мумкин. сасо3 нинг эрувчанлиги nacl иштирокида …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tuproqshunoslik fani"

тупроқшунослик фани тупроқшунослик фани мавзу: шўрланган тупроқлар режа: 1. шўрланган тупроқлар ва шўрҳоклар. тупроқ шўрланишининг асосий омиллари 2. тупроқдаги тузларнинг тупроқ хоссалари, ўсимликлар ўсиши ва ҳосилдорлигига таъсири 3. қишлоқ хўжалиги экинларининг тузга чидамлилиги 4. шўрланган тупроқларни, шўрҳокларни ва шўртобларни мелиорация қилиш. маълумки, экин ерлар республика бўйича жами 4064,7 минг гектарни, шу жумладан, суғориладиган экин ерларнинг умумий ер майдони 4307,3 минг гектарёки қишлоқ хўжалик ер турларининг 13,1 % ини ҳамда лалми экин ерларининг умумий ер майдони 757,4 минг гектарни ёки қишлоқ хўжалик ер турларининг 3,0 % ини ташкил қилиб, қишлоқ хўжалигидан олинадиган ҳамма маҳсулотларнинг 30-35% дан кўпроғини етказиб беради (ўзбекистон республикаси ер ресусрларининг ҳо...

This file contains 37 pages in PPT format (7.3 MB). To download "tuproqshunoslik fani", click the Telegram button on the left.

Tags: tuproqshunoslik fani PPT 37 pages Free download Telegram