ix-xii asrlarda o'zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot

PDF 29 стр. 382,5 КБ Бесплатная загрузка

29 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 382,5 КБ

Тип файла PDF

Страницы 29

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 29

1 7-mavzu. ix-xii asrlarda o`zbek davlatchiligi: ijtimoiy iqtisodiy hayot. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi reja: 1. tohiriylar. safforiylar. somoniylar davlati. 2. g’oziylar. markazlashgan davlat. devon. qoraxoniylar. 3. dandanakon jangi. qoraxiroylar. qatvon jangi. 4. o’rta osiyo moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishi 5. ix-xii asrlarda ilm-fan ravnaqi tayanch tushunchalar: tohiriylar. safforiylar. somoniylar. xutba. kampir devor. g’oziylar. markazlashgan davlat. devon. qoraxoniylar. gaznaviylar. o’gizlar. saljuqiylar. dandanakon jangi. qoraxiroylar. qatvon jangi. xorazmshox. “ikkinchi iskandar”. arablarning o’rta osiyoda davom etgan deyarli bir yarim asrlik hukmronlik davri xalqning mustaqillikka bo’lgan intilishi va kurashini to’xta olmadi. xalifalik hokimiyatining vakillari bo’lgan noiblar tomonidan o’rta osiyo xalq ommasining tobora ko’proq ezilishi mehnatkash xalqning keskin noroziligiga sabab bo’ldi. xalq noiblarning suiste’molchiliklariga chek qo’yilishini, soliqlarni kamaytirishni, ko’plab o’lponlarni bekor qilishni talab qilib chiqdi. movarounnahr va xurosonda arab bosqinchilariga qarshi tinmay davom etgan xalq harakatlari xalifalikning qudratiga katta ta’sir ko’rsatdi. uning siyosiy, ma’naviy va iqtisodiy poydevorini ma’lum darajada zaiflashtirdi. o’z navbatida bu …

2 / 29

tirib yurgan nasr bu taklifni xursandchilik bilan qabul qildi va ukasi ismoilni bu yerga noib qilib jo’natdi. ismoil buxoroga kelib qo’zg’olonni bostirdi. ana shu tariqa tohiriylarga qarashli hudud-buxoro ham somoniylarga moyil nufuzli kuchlar yordamida ular tasarrufiga qo’shib olinadi (874). tohiriylarning bu yerdagi so’nggi hokimi muhammad ibn tohir buxorodan haydab yuboriladi. buxoroda ismoil somoniy hokimligi qaror topadi. somoniylar davlati (874-999). somoniylar davlati xususida ko’p manba va adabiyotlar majud bo’lsada, ular orasida asli buxoroning narshax qishlog’idan bo’lgan abu bakr ja’far narshaxiyning «buxoro tarixi» asari birinchi manba hisoblanadi. narshaxiy o’z asarida qadim buxoroning paydo bo’lishi, bu yerdagi aholi, tabiati, hokimiyat boshqaruvi, davlatlar to’g’risida yetarlicha ma’lumotlarni yozib qoldirgan. 2 tohiriylar sulolasining inqirozga yuz tutishi natijasida ix asrda movarounnahrda yangi somoniylar sulolasi paydo bo’ldi. yuqorida tilga olib o’tganimizdek, ma’munning xalifalik taxtini egallashida movarounnahrlik somon ibn xudodning ham alohida xizmati borligi shubhasiz. shuning uchun ham xalifa ma’mun o’ziga sodiq somonxudod avlodlariga katta ishonch bildirib, ularga movarounnahrning …

3 / 29

b qolishidan sarosimaga tushadi hamda hiyla yo’llarini izlay boshlaydi. u movarounnahrdan o’zining barcha odamlarini saroyga taklif etdi va ularga ismoilning movarounnahr hokimligidan tushirilganligini va amir ibn laysni u yerga hokim qilib tayinlanganligini e’lon qildi. bu bilan xalifa o’zining ikki dushmanidan bir yo’la qutulmoqchi edi. movarounnahr noibligi to’g’risida yorliqni olgan amr ibn lays ismoilga qarshi qo’shin tortdi. 900 yili buxoro ostonasida amr ibn lays qo’shini tor-mor etildi. narshahiy va boshqa tarixchilarning qayd qilishicha, ismoil amr bilan bo’ladigan jangga qo’shindan tashqari buxoro hunarmandlarini va hamda oddiy xalqning qo’liga qurol berib, o’z ozodligini saqlab qolishga chaqirgan. keng xalq ommasining ishtirok etishi ismoilga zafar keltirdi. ismoil arab bosqinidan keyin birinchi bo’lib o’zaro janjallar, bosqinchilar tomonidan talangan o’lkani buyuk va qudratli davlatga aylantirish uchun o’zining kuch g’ayratini ishga soldi. somoniylar davlatida markaziy hokimiyat boshqaruvi tizimi. somoniylar davlatida markaziy va viloyatlar boshqaruvi tizimi ismoil somoniy davrida uzil- kesil qaror topdi. bu davlatda markaziy boshqaruv dargoh (saroy) …

4 / 29

si vazir devoni hisoblanib, 1 the heart of asia / a history of russian turkestan and the central asian khanates from the earliyest times. f.h.skrine and e.d.ross. london-new york. 2005. p. 66-74. 3 boshqalari unga bo’ysungan. davlat daromadlari va xarajatlarini boshqarib turuvchi oliy moliyaviy amaldor-mustavfiy devoni (xazinador) muhim o’rin tutgan. devoni rasoil yoki devoni insho ham katta nufuzga ega bo’lib, u ba’zan devoni umidulmulk deb atalgan. bu devon davlatning rasmiy xarajatlarini tuzib beruvchi maxsus markaziy mahkama edi. armiyani boshqaruvchi mahkamaga devoni shurat rahbarlik qilgan. mamlakatning aloqa xizmati esa devoni barid tasarrufida bo’lgan. muhtasib devoni esa savdogarlarning toshu tarozisini, narx-navo hamda fuqarolarning mafkurasi, shuningdek, shahar hunarmandlari mahsulotlarining me’yorlarini belgilash va ularning sotilishi ustidan nazorat qilish bilan shug’ullangan. mushriflar devoni saroy ish boshqaruvchisi sifatida xazina mablag’larining qanday sarflanishi jarayonini kuzatgan. mamlakatning xo’jalik va madaniy hayoti. somoniylar davlatidagi markaziy hokimiyat boshqaruvi ta’sirida xo’jalik hayoti ham o’sib asta-sekinlik bilan rivojlanib bordi. mamlakat xo’jalik hayotida …

5 / 29

hoatlar, obidalar qurilgan. somoniylar maqbarasi buxorodagi eng go’zal, noyob obidadir. bu obida haqida juda ko’p kitoblar yozilgan. rivoyatga ko’ra, uni ismoil somoniy otasi ahmad ibn asad uchun qurdirgan. keyin bu maqbara somoniylar xonadonining dahmasi bo’ldi. maqbaradagi yozuvga ko’ra, unda ismoil va uning nevarasi nasr ii ibn ahmad dafn qilingan. bu bino kub shaklida qurilgan bo’lib, odam aqlini lol qoldiradigan darajada mukammaldir. inshoat pishiq g’ishtlar bilan bino etilgan. butun dunyodan keladigan sayyohlar ming yillardan beri bu obidani hayratlanib tomosho qiladilar va ota-bobolarimiz san’atiga, aqliga, ilmiga, madaniyatiga qoyil qolib, ta’zim qiladilar. tim qishlog’idagi arab ota mozori, buxorodagi mag’oki attoron, termizdagi chorsutun masjidi shu davrdan qolgan nodir yodgorliklardir. somoniylar davrida yer egaligi va soliq tizimi. somoniylar davlati yer egaligiga asoslanganligi tufayli undagi mulkiy bo’linish ham turli xil shakllarga ega bo’lgan. bular quyidagilardir: 1. «mulki sultoniy» - sulton (amir)ga tegishli yerlar. undan tushadigan daromadlar davlat xazinasiga tushardi. bu juda katta yer-mulklarni, shu jumladan, ko’p …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 29 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix-xii asrlarda o'zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot"

1 7-mavzu. ix-xii asrlarda o`zbek davlatchiligi: ijtimoiy iqtisodiy hayot. ix-xii asrlarda fan va madaniyatining yuksalishi reja: 1. tohiriylar. safforiylar. somoniylar davlati. 2. g’oziylar. markazlashgan davlat. devon. qoraxoniylar. 3. dandanakon jangi. qoraxiroylar. qatvon jangi. 4. o’rta osiyo moddiy va ma’naviy madaniyatining yuksalishi 5. ix-xii asrlarda ilm-fan ravnaqi tayanch tushunchalar: tohiriylar. safforiylar. somoniylar. xutba. kampir devor. g’oziylar. markazlashgan davlat. devon. qoraxoniylar. gaznaviylar. o’gizlar. saljuqiylar. dandanakon jangi. qoraxiroylar. qatvon jangi. xorazmshox. “ikkinchi iskandar”. arablarning o’rta osiyoda davom etgan deyarli bir yarim asrlik hukmronlik davri xalqning mustaqillikka bo’lgan intilishi va kurashini to’xta olmadi. xalifalik hokimiyatinin...

Этот файл содержит 29 стр. в формате PDF (382,5 КБ). Чтобы скачать "ix-xii asrlarda o'zbek davlatchiligi: ijtimoiy-iqtisodiy hayot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix-xii asrlarda o'zbek davlatch… PDF 29 стр. Бесплатная загрузка Telegram